II OSK 1131/22

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Zdzisław Kostka (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Miron Sędzia del. WSA Anna Szymańska Protokolant starszy asystent sędziego Anita Lewińska-Karwecka po rozpoznaniu w dniu 13 kwietnia 2023 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej M. S. M. E. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 stycznia 2022 r. sygn. akt IV SA/Wa 365/21 w sprawie ze skargi M. S. M. E. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia 25 listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy nadania statusu uchodźcy 1. uchyla zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Rady do Spraw Uchodźców na rzecz M. S. M. E. kwotę 857 (osiemset pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 13 stycznia 2022 r., sygn. akt IV SA/Wa 365/21, oddalił skargę obywatela Egiptu M. S. M. E. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z 25 listopada 2020 r., którą utrzymano w mocy decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z 29 stycznia 2020 r. o odmowie nadania skarżącemu statusu uchodźcy i udzielenia ochrony uzupełniającej. Sąd pierwszej instancji uznał, że w postępowaniu administracyjnym trafnie przyjęto, iż skarżący nie wykazał, aby zasadnie obawiał się prześladowania w kraju pochodzenia z uwagi na wyznawaną religię, mianowicie przynależność do koptyjskiego kościoła katolickiego. W skardze kasacyjnej skarżący, zaskarżając wyrok Sądu pierwszej instancji w całości, przytoczył podstawy kasacyjne, w których zarzucił naruszenie: 1/ art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 137) oraz art. 3 § 2 i § 2 pkt 1, art. 134 § 1, art. 141 § 4 i art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) polegające na oddaleniu skargi, mimo że Sąd pierwszej instancji nie rozpoznał wszystkich zarzutów skargi, w szczególności zarzutu naruszenia prawa strony do udziału w postępowaniu oraz zarzutu nierozpoznania przez organy obu instancji wniosków dowodowych złożonych przez skarżącego, 2/ art. 78 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.) w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. polegające na oddaleniu skargi, mimo że organy administracji obu instancji nie przeprowadziły żądanych przez skarżącego dowodów, 3/ art. 73 § 1 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. polegające na oddaleniu skargi, mimo że organ drugiej instancji nie udostępnił skarżącemu akt sprawy po wydaniu zaskarżonej decyzji, czym naruszył prawo skarżącego do obrony jego praw, 4/ art. 13 ust. 1, art. 15 i art. 19 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 1666 ze zm.), art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. polegające na oddaleniu skargi, mimo błędnego zastosowania na skutek wadliwych ustaleń faktycznych powołanych przepisów ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, 5/ art. 19 ust. 1 pkt 1 i art. 20 ust. 1 pkt 1 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. polegające na oddaleniu skargi wobec przyjęcia, że skarżący spełnia przesłanki do odmowy udzielenia ochrony międzynarodowej, gdy w istocie skarżący wykazał, że jego obawy przed prześladowaniem polegającym na przemocy fizycznej, zastosowaniu środków sądowych i wszczęciu postępowania karnego z przyczyn religijnych uzasadniają udzielenie mu ochrony międzynarodowej, 6/ art. 6, art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 42 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. polegające na oddaleniu skargi, mimo naruszenia zaskarżoną decyzją słusznego interesu skarżącego. Niezależnie od przytoczenia podstaw kasacyjnych ze wskazaniem naruszonych zdaniem skarżącego przepisów prawa, w skardze kasacyjnej zarzucono, bez wskazania naruszonych przepisów prawa, "błąd w ustaleniach faktycznych". W tym zakresie skarżący przedstawił okoliczności faktyczne, które jakoby organy administracji błędnie ustaliły. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej m.in. wskazano, że dowody, których mimo wniosków skarżącego nie przeprowadzono w postępowaniu administracyjnym, to dowody z dokumentów. Ponadto w uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że mimo wniosku skarżącego w postępowaniu administracyjnym nie zwrócono się do organizacji zajmującej się w Egipcie ochroną praw człowieka o podanie informacji o prześladowaniu chrześcijan w tym kraju. Wskazano też, że skarżący przedłożył organowi pierwszej instancji dokumenty sporządzone w języku urzędowym kraju pochodzenia, mające dowodzić prześladowań skarżącego w kraju pochodzenia, jednakże organy administracji tych dokumentów nie przetłumaczyły i nie oparły się na nich podczas orzekania. We wnioskach skargi kasacyjnej zażądano uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia zwrotu kosztów postępowania według norm prawem przepisanych. Organ administracji na rozprawie przed NSA wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej. Rozpoznając skargę kasacyjną Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna jest zasadna. Zasadne są w szczególności te podstawy kasacyjne, w których zarzuca się naruszenie przepisów postępowania w związku z nieprzeprowadzeniem przez organ drugiej instancji dowodów wskazanych w postępowaniu odwoławczym. Pełnomocnik skarżącego w postępowaniu odwoławczym przy piśmie z 1 czerwca 2020 r. przedstawił kopie dokumentów "na okoliczność prześladowań religijnych". Pismem z 8 lipca 2020 r. organ odwoławczy wezwał pełnomocnika skarżącego do wyjaśnienia, czego dotyczą złożone kopie dokumentów oraz wezwał go do przedłożenia oryginałów tych dokumentów. Ponadto organ administracji wskazał, że zgodnie z art. 76a § 2 k.p.a. strona postępowania administracyjnego może złożyć zamiast oryginałów dokumentów ich odpisy, jeżeli zgodność odpisów z oryginałami została poświadczona przez notariusza albo przez występującego w sprawie pełnomocnika będącego adwokatem, radcą prawnym, rzecznikiem patentowym lub doradcą podatkowym. Odpowiadając na to wezwanie pełnomocnik skarżącego w piśmie z 4 sierpnia 2020 r. wyjaśnił, że dokumenty zostały złożone na okoliczność prześladowań skarżącego w Egipcie oraz że nie jest w posiadaniu oryginałów tych dokumentów. W piśmie z 6 sierpnia 2020 r. skarżący złożył wniosek o zwrócenie się do Egipskiej organizacji praw człowieka (The Egyptian Organization for Human Rights) o udostępnienie akt dotyczących skarżącego. W piśmie tym wyjaśniono też przyczynę braku oryginałów wcześniej złożonych dokumentów. Ponadto dołączono do pisma wcześniej złożone dokumenty zaznaczając na każdym po polsku, czego konkretny dokument miał dotyczyć. Rada do Spraw Uchodźców w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdziła, że "brak jakichkolwiek dowodów czy poszlak wskazujących na prześladowanie czy możliwość prześladowania" skarżącego. Odnośnie do złożonych przez skarżącego w postępowaniu odwoławczym dokumentów stwierdzono, że skarżący złożył dokumenty w języku arabskim i angielskim, które jednak nie uprawdopodobniają prześladowania i nie mogą być wzięte przez organ odwoławczy pod uwagę. Wskazano, że to skarżący w pierwszej kolejności miał obowiązek przedstawić dowody na poparcie swoich twierdzeń. Zwrócono uwagę na to, że art. 41 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nakłada na cudzoziemca ubiegającego się o ochronę międzynarodową obowiązek przedstawienia informacji niezbędnych do ustalenia stanu faktycznego oraz udostępnienia dowodów potwierdzających okoliczności wskazane we wniosku. Stwierdzono też, że należy mieć na uwadze, iż postępowanie w sprawie udzielenia ochrony międzynarodowej jest postępowaniem specyficznym i sytuacja w jakiej znajduje się cudzoziemiec ubiegający się o udzielenie ochrony międzynarodowej, mianowicie przebywanie poza granicami kraju pochodzenia i okoliczności jego opuszczenia utrudniają lub uniemożliwiają złożenie dowodów. Sąd pierwszej instancji odnosząc się do złożonych w postępowaniu odwoławczym dokumentów stwierdził, że skarżący nie przedstawił "dowodów we właściwej formie (...), o czym świadczy chociażby pismo organu odwoławczego z 8 lipca 2020 r. skierowane do skarżącego, wraz z informacją o treści art. 76a § 2 k.p.a.". W tych okolicznościach nie sposób odeprzeć zarzutu naruszenia art. 78 § 1 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. polegającego na oddaleniu skargi, mimo że organ odwoławczy nie przeprowadził żądanych przez skarżącego dowodów. Zgodnie z art. 4 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej do postępowań w sprawach uregulowanych w ustawie stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, o ile ustawa nie stanowi inaczej. W myśl art. 78 § 1 k.p.a. żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy. Pełnomocnik skarżącego przedkładając kopie dokumentów w postępowaniu odwoławczym twierdził, że są to dowody prześladowań skarżącego w kraju pochodzenia z przyczyn religijnych. W toku postępowania odwoławczego na każdym z tych dokumentów zaznaczył w skrócie na jaką okoliczność jest to dowód. Dokumenty te miały m.in. dowodzić "prześladowań religijnych", stanowić "potwierdzenie napaści", dokumentować obrażenia. Dokumenty te nie zostały złożone wraz z ich tłumaczeniem na język polski. W związku z tym należy zwrócić uwagę na art. 11 ust. 1 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, w którym stanowi się, że tłumaczenie na język polski dokumentów sporządzonych w języku obcym, dopuszczonych jako dowód w postępowaniu w sprawie udzielenia ochrony międzynarodowej lub azylu, zapewnia, w razie potrzeby, organ, przed którym jest prowadzone postępowanie. Dosłownie z powołanego przepisu wynika, że organ administracji ma obowiązek przetłumaczenia na język polski dokumentów dopuszczonych jako dowód. Jednakże należy przyjąć, że organ administracji ma obowiązek przetłumaczenia na język polski także tych dokumentów, które cudzoziemiec przedstawia, twierdząc, że stanowią one dowód istotnych okoliczności w sprawie. Nie sposób bowiem przesądzić, czy dokument sporządzony w języku obcym dotyczy istotnych w sprawie okoliczności i w związku z tym musi być dopuszczony jako dowód, nie znając jego treści. W ocenie NSA Rada do Spraw Uchodźców miała zatem obowiązek przetłumaczenia złożonych przez skarżącego dokumentów po to, aby ocenić ich przydatność w sprawie i moc dowodową. Wystarczające było, że pełnomocnik skarżącego wskazał, jakie istotne w rozpoznawanej sprawie okoliczności, mają być przy pomocy tych dokumentów udowodnione. Zaznaczyć przy tym należy, że fakt, iż dokumenty te są kopiami nie przesądza o ich nieprzydatności, jako dowodu. Organ odwoławczy sam zauważył dowodową specyfikę postępowań w sprawie udzielania cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, utrudniającą lub wręcz uniemożliwiającą niekiedy przedłożenie oryginałów dokumentów. Z tego względu nie można jako dowodu a limine wykluczać kopii dokumentów. Zgodnie z art. 75 § 1 k.p.a., jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Nie można więc wykluczyć, że do wyjaśnienia sprawy mogą się przyczynić również kopie dokumentów, szczególnie w sytuacji, w jakiej pozostaje cudzoziemiec twierdzący, że jest uchodźcą. Odnosząc się do argumentu z użyciem art. 76a § 2 k.p.a. zauważyć należy, że przewiduje on uwierzytelnienie odpisów dokumentów przez podmioty przebywające w Polsce. Dotyczy on więc sytuacji, w której w Polsce znajdują się oryginały dokumentów. Taka sytuacja nie ma zaś z reguły miejsca w sprawach dotyczących udzielania cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Reasumując należy zauważyć, że wskazane przepisy prawa zostały w istotny dla wyniku sprawy sposób naruszone przez Radę do Spraw Uchodźców, gdyż nie można było stanowczo stwierdzić, że skarżący nie wykazał, aby zasadnie obawiał się prześladowania w kraju pochodzenia z uwagi na wyznawaną religię, przed oceną przedstawionych w postępowaniu odwoławczym dokumentów, mających takie prześladowania potwierdzać, a więc przede wszystkim przed przetłumaczeniem tych dokumentów na język polski. Tym samym zaskarżony wyrok, którym oddalono skargę na decyzję Rady do Spraw Uchodźców wydaną w postępowaniu dotkniętym takim uchybieniem, nie może być uznany za zgodny z prawem. Odnosząc się do pozostałych podstaw kasacyjnych należy wskazać, że podstawy kasacyjne dotyczące naruszenia prawa materialnego mają charakter wtórny wobec podstaw kasacyjnych zawierających zarzuty naruszenia przepisów postępowania dotyczących postępowania dowodowego. Ich ocena jest zatem przedwczesna. Odnosząc się do podstaw kasacyjnych zawierających zarzuty naruszenia przepisów postępowania polegającego na pominięciu dowodów zgłoszonych w postępowaniu przed organem pierwszej instancji wskazać należy, że w skardze kasacyjnej nie wskazano o jakie dowody chodzi, a z akt administracyjnych nie wynika, aby przed organem zgłoszono dowody, które nie zostały rozważone. Bez istotnego znaczenia są również pozostałe ogólnie sformułowane zarzuty naruszenia innych przepisów postępowania. Podstawy kasacyjne sprowadzające się do zarzutu błędu w ustaleniach faktycznych bez odwołania się do konkretnych przepisów nie odpowiadają wymogom art. 174 p.p.s.a. i z tego względu nie mogą stanowić podstawy uwzględnienia skargi kasacyjnej. Jeżeli chodzi o podstawę kasacyjną zawierającą zarzut naruszenia art. 73 § 1 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. polegającego na oddaleniu skargi, mimo że organ drugiej instancji nie udostępnił skarżącemu akt sprawy po wydaniu zaskarżonej decyzji, stwierdzić należy, że podstawa ta nie jest zasadna, gdyż nie wykazano, jaki takie ewentualne uchybienie miało wpływ na wynik sprawy. Mając to wszystko na uwadze NSA na podstawie art. 188 p.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 78 § 1 k.p.a. uchylił zaskarżony wyrok oraz zaskarżoną decyzję. Wobec uchylenia zaskarżonej decyzji, wykonując obowiązek wynikający z art. 141 § 4 zdanie drugie p.p.s.a., NSA wskazuje, że Rada do Spraw Uchodźców ponownie rozpoznając sprawę, po przetłumaczeniu złożonych w postępowaniu odwoławczym dokumentów, oceni te dokumenty pod kątem ich przydatności do wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy oraz mocy dowodowej, rozważy potrzebę przeprowadzenia innych jeszcze dowodów, po czym rozpozna odwołanie. W związku z uwzględnianiem skargi kasacyjnej i uchyleniem zaskarżonego wyroku oddalającego skargę i wobec uwzględnienia skargi NSA na podstawie art. 200, art. 203 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a. zasądził od organu administracji na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania poniesionych przez niego w obu instancjach, uwzględniając, że skarżący był zwolniony z mocy prawa od ponoszenia kosztów sądowych (art. 239 § 1 pkt 1 lit. g p.p.s.a.).