II SAB/Łd 104/23

SENTENCJA Dnia 30 listopada 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski, Sędziowie Sędzia WSA Piotr Mikołajczyk, Asesor WSA Tomasz Porczyński (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 listopada 2023 roku sprawy ze skargi K. J. na bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego w Zgierzu w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej 1. stwierdza, że bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego w Zgierzu miała miejsce bez rażącego naruszenia prawa; 2. umarza postępowanie sądowoadministracyjne w zakresie zobowiązania organu do załatwienia wniosku skarżącego z dnia 28 sierpnia 2023 r. o udostępnienie informacji publicznej. ał UZASADNIENIE W dniu 23 września 2023 r. K. J. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego w Zgierzu w sprawie udostępnienia informacji publicznej. Zarzucając naruszenie art. 19 ust. 2 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Publicznych; art. 61 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 10 ust. 1 w zw. z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej wnosił o stwierdzenie, że organ dopuścił się bezczynności; o zobowiązanie organu do załatwienia wniosku niezwłocznie, nie później jednak niż w terminie 14 dni od uprawomocnienia się wyroku; oraz o zasądzenie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. W uzasadnieniu skargi strona wskazała, iż w dniu 28 sierpnia 2023 r. za pośrednictwem środków komunikacji elektronicznej wystąpiła do Prezesa Sądu Rejonowego w Zgierzu z wnioskiem o udzielenie informacji publicznej w następującym zakresie: 1. liczby wniosków złożonych w latach 2020-2022 o zwolnienie z kosztów notarialnych złożonych w trybie art. 6 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie; 2. kopii postanowień o odmowie zwolnienia z kosztów notarialnych wydanych przez referendarzy sądu lub sąd, które zapadły w latach 2021-2022; 3. kopii postanowień zwolnieniu z kosztów czynności notarialnych i innych opłat pobieranych przez notariusza wydanych przez referendarzy sądu lub sąd, które zapadły w latach 2021-2022. Pomimo upływu ustawowego - 14 dniowego terminu żądana informacja publiczna nie została stronie udzielona, co w jej ocenie czyni niniejszą skargę zasadną. W odpowiedzi na skargę Prezes Sądu Rejonowego w Zgierzu, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wnosił o umorzenie postępowania sądowoadministracyjnego; stwierdzenie, że bezczynność organu miała miejsce bez rażącego naruszenia prawa; a nadto o zasądzenie od skarżącego na rzecz organu kosztów postępowania sądowego. Pełnomocnik organu wyjaśniał, że z uwagi na występujące w dniach 28-29 sierpnia 2023 r. całodzienne przerwy w dostawie energii elektrycznej do budynku, co potwierdza przedłożone do akt sprawy pismo operatora sieci energetycznej z dnia 8 sierpnia 2023 r., doszło do przerwania ciągłości odbioru kierowanej do Sądu Rejonowego w Zgierzu korespondencji elektronicznej, w tym również wystosowanego w dniu 28 sierpnia 2023 r. przez skarżącego wniosku o udzielenie informacji publicznej. O fakcie wystąpienia z powyższym wnioskiem przez skarżącego organ powziął wiadomość dopiero w dacie otrzymania przedmiotowej skargi na bezczynność, co skutkowało podjęciem niezbędnych czynności zmierzających do odszukania wniosku strony z dnia 28 sierpnia 2023 r., co nastąpiło w dniu 25 września 2023 r. Jednocześnie pismem z dnia 25 września 2023 r. strona wnioskująca została poinformowana o przyczynach opóźnienia w udzieleniu żądanej informacji publicznej, która to informacja została następnie udostępniona pismem z dnia 26 września 2023 r., przesłanym zgodnie z żądaniem wniosku, na wskazany w nim adres pocztowy strony. Powyższe w ocenie pełnomocnika organu czyni bezprzedmiotowym żądanie strony skarżącej do wydania przez sąd orzeczenia w zakresie określonym w art. 149 § 1 p.p.s.a., co w konsekwencji czyni zasadnym wniosek organu o umorzenie postępowania sądowoadministracyjnego w tym zakresie, w oparciu o przepis art. 161 § 1 pkt 3 ustawy. Jednocześnie w ocenie pełnomocnika, z uwagi na nieznaczne przekroczenie ustawowego terminu do udzielenia skarżącemu żądanej informacji publicznej, jak i wskazane wyżej przyczyny leżące u podstaw zaistniałej bezczynności organu, zasadnym jest wniosek o stwierdzenie przez sąd, iż bezczynność organu miała miejsce bez rażącego naruszenia prawa. Z uzupełnionej na żądanie Sądu dokumentacji przesłanych akt sprawy wynika, że pismo Prezesa Sądu Rejonowego w Zgierzu z dnia 26 września 2023 r. zawierające informację publiczną w zakresie objętym wnioskiem skarżącego z dnia 28 sierpnia 2023 r. zostało skutecznie doręczone K.J. w dniu 28 września 2023 r. na adres wskazany we wniosku. Wystosowane przez Sąd w dniu 14 września 2023 r. wezwanie do skarżącego odnośnie do wypowiedzenia się, czy w związku z uzyskaniem przedmiotowej informacji publicznej podtrzymuje wniesioną skargę pozostało bez odpowiedzi. Z akt sprawy wynika nadto, iż postanowieniem referendarza sądowego z dnia 18 października 2023 r., sygn. akt II SPP/Łd 174/23 skarżącemu przyznano prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W pierwszej kolejności wskazać należy, iż przedmiotowa skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do uprawnienia wynikającego z art. 119 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. 2023 r. poz. 1634) – dalej: p.p.s.a. W myśl przywołanego przepisu sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Zgodnie z art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) w związku z art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Przy czym jak wynika z art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje między innymi orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a. Zgodnie z art. 149 § 1 p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (§ 1a). Ponadto w myśl § 2 przywołanego przepisu sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6. W rozpoznawanej sprawie przedmiotem skargi K. J. uczynił bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego w Zgierzu w sprawie nieudzielenia, na kierowany do organu wniosek skarżącego z dnia 28 sierpnia 2023 r., informacji publicznej dotyczącej: 1. liczby wniosków złożonych w latach 2020-2022 o zwolnienie z kosztów notarialnych złożonych w trybie art. 6 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie; 2. kopii postanowień o odmowie zwolnienia z kosztów notarialnych wydanych przez referendarzy sądu lub sąd, które zapadły w latach 2021-2022; 3. kopii postanowień zwolnieniu z kosztów czynności notarialnych i innych opłat pobieranych przez notariusza wydanych przez referendarzy sądu lub sąd, które zapadły w latach 2021-2022. Wskazać na wstępie należy, że z bezczynnością organu administracji publicznej mamy do czynienia wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ ten nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie, ale - mimo istnienia ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu lub nie podjął stosownej czynności, wymienionych w art. 3 § 2 pkt 1-4a p.p.s.a. (por. wyroki NSA z 25 września 2018 r., I OSK 1467/18; z 15 grudnia 2017 r., I FSK 1238/16; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Bezczynność organu w udostępnieniu informacji publicznej ma zaś miejsce w sytuacji, gdy podmiot zobowiązany do udostępnienia informacji publicznej posiadając żądaną informację, nie udostępnia jej i nie wydaje decyzji o odmowie udostępnienia, lub też informuje wnioskodawcę, że wnioskowana informacja nie jest informacją publiczną w sytuacji, gdy taką informację stanowi. Nie można natomiast zarzucić bezczynności adresatowi wniosku, jeżeli nie posiada on informacji wskazanej we wniosku. W takim przypadku podmiot publiczny powinien o tym fakcie powiadomić wnioskującego (por. wyroki NSA z 18 kwietnia 2012 r., I OSK 192/12; z 30 września 2015 r., I OSK 2093/14; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślić również należy, że dla zasadności skargi na bezczynność nie ma znaczenia okoliczność, z jakich powodów określony akt nie został podjęty lub czynność dokonana, a w szczególności, czy bezczynność została spowodowana zawinioną albo też niezawinioną opieszałością organu, czy też wiąże się z jego przeświadczeniem, że stosowny akt lub czynność w ogóle nie powinny zostać dokonane (por. wyroki NSA z 25 września 2018 r., I OSK 1467/18; z 15 grudnia 2017 r., I FSK 1238/16; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Szczegółowe unormowania dotyczące dostępu do informacji publicznej regulują przepisy ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2022 r. poz. 902) -dalej: u.d.i.p. Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy każda informacja o sprawach publicznych stanowi informację publiczną w rozumieniu ustawy i podlega udostępnieniu i ponownemu wykorzystywaniu na zasadach i w trybie określonych w niniejszej ustawie. Przykładowy, otwarty katalog informacji publicznej został określony w art. 6 u.d.i.p. Prawo dostępu do informacji publicznej przysługuje każdemu, z zastrzeżeniem art. 5, a wykonanie tego prawa nie wymaga wykazania interesu prawnego lub faktycznego (art. 2 ust. 1-2 u.d.i.p.). Ponadto, jak wynika z art. 5 ust. 1 i ust. 2 u.d.i.p. prawo do informacji publicznej podlega ograniczeniu w zakresie i na zasadach określonych w przepisach o ochronie informacji niejawnych oraz o ochronie innych tajemnic ustawowo chronionych (ust. 1), jak również ze względu na prywatność osoby fizycznej lub przedsiębiorcy, przy czym ograniczenie to nie dotyczy informacji o osobach pełniących funkcje publiczne, mających związek z pełnieniem tych funkcji, w tym o warunkach powierzenia i wykonywania funkcji oraz w przypadku, gdy osoba fizyczna lub przedsiębiorca rezygnują z przysługującego im prawa (ust. 2). Zgodnie z art. 10 ust. 1 u.d.i.p. informacja publiczna, która nie została udostępniona w Biuletynie Informacji Publicznej lub centralnym repozytorium, jest udostępniana na wniosek. Wskazać w tym miejscu należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany został pogląd, który Sąd rozpoznający niniejszą skargę w pełni podziela, iż na gruncie przepisów u.d.i.p. brak jest jakichkolwiek wymagań formalnych wniosku o udzielenie informacji publicznej, poza utrwaleniem go w formie pisemnej. Przy czym za wniosek pisemny uznaje się również zapytanie przesłane pocztą elektroniczną. Poza wyżej wskazaną formą pisemną wniosku, elementami determinującymi jego skuteczne wniesienie są jasne sformułowanie, z którego wynika co jest przedmiotem żądanej informacji, w celu wykazania, że informacja ta ma charakter informacji publicznej oraz dokładne określenie adresata wniosku (por. wyroki NSA z 7 czerwca 2019 r., I OSK 2788/17; z 16 października 2018 r., I OSK 2621/16; 14 listopada 2019 r., I OSK 692/18; 19 czerwca 2020 r., I OSK 1777/19; wyroki WSA we Wrocławiu z 16 marca 2021 r., IV SAB/Wr 450/20; wyrok WSA w Bydgoszczy z 1 kwietnia 2021 r., II SAB/Bd 4/20; wyrok WSA w Krakowie z 26 lutego 2021 r., II SAB/Kr 15/21; wyrok WSA w Opolu z 21 czerwca 2018 r., II SAB/Op 49/18; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Udostępnianie informacji publicznej na wniosek następuje bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku, z zastrzeżeniem ust. 2 i art. 15 ust. 2. Jeżeli informacja publiczna nie może być udostępniona w terminie określonym w ust. 1, podmiot obowiązany do jej udostępnienia powiadamia w tym terminie o powodach opóźnienia oraz o terminie, w jakim udostępni informację, nie dłuższym jednak niż 2 miesiące od dnia złożenia wniosku (art. 13 ust. 1-2 u.d.i.p.). Zgodnie z art. 14 ust. 1 u.d.i.p. udostępnianie informacji na wniosek następuje w sposób i w formie zgodnych z wnioskiem, chyba że środki techniczne, którymi dysponuje podmiot obowiązany do udostępnienia, nie umożliwiają udostępnienia informacji w sposób i w formie określonych we wniosku. Stosownie do art. 16 ust. 1 u.d.i.p. odmowa udostępnienia informacji publicznej oraz umorzenie postępowania o udostępnienie informacji w przypadku określonym w art. 14 ust. 2 przez organ władzy publicznej następują w drodze decyzji. Do decyzji, o których mowa w ust. 1, stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, z tym, że: 1) odwołanie od decyzji rozpoznaje się w terminie 14 dni; 2) uzasadnienie decyzji o odmowie udostępnienia informacji zawiera także imiona, nazwiska i funkcje osób, które zajęły stanowisko w toku postępowania o udostępnienie informacji, oraz oznaczenie podmiotów, ze względu na których dobra, o których mowa w art. 5 ust. 2, wydano decyzję o odmowie udostępnienia informacji. Podkreślenia wymaga również, że w przypadku złożenia skargi na bezczynność w zakresie udostępnienia informacji publicznej rzeczą sądu, w pierwszej kolejności jest ustalenie czy sprawa mieści się w zakresie podmiotowym i przedmiotowym u.d.i.p. Zakres podmiotowy wyznacza wykonywanie zadań publicznych przez adresata wniosku (art. 4 ust. 1 u.d.i.p.), zaś zakres przedmiotowy obejmuje pojęcie "informacji publicznej" (art. 1 ust. 1 i art. 6 u.d.i.p). Dopiero stwierdzenie, że podmiot, do którego zwróciła się strona skarżąca był zobowiązany do udzielenia informacji publicznej, oraz że żądana przez stronę informacja miała charakter informacji publicznej w rozumieniu przepisów powołanej ustawy, pozwala na dokonanie oceny, czy w konkretnej sprawie można skutecznie zarzucić danemu podmiotowi bezczynność. W niniejszej sprawie skarżony organ – Prezes Sądu Rejonowego w Zgierzu - bez wątpienia należy do kręgu podmiotów zobowiązanych do udostępnienia informacji publicznej, o jakich mowa w art. 4 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p. Natomiast żądana przez skarżącego informacja stanowi informację publiczną w rozumieniu art. 1 pkt 1 i art. 6 ust. 1 pkt 3 lit.d, pkt 4 lit. a u.d.i.p., Wobec powyższego, skoro złożony przez skarżącego w dniu 28 sierpnia 2023 r. wniosek spełniał minimalne wymogi determinujące skuteczne wystąpienie z wnioskiem o udzielenie informacji publicznej, to jest: został przesłany pocztą elektroniczną, co jest uznawane za dochowanie formy pisemnej wniosku; określał w sposób dokładny adresata wniosku – Prezesa Sądu Rejonowego w Zgierzu, który niewątpliwie jest podmiotem zobowiązanym do udzielenia informacji publicznej; jak również obejmował jasne sformułowanie, co do przedmiotu żądanej informacji, to obowiązkiem organu było rozpatrzenie przedmiotowego wniosku w terminie i formie przewidzianych ustawą. Tym samym, brak reakcji organu w zakreślonym prawem terminie skutkuje stwierdzeniem, iż w sprawie zaistniała sytuacja kwalifikowana jako bezczynność w udostępnieniu informacji publicznej. Bezczynności organu administracji w powyższym zakresie nie usprawiedliwiają podnoszone w piśmie procesowym z dnia 26 września 2023 r., jak i w udzielonej odpowiedzi na skargę z dnia 28 września 2023 r. argumenty, co do zaistniałej w dniach 28-29 sierpnia 2023 r. przerwy w dostawach energii elektrycznej do siedziby Sądu Rejonowego w Zgierzu, a w konsekwencji problemów z obsługą poczty elektronicznej sądu. W powyższym zakresie wskazać należy, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany został pogląd, zgodnie z którym do obowiązków organu administracji publicznej należy taka konfiguracja poczty elektronicznej, w tym filtrów antyspamowych, oraz takie zorganizowanie obsługi technicznej poczty elektronicznej organu, aby zapewnić bezproblemowy i niezwłoczny odbiór przesyłanych na ten adres podań, wobec prawnej dopuszczalności ich wnoszenia także drogą elektroniczną (por. postanowienia NSA z 10 września 2015 r., I OSK 1968/15; z 3 listopada 2015 r., I OSK 1940/15; z 5 listopada 2015 r., I OZ 1414/15; wyrok NSA z 16 lutego 2016 r., I OSK 2186/14; wyrok WSA w Łodzi z 28 kwietnia 2020 r., II SAB/Łd 3/20; wyrok WSA w Białymstoku z 16 września 2021 r., II SAB/Bk 84/21; wyrok WSA w Szczecinie z 4 listopada 2021 r., II SAB/Sz 118/21; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Jednakże, co należy podkreślić powyżej powoływana argumentacja, jak i podjęte przez organ działania, niezwłocznie po powzięciu informacji o fakcie wystąpienia przez skarżącego z przedmiotowym wnioskiem, zakończone udzieleniem żądanej informacji publicznej, rzutują niewątpliwie na brak możliwości przypisania bezczynności organu przymiotu rażącego naruszenia prawa. Natomiast, co do zawartego w udzielonej odpowiedzi na skargę żądania pełnomocnika organu obciążenia strony skarżącej kosztami postępowania sądowo administracyjnego, w tym kosztami zastępstwa procesowego organu wskazać należy, iż obowiązujące przepisy ustawy p.p.s.a. w postępowaniu przed sądem I instancji, w określonych prawem przypadkach przewidują możliwość zasądzenia kosztów postępowania jedynie na rzecz strony skarżącej. Mając powyższe na uwadze, Sąd uznając skargę za uzasadnioną, na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 oraz § 1a p.p.s.a. stwierdził, iż bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego w Zgierzu miała miejsce bez rażącego naruszenia prawa (pkt 1 wyroku). Jednocześnie wobec wykazanego przez organ w sposób bezsporny faktu udzielenia skarżącemu objętej jego wnioskiem z dnia 28 sierpnia 2023 r. informacji publicznej Sąd na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a., w pkt 2 wyroku umorzył postępowanie sądowoadministracyjne w zakresie żądania strony skarżącej odnośnie do zobowiązania organu do załatwienia w/w wniosku.