I OSK 1971/23

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Piotr Niczyporuk po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 kwietnia 2023 r., sygn. akt I OSK 372/22 w sprawie ze skargi kasacyjnej S. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 kwietnia 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 2138/20 w sprawie ze skargi S. R. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 13 sierpnia 2020 r. nr DAP-WOSR-7280-111/2020/AM w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty postanawia: 1. odrzucić skargę o wznowienie postępowania sądowego; 2. zwrócić Ministrowi Spraw Wewnętrznych i Administracji ze środków budżetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego kwotę 100 (sto) złotych tytułem uiszczonego wpisu od skargi o wznowienie postępowania sądowego. UZASADNIENIE Pismem z 11 sierpnia 2023 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej: Minister), reprezentowany przez radcę prawnego, wniósł o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 kwietnia 2023 r., sygn. akt I OSK 372/22 w sprawie ze skargi kasacyjnej S. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 kwietnia 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 2138/20 w sprawie ze skargi S. R. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 13 sierpnia 2020 r. nr DAP-WOSR-7280-111/2020/AM w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty. Jako podstawę wznowienia wskazano art. 271 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej: "p.p.s.a."). W uzasadnieniu Minister wskazał, że chcąc wykonać pkt 2 zapadłego wyroku, wezwał S. R. (dalej: Skarżący) do uiszczenia kosztów postępowania kasacyjnego. Powyższe wezwanie zostało jednakże zwrócone Ministrowi przez Pocztę Polską z adnotacją "adresat zmarł". W związku z powyższym organ ustalił, że Skarżący zmarł 20 września 2022 r., a więc w dacie poprzedzającej wydanie wyroku przez Naczelny Sąd Administracyjny. Dalej Minister podał, że w przypadku śmierci strony jest ona w sposób oczywisty pozbawiona możliwości obrony swoich praw a ww. wyrok zapadł już po śmierci Skarżącego. Tym samym została spełniona przesłanka nieważnościowa wskazana w art. 271 pkt 2 p.p.s.a., stanowiąca podstawę wznowienia. Jednocześnie organ wskazał, że dochowany został termin na wniesienie skargi o wznowienie postępowania sądowego, o którym mowa w art. 277 p.p.s.a. Wobec powyższego organ wniósł o wznowienie ww. postępowania sądowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Minister wniesioną skargę o wznowienie postępowania sądowego oparł na przesłance z art. 271 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), w świetle, którego można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności, m.in. w sytuacji, gdy wskutek naruszenia przepisów prawa strona była pozbawiona możności działania. Oceniając przez pryzmat art. 271 pkt 2 p.p.s.a. wskazaną podstawę dopuszczalności skargi Ministra o wznowienie postępowania sądowego Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że podstawę wznowienia organ łączy z sytuacją, w której postępowanie sądowe toczy się bez udziału następców prawnych strony zmarłej w trakcie postępowania. Tego rodzaju ewentualne uchybienie w sprawie, w której prawa są dziedziczne, jest związane tylko ze skutkami niezawiadomienia o postępowaniu następców prawnych strony i pozbawieniem ich możliwości działania. Należy uwzględnić, że skarga o wznowienie postępowania jest środkiem nadzwyczajnym, mogącym podważyć prawomocny wyrok i z tego względu przepisy dotyczące skargi o wznowienie postępowania należy interpretować ściśle. Przesłanka wznowienia postępowania z powodu nieważności z uwagi na to, że strona wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania ma na celu umożliwienie stronie, która nie mogła skutecznie dochodzić swoich praw przed sądem administracyjnym (z powodów wskazanych w cytowanym przepisie), wzruszenie prawomocnego rozstrzygnięcia sądu administracyjnego i ponowne rozpoznanie sprawy z jej udziałem. Mając na uwadze cel tego przepisu, a także nadzwyczajny charakter instytucji wznowienia postępowania, w orzecznictwie nie budzi wątpliwości, że skarga o wznowienie postępowania na podstawie przesłanki wskazanej w art. 271 pkt 2 p.p.s.a. przysługuje stronie, której uprawnienia zostały naruszone, poprzez zaistnienie jednej z okoliczności tam wskazanych. Innymi słowy, to strona, którą pozbawiono możliwości skutecznego dochodzenia swoich praw jest uprawniona do występowania ze skargą o wznowienie postępowania na podstawie powyższego przepisu, a nie inna ze stron postępowania. Pozostałe strony postępowania mogą przesłanki nieważności określone w art. 271 pkt 2 p.p.s.a. podnosić w toku postępowania. Powyższą interpretację potwierdza również analiza treści art. 277 p.p.s.a., zgodnie z którym skargę o wznowienie postępowania wnosi się w terminie trzymiesięcznym, a gdy podstawą jest pozbawienie możności działania lub brak należytej reprezentacji, termin ten liczy się od dnia, w którym o orzeczeniu dowiedziała się strona, jej organ lub jej przedstawiciel ustawowy. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że Minister nie ma legitymacji skargowej do wniesienia skargi o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej wyrokiem wydanym przez Naczelny Sąd Administracyjny w dniu 14 kwietnia 2023 r., sygn. akt I OSK 372/22 w oparciu o twierdzenie, że inna strona owego postępowania była w nim pozbawiona możliwości skutecznego działania. Uprawienie takie przysługuje następcy prawnemu, bądź następcom prawnym zmarłego Skarżącego. Na marginesie sprawy wskazać należy, że za uwzględnieniem wniosku nie przemawia również to, że w punkcie 2 ww. wyroku zasądzono od Skarżącego na rzecz Ministra kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych. Jest to wątek całkowicie odrębny od kwestii istnienia wskazanej przez stronę podstawy wznowieniowej, która mogłaby też wystąpić w sytuacji, gdyby Skarżący zmarł już po wydaniu wyroku z dnia 14 kwietnia 2023 r. Nie ma, zatem wpływu na ocenę legitymacji skargowej strony, gdyż brak jest związku pomiędzy tym faktem a sferą ustaleń, które łączą się z kwestią legitymacji do wniesienia skargi o wznowienie postępowania. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że wnoszący skargę o wznowienie postępowania sądowego nie miał w niniejszej sprawie uprawnień do tego, aby powoływać się na przesłankę restytucyjną z art. 271 pkt 2 p.p.s.a. Z tych względów na podstawie art. 280 § 1 w zw. z art. 275 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny, orzekł jak w sentencji postanowienia.