II OSK 1101/23

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Tomasz Bąkowski Sędzia del. WSA Piotr Broda po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosków P. K. i J. L. o wyłączenie sędziego NSA Tomasza Zbrojewskiego od orzekania w sprawie ze skarg kasacyjnych D. S. (w miejsce której wstępują J. L., J. L. i M. G.), C. sp.j. oraz P. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 22 listopada 2022 r. sygn. akt II SA/Lu 286/22 w sprawie ze skarg J. L., L. L., E. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w L. oraz D. S. na decyzję Wojewody Lubelskiego z dnia 3 lutego 2022 r. nr IF-VII.7840.1.59.2021.AA w przedmiocie zmiany decyzji o zatwierdzeniu projektu budowlanego i udzieleniu pozwolenia na budowę postanawia: oddalić wnioski UZASADNIENIE Pismem z dnia 16 lutego 2023 r. P. K., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, złożyła wniosek o wyłączenie od orzekania w niniejszej sprawie sędziego NSA Tomasza Zbrojewskiego. Jako przyczynę wyłączenia wnioskodawczyni wskazała fakt, że Sędzia NSA Tomasz Zbrojewski został już uprzednio wyznaczony (jako sędzia sprawozdawca) do składu, który w dniu 21 czerwca 2022 r. orzekał w sprawie o sygnaturze akt II OSK 2888/19, dotyczącej pierwotnego pozwolenia na budowę inwestora spółki pod firmą: C. Spółka jawna na tej samej lokalizacji. Z tego względu, jako osoba o ugruntowanych, i jak się wydaje "niezmiennych" poglądach dotyczących samowoli budowlanej posadowionej na działkach nr: [...], [...] (obręb S., arkusz 2) oraz [...] (grunt Gminy Lublin wykorzystany nielegalnie) przy ul. [...], w Lublinie nie powinien – w ocenie wnioskodawczyni - orzekać w niniejszej sprawie i powinien zostać wyłączony od jej rozstrzygania. Pismem z dnia 4 marca 2024 r. J. L., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, złożył wniosek o wyłączenie od orzekania w niniejszej sprawie sędziego NSA Tomasza Zbrojewskiego. Jako przyczynę wyłączenia wnioskodawca wskazał fakt pozyskania informacji, że Sędzia NSA Tomasz Zbrojewski w dniu 16 lipca 1981 r. został zarejestrowany [zabezpieczony] pod nr. [...] przez Szefostwo Wojskowej Służby Wewnętrznej (karta [...] z kartoteki odtworzeniowej Biura "C" MSW). Wobec powyższego nie może on orzekać w sprawach interesów majątkowych byłego oficera Służby Bezpieczeństwa PRL Pana W. M. i członków Jego rodziny (konsorcjum A.). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W postępowaniu sądowoadministracyjnym kwestię wyłączenia sędziego normują przepisy art. 18 – 24 p.p.s.a., natomiast art. 19 p.p.s.a. zakreśla tzw. względne przesłanki wyłączenia wskazując, że niezależnie od wymienionych w art. 18 p.p.s.a. przyczyn wyłączenia, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Postanowienie w przedmiocie wyłączenia sędziego musi być poprzedzone złożeniem wyjaśnień przez sędziego, którego wniosek dotyczy. W niniejszej sprawie sędzia, którego wnioski o wyłączenie dotyczą, złożył oświadczenia, że nie zachodzą żadne przesłanki dające możliwość jego wyłączenia od rozpoznawania niniejszej sprawy. Jak trafnie wskazał Sąd Najwyższy, "autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza jego prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które by podważały wiarygodność oświadczenia sędziego" (postanowienie z 25.08.1971 r., I CZ 121/71, OSN z 1972 r., poz. 55). Wyłączenie sędziego, o którym stanowi art. 19 p.p.s.a. ma zapewnić obiektywizm Sądu i nie może być traktowane jako możliwość eliminowania w postępowaniu sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu swoich interesów (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 lutego 2008 r., sygn. akt II FZ 60/08, ONSAiWSA 2008 r., nr 6, poz. 97). Nie może tym samym służyć umożliwieniu stronie wybierania składów sędziowskich według jej subiektywnego odczucia (por. postanowienie NSA z 8 maja 2009 r., sygn. akt II FZ 128/09, LEX nr 574751). Użycie w art. 19 p.p.s.a. pojęcia "uzasadniona wątpliwość" oznacza, że chodzi tu o wątpliwość co do bezstronności sędziego, uzasadnioną obiektywnymi powodami, czyli takimi, które pozostają w związku przyczynowym między ich wystąpieniem a powstaniem oceny, że prawdopodobne jest, iż w tych okolicznościach sędzia może okazać się nieobiektywny (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, str. 82). Zatem, okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie musi być realna, a nie potencjalna. Okoliczność, że wskazany sędzia orzekał w innej sprawie dotyczącej strony czy innych uczestników postępowania, nie może stanowić o zaistnieniu uzasadnionej wątpliwości co do bezstronności tego sędziego. W literaturze podkreśla się, że "bezstronność" sędziego polega na tym, że traktuje on strony postępowania równorzędnie, zatem jest ona związana z obiektywizmem w rozpatrywaniu danej sprawy. Obiektywizm ten może zostać naruszony w przypadku emocjonalnego zaangażowania w sprawę poprzez wrogość czy niechęć, której dany sędzia daje wyraźne dowody np. poprzez ironiczne wypowiedzi mogące świadczyć o tym, że zajął stanowisko w sprawie jeszcze przed jej rozpoznaniem (zob. A. Wiktorowska, w: Hauser, Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2015, s. 186). Z taką sytuacją nie mamy jednak do czynienia w niniejszej sprawie. Sąd Najwyższy w wyroku z 29 lutego 2002 r., sygn. akt II UKN 307/01 stwierdził, że sędzia nie podlega wyłączeniu z tej przyczyny, że poprzednio orzekał w innej sprawie, nawet w sporze między tymi samymi stronami. Naczelny Sąd Administracyjny podziela powyższy pogląd, wskazując, że Sąd orzekając, każdorazowo ocenia przedstawione okoliczności w sprawie i stosuje do nich odpowiednią normę wywiedzioną z przepisów prawa. Natomiast strona, która obawia się niekorzystnego dla siebie rozstrzygnięcia, nie może, poprzez złożenie nieuzasadnionego wniosku o wyłączenie sędziów, wpływać na skład rozpoznający sprawę (por. T. Woś (red.) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz do art. 49, wyd. VI – sip.lex oraz powołane tam orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego). Natomiast odnosząc się do wniosku z dnia 4 marca 2024 r. należy wskazać, że osoby sprawujące funkcje publiczne, w tym sędziowie, podlegają szczególnemu reżimowi prawnemu co do stwierdzania okoliczności pracy lub służby tych osób w organach bezpieczeństwa państwa lub współpracy z tymi organami w okresie od dnia 22 lipca 1944 r. do dnia 31 lipca 1990 r. Ten szczególny reżim prawny wynika z przepisów ustawy z dnia 18 października 2006 r. o ujawnieniu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 63, poz. 425 ze zm.). Zgodnie z art. 7 ust. 1 tej ustawy osoby sprawujące funkcje publiczne, a urodzone przed dniem 1 sierpnia 1972 r., obowiązane są do złożenia oświadczenia dotyczącego pracy lub służby w organach bezpieczeństwa państwa lub współpracy z tymi organami we wskazanym okresie. Zgodność z prawdą tych oświadczeń weryfikowana jest w toku specjalnego postępowania, unormowanego w rozdziale 3 ustawy, obejmującego – w razie wątpliwości co do prawdziwości oświadczenia – także lustracyjne postępowanie sądowe. Zgodnie z art. 21e ust. 1 tej ustawy prawomocne orzeczenie sądu, stwierdzające fakt złożenia nieprawdziwego oświadczenia, powoduje pozbawienie tej osoby pełnionej przez nią funkcji publicznej. Dlatego też postawienie sędziemu zarzutu, że współpracował z organami bezpieczeństwa państwa PRL, powinno być wsparte powołaniem się na złożone przez niego oświadczenie o podjęciu takiej współpracy, albo też wskazaniem prawomocnego orzeczenia sądu lustracyjnego, stwierdzającego nieprawdziwość takiego oświadczenia. Skoro jednak oświadczenie lustracyjne sędziego, którego wyłączenia skarżący się domaga, nie zostało podważone w toku postępowania przewidzianego przepisami prawa, powoływanie się na rzekomą agenturalność takiego sędziego wynikającą z mało precyzyjnego zapisu w rejestrze Instytutu Pamięci Narodowej jest całkowicie bezpodstawne i nie może być uznane za okoliczność mogącą stanowić podstawę jego wyłączenia. Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 22 § 1 i 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.