I FZ 269/23

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: , Przewodniczący Sędzia NSA Arkadiusz Cudak (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w dniu 30 listopada 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia R.F. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 20 stycznia 2023 r., sygn. akt I SA/Kr 447/22, o odmowie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi R.F. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z dnia 4 lutego 2022 r., nr 1201-IOP1-2.4103.4.2021.34, w przedmiocie podatku od towarów i usług za II, III i IV kwartał 2016 r. oraz poszczególne miesiące od stycznia do czerwca 2017 r. postanawia oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Postanowieniem z 20 stycznia 2023 r., sygn. akt I SA/Kr 447/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie po rozpoznaniu wniosku R.F. (dalej "strona" lub "skarżąca") odmówił wstrzymania wykonania decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie (dalej "organ") z 4 lutego 2022 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za II, III i IV kwartał 2016 r. oraz poszczególne miesiące od stycznia do czerwca 2017 r. W uzasadnieniu przedmiotowego postanowienia sąd pierwszej instancji wskazał, że dane przedstawione przez skarżącą we wniosku nie są wystarczające do kompleksowej analizy wniosku i weryfikacji, czy wykonanie decyzji może prowadzić do wyrządzenia znacznej szkody lub spowodować trudne do odwrócenia skutki. Skarżąca nie przedłożyła bowiem dokumentów pozwalających na precyzyjne i kompleksowe ustalenie jej sytuacji majątkowej i finansowej. W zażaleniu na powyższe postanowienie strona zarzuciła naruszenie art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. — Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259, ze zm.), dalej "p.p.s.a.", przez jego niezastosowanie, oraz art. 141 § 4 w zw. z art. 166 p.p.s.a. przez brak precyzyjnego uzasadnienia zaskarżonego postanowienia. W konsekwencji skarżąca wniosła o: – uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia oraz rozpatrzenie wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, – zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych, – zmianę zaskarżonego postanowienia przez sąd pierwszej instancji w związku z zaistniałą zmianą okoliczności. W uzasadnieniu zażalenia skarżąca podniosła, że wbrew stanowisku sądu pierwszej instancji uprawdopodobniła zaistnienie przesłanek określonych w art. 61 § 3 p.p.s.a. zarówno przez treść wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, jak i dokumentację znajdującą się w aktach sprawy. Wskazała, że do przedmiotowego wniosku załączyła rachunek zysków i strat oraz wydruk dotyczący jej zobowiązań wobec ZUS, które to dokumenty pozwalają na określenie jej sytuacji majątkowej i finansowej. Mimo to sąd pierwszej instancji po dokonaniu ich analizy uznał, że sytuacja majątkowa skarżącej nie została właściwie przedstawiona. Dalej skarżąca wskazała za wnioskiem na toczące się wobec niej postępowania egzekucyjne w przedmiocie zaległości w podatku od towarów i usług za II i III kwartał 2016 r. i ich skutki, stan swoich obecnych zobowiązań pieniężnych, zarówno prywatnoprawnych, jak i publicznoprawnych, porównując go jednocześnie ze stanem istniejącym w dacie złożenia wniosku, wysokość straty poniesionej w prowadzonej działalności gospodarczej w 2021 r., a także fakt istnienia obciążeń hipotecznych na posiadanych nieruchomościach. Konkludując, skarżąca wskazała, że wykonanie decyzji wiązałoby się dla niej z utratą znacznej ilości środków finansowych, których praktycznie nie posiada. Niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody wynika, zdaniem skarżącej, głównie z tego, że poniesie ona bardzo wysokie koszty finansowe wykonania decyzji. Już wartość zobowiązań podatkowych wskazanych w decyzji organu opiewa na kwotę, która nie jest możliwa do natychmiastowej spłaty przez stronę bez uszczerbku w majątku jej i jej rodziny, a także może mieć istotny wpływ na kontynuację działalności gospodarczej przy uwzględnieniu aktualnej specyfiki branży motoryzacyjnej oraz wciąż rosnącej inflacji i kosztów prowadzenia działalności, a także ograniczonego rynku zbytu. Wydanie niekorzystnej dla strony decyzji stanowi zatem zagrożenie negatywnymi i nieodwracalnymi skutkami finansowymi, nawet z możliwością upadłości strony. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 61 § 3 p.p.s.a. sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Z dyspozycji powołanego przepisu wynika, że wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu lub czynności może nastąpić wyłącznie na wniosek skarżącego, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wystąpienia przesłanek tam zawartych. Oznacza to, że skarżący we wniosku o wstrzymanie wykonania aktu winien wskazać okoliczności, które w jego ocenie uzasadniają wniosek, że wykonanie aktu może spowodować znaczną szkodę lub trudne do odwrócenie skutki. Jego twierdzenia powinny być poparte dokumentami źródłowymi, zwłaszcza dotyczącymi sytuacji finansowej oraz majątkowej. Materiał, do którego odnosi się sąd administracyjny, oceniając zasadność wniosku o wstrzymanie, po części może być materiałem, który został dołączony do wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 września 2010 r., sygn. akt II FZ 417/10; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl; dalej "CBOSA"). Ciężar wykazania przesłanek zawartych w cytowanym przepisie, jak wynika to z jego konstrukcji, spoczywa na skarżącym. Brak należytego wykazania (udokumentowania) przez wnioskodawcę przesłanek udzielenia ochrony tymczasowej na podstawie art. 61 § 3 p.p.s.a. nie podlega uzupełnieniu na wezwanie sądu przed rozpoznaniem wniosku (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 31 maja 2016 r., sygn. akt I GZ 339/16 i I GZ 340/16; z 19 lipca 2016 r., sygn. akt I GZ 418/16 i I GZ 417/16; z 14 sierpnia 2019 r., sygn. akt I GZ 240/19; z 17 września 2019 r., sygn. akt I GZ 297/19; CBOSA). Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny podziela w pełni ocenę sądu pierwszej instancji, że wniosek strony zawarty w skardze w istocie nie zawierał uzasadnienia przemawiającego za przyznaniem jej ochrony tymczasowej. W jego treści skarżąca podniosła bowiem, podobnie jak w obecnie rozpoznawanym zażaleniu, że toczą się wobec niej postępowania egzekucyjne, co wiąże się z zajęciem wszelkich wpływów na rachunkach bankowych oraz zajęciem wynagrodzenia za pracę (w ramach dopuszczalnych ustawowo limitów), w 2021 r. poniosła stratę z działalności gospodarczej (w tym także stratę podatkową), majątek trwały (nieruchomości) jest obciążony hipotekami, posiada inne zobowiązania — wobec ZUS oraz z tytułu umów kredytowych. Niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody skarżąca upatrywała zaś w konieczności poniesienia bardzo wysokich kosztów finansowych wykonania decyzji, co w dalszej kolejności może prowadzić do upadłości skarżącej. Odnosząc się do powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że wskazywane przez skarżącą okoliczności co do zasady trudno uznać za skutkujące ryzykiem wyrządzenia "znacznej szkody" lub "trudnych do odwrócenia skutków" w rozumieniu art. 61 § 3 p.p.s.a. Jak bowiem podkreśla się w orzecznictwie, instytucja wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji nie służy zabezpieczeniu strony przed jakimikolwiek skutkami egzekucji, lecz jedynie przed takimi, których ewentualne wygranie sporu sądowego by nie naprawiło (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 lipca 2009 r., sygn. akt I FSK 450/09; CBOSA). Zasadnie wskazał sąd pierwszej instancji w zaskarżonym postanowieniu, powołując się na poglądy orzecznictwa, że "znaczna szkoda" to szkoda (majątkowa lub niemajątkowa), która nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot spełnionego lub wyegzekwowanego świadczenia, ani też nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do stanu pierwotnego, a "trudne do odwrócenia skutki" to takie prawne lub faktyczne skutki, które raz zaistniałe, powodują istotną lub trwałą zmianę rzeczywistości, przy czym powrót do stanu poprzedniego może nastąpić tylko po dłuższym czasie lub przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków. Skarżąca umotywowała zaś swoje żądanie, powołując się na "zwykłe" następstwa wykonania decyzji, tj. skutki wynikające z zastosowania wobec niej środków egzekucyjnych przez właściwe organy. Tymczasem, jak trafnie zauważył sąd pierwszej instancji, zaskarżona decyzja organu kreuje obowiązek skarżącej o charakterze pieniężnym. Ewentualne uchylenie tej decyzji w wyniku kontroli sądowoadministracyjnej, które nastąpiłoby po wykonaniu lub częściowym wykonaniu tej decyzji, rodzi obowiązek organu egzekucyjnego zwrotu na rzecz strony wyegzekwowanych do tego czasu środków wraz z odsetkami. "Finansowe" skutki wykonania decyzji organu mają zatem charakter odwracalny i nie wyczerpują przesłanek z art. 61 § 3 p.p.s.a. Jeśli zaś chodzi o ryzyko ewentualnej upadłości skarżącej, będącej następstwem wykonania decyzji przed jej skontrolowaniem przez sądy administracyjne obu instancji, Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że ocena czy ryzyko to ma w rozpoznawanej sprawie charakter realny, a nie wyłącznie hipotetyczny, nie jest możliwa na podstawie treści złożonego wniosku i załączonych do niego dokumentów. Pozostałe wskazywane przez skarżącą we wniosku okoliczności (trudna sytuacja materialna wywołana prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym, konieczność spłaty innych zobowiązań o charakterze pieniężnym, zarówno publicznoprawnych — wobec ZUS, jak i prywatnoprawnych — z tytułu umów kredytowych) same w sobie nie wypełniają zaś przesłanek określonych w art. 61 § 3 p.p.s.a. Należy zauważyć, że strona uzyskuje stały miesięczny dochód z tytułu umowy o pracę, zabezpieczony przed egzekucją na poziomie niezbędnego minimum egzystencjalnego, przy czym skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i nie ma na utrzymaniu innych osób. Strona posiada również znaczny majątek nieruchomy, który nie służy jej do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych. Jakiekolwiek zaś prywatnoprawne zobowiązania (raty kredytów) nie mają pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Należy zatem zgodzić się z sądem pierwszej instancji, że strona nie wykazała innych, niż konieczność poniesienia zwykłych finansowych skutków wykonania decyzji, następstw wyegzekwowania należności wynikającej z zaskarżonej decyzji wypełniających przesłankę "znacznej szkody" lub "trudnych do odwrócenia skutków". Odnosząc się zaś do zawartego w zażaleniu wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że nie może on być uwzględniony, albowiem art. 203 i art. 204 p.p.s.a., regulujące kwestie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają zastosowania do postępowania toczącego się na skutek wniesienia zażalenia na postanowienie sądu pierwszej instancji. Jednocześnie Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnia, że nie rozpoznał wniosku skarżącej wywiedzionego na podstawie art. 61 § 4 p.p.s.a., jako że nie był adresatem przedmiotowego wniosku, a ponadto skarżąca wyraźnie zaznaczyła, że wniosek ten jest niezależny od zażalenia. Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. ----------------------- 5