I FSK 201/21

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Sylwester Marciniak, po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej sprawy ze skargi kasacyjnej J. S., R. S. Spółka cywilna od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 19 sierpnia 2020 r., sygn. akt I SA/Sz 112/20 w sprawie ze skargi J. S., R. S. Spółka cywilna na decyzję Naczelnika Zachodniopomorskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Szczecinie z dnia 2 grudnia 2019 r., nr 428000-COP-2.4103.1.2019.9 w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy od kwietnia do grudnia 2015 r. postanawia umorzyć postępowanie kasacyjne. Sylwester Marciniak Sędzia NSA UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 19 sierpnia 2020 r., sygn. akt I SA/Sz 112/20, oddalił skargę J. S., R. S. Spółka cywilna (dalej: spółka) na decyzję Naczelnika Zachodniopomorskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Szczecinie z dnia 2 grudnia 2019 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy od kwietnia do grudnia 2015 r. Spółka zaskarżyła powyższy wyrok, wnosząc w skardze kasacyjnej o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów procesu według norm przepisanych. Z danych wynikających z CEiDG, potwierdzonych w piśmie pełnomocnika spółki z dnia 5 grudnia 2024 r., wynika, że spółka przestała istnieć na skutek śmierci jednego ze wspólników w dniu [...] lutego 2022 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 161 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: p.p.s.a.), sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania w sytuacji, gdy skarżący skutecznie cofnął skargę; w razie śmierci strony, jeżeli przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego, chyba że udział w sprawie zgłasza osoba, której interesu prawnego dotyczy wynik tego postępowania; gdy postępowanie z innych przyczyn stało się bezprzedmiotowe. Z bezprzedmiotowością postępowania sądowoadministracyjnego "z innych przyczyn", w rozumieniu art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a., mamy do czynienia wówczas, gdy w toku tego postępowania, a przed wydaniem wyroku wystąpią zdarzenia, w następstwie których przestanie istnieć sprawa sądowoadministracyjna, tj. nastąpi brak któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego skutkujący tym, że nie można załatwić sprawy przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Chodzi przy tym o przeszkodę mającą charakter trwały, uniemożliwiającą prowadzenie dalszego postępowania w sprawie (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 października 2019 r., II OSK 2728/17). Bezprzedmiotowość wynika z przyczyn podmiotowych lub przedmiotowych. W okolicznościach sprawy rozważenia wymaga, czy w związku ze śmiercią jednego z dwóch wspólników spółki cywilnej (strony skarżącej w sprawie), skutkującą rozwiązaniem tej spółki i jej wykreśleniem ze stosownych rejestrów, mamy do czynienia z bezprzedmiotowością postępowania sądowoadministracyjnego z przyczyn podmiotowych. W pierwszej kolejności wymaga zaznaczenia, że okoliczność rozwiązania spółki cywilnej z powodu śmierci jednego z dwóch wspólników nie budzi wątpliwości - potwierdzają ją dane z publicznych rejestrów (wykreślenie z CEIDG wpisów dotyczących działalności pod firmą spółki) oraz informacja przekazana przez pełnomocnika skarżącej. Do rozwiązania spółki cywilnej doszło w toku niniejszego postępowania kasacyjnego. W świetle art. 32 p.p.s.a. stronami w postępowaniu w sprawie sądowoadministracyjnej są skarżący oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest przedmiotem skargi. Zdolność występowania w charakterze strony (zdolność sądową) mają osoby fizyczne, osoby prawne, organ administracji publicznej (art. 25 § 1 p.p.s.a.), państwowe i samorządowe jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej oraz organizacje społeczne nieposiadające osobowości prawnej (art. 25 § 2 p.p.s.a.), inne jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej, jeżeli przepisy prawa dopuszczają możliwość nałożenia na te jednostki obowiązków lub przyznania uprawnień lub skierowania do nich nakazów i zakazów, a także stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa (art. 25 § 3 p.p.s.a.) oraz organizacje społeczne, choćby nie posiadały osobowości prawnej, w zakresie ich statutowej działalności w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób (art. 25 § 4 p.p.s.a.). Osoby fizyczne mające pełną zdolność do czynności prawnych, osoby prawne oraz organizacje społeczne i jednostki organizacyjne, o których mowa w art. 25, mają zdolność procesową (art. 26 p.p.s.a.). Sąd administracyjny, w tym Naczelny Sąd Administracyjny, zobligowany jest z urzędu na każdym etapie postępowania oceniać wymogi posiadania przez stronę postępowania zdolności sądowej oraz zdolności procesowej (art. 25 oraz art. 26 w zw. z art. 193 w zw. z art. 58 § 1 pkt 5 i art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a.). Wobec podmiotu, który przestał istnieć, nie może zostać wydane rozstrzygnięcie merytoryczne (co do istoty sprawy), a jedynie formalne. Skoro spółka cywilna przestała istnieć, utraciła ona podmiotowość prawnopodatkową, a tym samym również zdolność sądową na gruncie Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przestał zatem istnieć podmiot, wobec którego mogłoby zostać wydane rozstrzygnięcie merytoryczne sprawy. Drugi ze wspólników spółki cywilnej nie może przy tym skutecznie wstąpić w jej miejsce w postępowaniu, były wspólnik nie jest bowiem następcą prawnym spółki cywilnej (na gruncie Ordynacji podatkowej wspólnicy spółki cywilnej mają status osoby trzeciej - por. art. 115). Mając powyższe okoliczności na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie eliminacji uległ jeden z podstawowych warunków prowadzenia postępowania sądowoadministracyjnego, a mianowicie przestała istnieć strona tego postępowania w trakcie jego trwania, na etapie instancyjnej kontroli orzeczenia sądu pierwszej instancji, wobec czego postępowanie kasacyjne stało się bezprzedmiotowe z innych przyczyn, obligujących Sąd do umorzenia postępowania w sprawie na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. W związku z tym Naczelny Sąd Administracyjny - działając na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 w zw. z art. 193 p.p.s.a. - umorzył postępowanie kasacyjne. Nie orzeczono ani o zwrocie kosztów postępowania na rzecz organu w związku z tym, że umorzenie postępowania ze względu na utratę przez stronę zdolności sądowej nie znajduje się w katalogu orzeczeń wymienionych w art. 209 p.p.s.a. Sylwester Marciniak Sędzia NSA ----------------------- 1