II SA/Ol 1000/23

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Matczak po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2023 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. N. na działanie Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w przedmiocie niewłaściwego działania pracownika socjalnego postanawia odrzucić skargę. WSA/pos.1- sentencja postanowienia UZASADNIENIE Z przekazanych akt tej sprawy wynika, że w dniu 19.10.2023 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie (drogą elektroniczną) wpłynęła skarga M. N. (dalej jako: "skarżący") na działanie i niewłaściwe zachowanie pracownika socjalnego Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej podczas przeprowadzanego wywiadu środowiskowego celem udzielenia pomocy, w trakcie to którego doszło do ujawnienia danych wrażliwych dotyczących stanu jego niepełnosprawności. Nadto zarzucił, że jego żona została zmuszona do obecności podczas przeprowadzanych czynności, co spowodowało jej kłopoty w pracy. Pismem z dnia 08.11.2023 r., stanowiącym odpowiedź na skargę, Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej wniósł o odrzucenie skargi. Wyjaśniono, że kwestionowane jest przez skarżącego zachowanie pracownika socjalnego w trakcie przeprowadzania wywiadu środowiskowego tj. rozmowa telefoniczna jaka miała miejsce w trakcie przeprowadzania wywiadu środowiskowego, bądź odwiedzin w miejscu ówczesnego zamieszkania rodziny ww., przez pracownika MOPS. W związku ze sformułowanymi zarzutami wobec pracownika socjalnego zasadnym wydaje się przyjęcie, ż skarżący zamierza złożyć skargę na ww. pracownika w tut. Ośrodku, przy czym taka skarga winna być rozpoznana w trybie uregulowanym w dziale VIII, rozdziale 2 Kodeksu postępowania administracyjnego – przez bezpośredniego przełożonego. Dyrektor MOPS wyjaśniła, że wywiad środowiskowy lub odwiedziny w środowisku, wskazane w piśmie skarżącego, były przeprowadzane w [...], przez pracownika MOPS w [...], zatem ośrodek pomocy w [...] nie posiada żadnej dokumentacji dotyczącej tej czynności. Pracownik socjalny MOPS w [...] zatelefonował do tut. Ośrodka z prośbą o udzielenie informacji na temat skarżącego i jego rodziny, gdyż przeprowadzał interwencję (wraz z funkcjonariuszem Policji) w związku ze zgłoszeniem zaniedbania dziecka. Pracownik socjalny MOPS, posiadając ogólne informacje o sytuacji rodzinnej skarżącego, gdyż ten zamieszkiwał wcześniej na terenie właściwości miejscowej Ośrodka w [...], przekazał je skrótowo pracownikowi MOPS w [...], dla szybkiej oceny dobra małoletniego dziecka. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje. Merytoryczne badanie legalności aktów administracyjnych poddanych kognicji sądów administracyjnych jest dopuszczalne jedynie wówczas, gdy skarga na nie jest dopuszczalna, tzn. gdy przedmiot sprawy należy do właściwości Sądu, bowiem dotyczy działalności organów administracji publicznej, skargę wniesie uprawniony podmiot po wyczerpaniu środków zaskarżenia oraz, gdy spełnia ona wymogi formalne i zostanie złożona w terminie. W niniejszej sprawie skarga jest niedopuszczalna, ponieważ sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Stosownie do art. 58 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634, z późn. zm) dalej: "p.p.s.a.", sąd odrzuca skargę, jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Odrzucenie skargi z tej przyczyny ma miejsce w szczególności wówczas, gdy dotyczy aktu lub czynności nie objętych zakresem właściwości sądu administracyjnego (art. 3 § 2 i 3 oraz art. 4 p.p.s.a.) albo została wniesiona w sprawie wyłączonej z zakresu właściwości tego sądu (art. 5 p.p.s.a.). Formy działalności administracji publicznej poddane kontroli sądów administracyjnych wymienione są w art. 3 § 2 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, sąd administracyjny jest właściwy do rozpoznawania skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960r.- Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017r. poz. 1257, z późn. zm.), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r.- Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2018r. poz. 800, z późn. zm.), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz.U. z 2018r. poz. 508, z późn. zm), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a; 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960r.- Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r.- Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki przewidziane w tych przepisach (art. 3 § 3 p.p.s.a.). W rozpoznawanej sprawie zaskarżone zostało zachowanie pracownika MOPS w związku z wykonywaniem przez niego obowiązków służbowych, w zakresie udzielenia informacji na temat rodziny, która wcześniej pozostawała pod opieką tego właśnie ośrodka pomocy społecznej. Kwestionowane działanie, jak wynika ze skargi i odpowiedzi na skargę, także miało miejsce w związku z wykonywaną pracą przez pracownika socjalnego, który w ramach pomocy udzielał informacji innemu pracownikowi socjalnemu celem ustalenia sytuacji rodziny w trakcie przeprowadzanych czynności w środowisku. Stosownie do treści art. 123 ustawy z dn. 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2020 r. poz. 1876) prawa i obowiązki pracowników zatrudnionych w samorządowych jednostkach organizacyjnych pomocy społecznej regulują przepisy o pracownikach samorządowych, zaś jak wynika z art. 227 i nast. ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2022 r. poz. 2000 z późn. zm) dalej jako "k.p.a." przedmiotem skargi może byś w szczególności zaniedbanie lub nienależyte wykonywanie zadań przez właściwe organy albo przez ich pracowników, naruszenie praworządności lub interesów skarżących, a także przewlekłe lub biurokratyczne załatwianie spraw. Postępowanie zaś w sprawie tego typu skarg cechuje się tym, iż nie ma w nim stron postępowania, nie wydaje się rozstrzygnięć adresowanych do skarżącego, jedynie zawiadamia się go o czynnościach wewnętrznych zmierzających do wyjaśnienia okoliczności podniesionych w skardze. W konsekwencji działania administracji publicznej będące przedmiotem tego typu skarg nie podlegają kontroli sądów administracyjnych z uwagi na to, iż nie mieszczą się w katalogu czynności i aktów poddawanych nadzorowi sądowemu, który zawiera art. 3 § 2 p.p.s.a. W związku z tym w przypadku wniesienia skargi do organu administracji na podstawie art. 227 i nast. k.p.a. stronie nie służy skarga do sądu administracyjnego, ani na bezczynność organu, ani na wynik tego postępowania. Stanowisko takie powszechnie reprezentowane było w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (jeszcze przed reformą sądownictwa administracyjnego), gdzie przeważał pogląd, iż sprawy z tego zakresu nie podlegają kognicji sądu administracyjnego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 kwietnia 2001r. sygn. akt I SA 2668/00, LEX nr 54426 oraz w postanowieniu NSA z dnia 21 września 2001r. sygn. akt I SA 2347/01, LEX nr 55766), jak również identyczne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny na gruncie aktualnie obowiązującej ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, stwierdzając w wyroku z dnia 20 lipca 2004r. sygn. akt OSK 650/04 (treść dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/), iż podejmując uchwałę w trybie skargowym rozpoznanie skargi powszechnej w ramach podległości między organami samorządu nie ma charakteru sprawy z zakresu administracji publicznej (...), zwłaszcza iż przepis art. 5 pkt 1 i 2 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnym nie przewiduje kognicji sądu administracyjnego w sprawach wynikających z nadrzędności i podległości organizacyjnej w stosunkach między organami administracji publicznej oraz wynikających z podległości służbowej. Stanowisko tożsame wyraził Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w wyroku z dnia 24 listopada 2011r. sygn. akt II OSK 1961/11 (dostępny w CBOSA). Stanowisko powyższe w pełni akceptuje sąd w niniejszej sprawie. Z treści skargi oraz odpowiedzi na skargę wynika natomiast, że jej przedmiotem jest niewłaściwe (w ocenie skarżącego) zachowanie pracownika pomocy społecznej, co oznacza, że taka skarga winna być skierowana do przełożonego pracownika socjalnego jako skarga w trybie skargowym uregulowanym w Dziale VIII ustawy Kodeks postępowania administracyjnego. Z tego też względu, jak wskazano powyżej, nie budzi wątpliwości Sądu okoliczność, że sprawa ta nie mieści się w zakresie kognicji sądu administracyjnego i nie może być rozpatrywana przez ten Sąd. Ze skargą skarżący winien bowiem wystąpić do Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, jeśli uznaje, że zachowanie pracownika socjalnego było nieuprawnione i niezgodne z prawem. Mając na uwadze wyżej wskazane okoliczności skargę jako niedopuszczalną należało odrzucić stosownie do art. 58 § 1 pkt 6 ustawy w związku z art. 58 § 3 - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.