II OSK 1862/21

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marzenna Linska-Wawrzon Sędziowie Sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak Sędzia del. WSA Grzegorz Rząsa (spr.) Protokolant asystent sędziego Julia Słomińska po rozpoznaniu w dniu 18 kwietnia 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 9 marca 2021 r. sygn. akt II SA/Ol 386/20 w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia 25 marca 2020 r. nr SO-III.621.1.1.2020.MJ w przedmiocie wymeldowania oddala skargę kasacyjną. UZASADNIENIE 1. Wyrokiem z 9 marca 2021 r., sygn. akt II SA/Ol 386/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie (dalej: "WSA w Olsztynie") oddalił skargę J. K. (dalej: "skarżący", "skarżący kasacyjnie") na decyzję Wojewody [...] (dalej: "Wojewoda") z 25 marca 2020 r., nr SO-III.621.1.1.2020.MJ. Decyzją tą Wojewoda utrzymał w mocy decyzję Prezydenta [...] (dalej: "Prezydent") z 29 października 2019 r., nr BOK.5343.183.2019 o wymeldowaniu na wniosek I. K., skarżącego z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ul. [...] w [...]. 2. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył skarżący reprezentowany przez radcę prawnego wyznaczonego w ramach prawa pomocy, zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania w stopniu, który ma istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) art. 134 § 1, art. 135, art. 151 oraz art. 2 i 3 § 1 p.p.s.a., poprzez zastosowanie środków przewidzianych w p.p.s.a., w postaci oddalenia skargi pomimo tego, iż rozstrzygnięcie organu II instancji zapadłe w niniejszej sprawie jest dotknięte wadami naruszenia prawa procesowego, tj.: - art. 7 w zw. z art. 77 i 80 k.p.a. poprzez nienależyte wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, w szczególności poprzez brak przeprowadzenia dowodu z przesłuchania stron, w kwestii ustalenia czy w przypadku skarżącego wystąpiła przesłanka trwałego i dobrowolnego opuszczenia miejsca pobytu, - art. 10 § 1 k.p.a. poprzez uniemożliwienie skarżącemu zapoznania się z aktami sprawy i wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego, co doprowadziło do dowolnego uznania, iż zachodzą przesłanki do wydania decyzji o wymeldowaniu skarżącego w trybie art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2019 r. poz. 1397 ze zm., dalej: "u.e.l."). Na podstawie przywołanych zarzutów, skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy WSA w Olsztynie do ponownego rozpoznania; zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych oraz przyznanie na rzecz pełnomocnika z urzędu nieopłaconych kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu za obie instancje, według norm przepisanych, powiększonych o należną kwotę podatku VAT, albowiem nie zostały one zapłacone w całości ani w części. Jednocześnie wniesiono o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. 3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. 3.1. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. 3.2. W pierwszej kolejności należy przypomnieć, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania (art. 183 § 1 p.p.s.a.). W rozpatrywanej sprawie nie występują, wskazane w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. 3.3. Dalej należy wskazać, że zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie określony został zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Mając to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny mógł w niniejszej sprawie zrezygnować z przedstawienia pełnej relacji co do przebiegu sprawy i sprowadzić swoją dalszą wypowiedź już tylko do rozważań mających na celu ocenę zarzutów postawionych wobec wyroku Sądu pierwszej instancji (por. np. wyrok NSA z 24 stycznia 2023 r., sygn. akt II OSK 1511/22, CBOSA). 3.4. Bezzasadny okazał się zarzut naruszenia art. 7 w zw. z art. 77 i 80 k.p.a. Organy administracji publicznej zebrały materiał niezbędny do wydania rozstrzygnięcia w przedmiocie wymeldowania skarżącego z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ul. [...] w [...]. Kluczowe znaczenie miało tu przeprowadzenie przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] w dniu 16 lipca 2019 r. czynności przymusowego opróżnienia przedmiotowego lokalu (sygn. akt Km [...]), w ramach postępowania egzekucyjnego prowadzonego w oparciu o postanowienie Sądu Rejonowego w [...] z 8 listopada 2017 r., sygn. akt I Ns 781/12. W utrwalonym orzecznictwie przyjmuje się, że na równi z dobrowolnością opuszczenia lokalu należy traktować te sytuacje, w których osoba podlegająca wymeldowaniu nie może zgodnie z prawem lub na skutek okoliczności faktycznych dalej zamieszkiwać w miejscu, w którym była zameldowana (np. nakaz eksmisji, odbywanie kary pozbawienia wolności, nakaz opuszczenia lokalu, zakaz zbliżania się do członków rodziny). Innymi słowy, chodzi tu o te wszystkie sytuacje, gdy opuszczenie miejsca pobytu stałego jest wynikiem wykonania prawomocnych wyroków sądów powszechnych bądź orzeczeń właściwych organów administracji publicznej. Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy pozostaje w tej sytuacji chęć skarżącego kasacyjnie ponownego zamieszkania w dotychczasowym miejscu zameldowania. Należy mieć bowiem na uwadze, że przepisy dotyczące zameldowania i wymeldowania mają charakter rejestrowy a utrzymywanie zameldowania skarżącego kasacyjnie, prowadziłoby do utrzymywania fikcji meldunkowej (zamiast wielu zob. np. wyrok NSA z 18 czerwca 2019 r., II OSK 2025/17, CBOSA). W tym kontekście należy stwierdzić, że w sprawie nie zachodziła potrzeba przeprowadzenia dowodu z przesłuchania skarżącego. Po pierwsze, przeprowadzenie takiego dowodu nie jest obligatoryjne w sprawie dotyczącej wymeldowania. Obowiązku takiego nie przewidziano w szczególności w art. 35 u.e.l. Po drugie, dowód taki ma charakter subsydiarny wobec innych dowodów (por. np. wyrok NSA z 2 września 2016 r., sygn. akt II OSK 2659/14 oraz wyrok NSA z 10 lipca 2019 r., sygn. akt I GSK 1277/18 - CBOSA). Zgodnie bowiem z art. 86 k.p.a., jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, organ administracji publicznej dla ich wyjaśnienia może przesłuchać stronę. Tymczasem, na co wskazano już wyżej, przeprowadzenie eksmisji z lokalu jest traktowane na równi z dobrowolnością opuszczenia lokalu. W realiach niniejszej sprawy skarżący nie kwestionował zresztą tego, że nie zamieszkuje w spornym lokalu, ale podważał dobrowolność jego opuszczenia, a także akcentował okoliczność, że lokal, w którym aktualnie przebywa, nie spełnia według skarżącego warunków technicznych określonych dla lokali mieszkalnych (tj. stanowi [...]). W tym aspekcie należy podkreślić, że w świetle art. 35 u.e.l., warunkiem wymeldowania z pobytu stałego nie jest ustalenie, że strona ma zapewnione odpowiednie warunki mieszkaniowe w innym lokalu. 3.5. Bezzasadny okazał się również zarzut naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. Naruszenia tego przepisu skarżący upatruje w tym, że uniemożliwiono mu zapoznanie się z aktami sprawy i wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego. Analiza akt sprawy prowadzi do wniosku, że skarżący miał zapewnione prawo do czynnego udziału w postępowaniu. W szczególności, pismem z 25 lutego 2020 r., pełnomocnik skarżącego został zawiadomiony o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych materiałów dowodowych (k. 51 akt administracyjnych). Ograniczenia w pracy Urzędu Wojewódzkiego związane z pandemią COVID-19, w tym ograniczenia godzin, w których można było przeglądać akta, były uzasadnione potrzebą ochrony życia i zdrowia ludzi (zob. wyjaśnienia Dyrektora [...] - k. 67 akt administracyjnych). Ponadto, regulacje te nie pozbawiły skarżącego prawa do obrony, a jedynie to prawo w pewnym stopniu ograniczyły. W skardze kasacyjnej nie przeprowadzono zresztą przekonującego wywodu, z którego wynikałoby, że gdyby skarżący mógł bez ograniczeń "covidowych" przejrzeć po raz kolejny akta administracyjne, wynik sprawy byłby, z dużym prawdopodobieństwem, inny. Wymaga przy tym podkreślenia, że Wojewoda nie prowadził z urzędu uzupełniającego postępowania dowodowego, a opierał się na materiale zgromadzonym przez organ I instancji. Nowe dokumenty znajdujące się w aktach organu odwoławczego to przede wszystkim pisma złożone w toku postępowania przez skarżącego. 3.6. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji. 3.7. Odnosząc się do wniosku pełnomocnika skarżącego o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej należy wskazać, że zgodnie z art. 254 § 1 p.p.s.a. właściwy do orzekania w takiej sprawie jest Sąd pierwszej instancji (por. np. wyrok NSA z 15 grudnia 2022 r. sygn. akt II OSK 2335/21, CBOSA). Pełnomocnik skarżącego powinien zatem wystąpić z odrębnym wnioskiem do WSA w Olsztynie, powołując się na niniejszy wyrok, kończący postępowanie kasacyjne.