II SA/Lu 648/23

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja (sprawozdawca) Asesor sądowy Maciej Gapski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 21 listopada 2023 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 16 maja 2023 r., znak: SKO.41/4738/OS/2022 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. UZASADNIENIE Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie decyzją z 16 maja 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie (dalej także jako: Kolegium) utrzymało w mocy, zaskarżoną przez A. M. (dalej także jako: skarżąca), decyzję Wójta Gminy Żyrzyn z 19 października 2022 r. w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym wujem – M. S.. Decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Skarżąca złożyła wniosek o ustalenie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną przez nią opieką nad chorym wujem M. S.. Decyzją z 19 października 2022 r. Wójt Gminy Żyrzyn odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej w związku z opieką nad M. S. m. in. na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1a, ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2022 r., poz. 615 ze zm.). W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że nie można ustalić, kiedy powstała niepełnosprawność M. S., a także że skarżąca nie należy do grupy osób zobowiązanych do alimentacji względem wuja. Kolegium utrzymało w mocy powyższą decyzję. W uzasadnieniu decyzji z 16 maja 2023 r. organ drugiej instancji zakwestionował oparcie rozstrzygnięcia na treści art. 17 ust. 1b cyt. ustawy o świadczeniach rodzinnych. W tym zakresie powołał wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. (sygn. K 38/13), zgodnie z którym przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie może być stosowany do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ustawie. Z tego względu przepis nie mógł stanowić podstawy rozstrzygnięcia. Organ odwoławczy stwierdził, że decyzja jest prawidłowa, ponieważ trafnie wskazano na fakt, że odwołująca jest siostrzenicą M. S., a zatem nie obciąża jej obowiązek alimentacyjny. Organ przywołał treść art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Odwołująca nie jest krewną w linii prostej i nie jest siostrą osoby wymagającej pomocy. Nie ciąży na niej zatem obowiązek alimentacyjny względem wuja, co jest równoznaczne z wystąpieniem negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie sprawującej opiekę nad chorym członkiem rodziny, ale w przypadku, gdy na opiekunie spoczywa obowiązek alimentacyjny. Skargę na powyższą decyzję wniosła A. M., podnosząc zarzut obrazy przepisów prawa materialnego, to jest art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 18, art. 32 oraz 71 ust. 1 Konstytucji, poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że wnioskodawczyni nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, oparcie tego stanowiska tylko i włączenie na językowej wykładni artykułu 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nieuwzględnienie kontekstu konstytucyjnego stosowania przepisów prawa, podczas gdy wykładnia wskazanego przepisu musi uwzględniać zasadę równości wobec prawa oraz zasadę ochrony rodziny i wymienione świadczenie; powinno być przyznane wnioskodawczyni. W związku z powyższym wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę, organ drugiej instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634; dalej jako: p.p.s.a.). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga podlegała oddaleniu, gdyż zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. W pierwszej kolejności zauważyć należy, że Kolegium trafnie wskazało na błędny pogląd organu pierwszej instancji co do podstawy odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia, gdyż podstawą odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia nie może być negatywna przesłanka z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Zgodność z Konstytucją tego przepisu została zakwestionowana wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, w którym Trybunał uznał za niekonstytucyjne uzależnienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od czasu powstania niepełnosprawności. Wprawdzie prawodawca nie podjął działań w celu uchylenia lub zmiany art. 17 ust. 1b u.ś.r., jednak w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, że pomimo braku reakcji ustawodawcy na wskazany wyrok Trybunału Konstytucyjnego, nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia sądu w takiej sprawie na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji (por. m. in. wyroki NSA: z 23 listopada 2021 r., I OSK 786/21, z 26 kwietnia 2019 r., I OSK 8/19; wyroki WSA w Lublinie m. in.: z 28 grudnia 2022 r., II SA/Lu 682/22; z 6 grudnia 2022 r., II SA/Lu 603/22; z 5 lipca 2022 r., II SA/Lu 329/22). Za negatywną przesłankę uzasadniającą odmowę przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego Kolegium uznało okoliczność, że skarżąca jest siostrzenicą osoby niepełnosprawnej, zatem nie należy do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji (art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.). Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne może zostać przyznane innej osobie – niż matka, ojciec, opiekun faktyczny dziecka, osoba będąca rodziną zastępczą – na której, zgodnie z przepisami k.r.o. ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Skarżąca, jako siostrzenica osoby wymagającej opieki, nie należy do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji w rozumieniu ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. 2020 r., poz. 1359, dalej jako: k.r.o.). Obowiązek ten zasadniczo dotyczy bowiem małżonków (art. 27 k.r.o.), krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo (art. 128 k.r.o.), a przy tym nie podlega dziedziczeniu (art. 139 k.r.o.). Analiza akt sprawy prowadzi do wniosku, że nie zachodzą podstawy do zakwestionowania stanowiska Kolegium. W świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie budzi wątpliwości, że intencją ustawodawcy było takie ukształtowanie przepisów, aby pomoc państwa uzyskały osoby zdolne do pracy, które nie podejmują pracy zawodowej lub z niej zrezygnowały z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, których brak aktywności zawodowej wynika bezpośrednio i wyłącznie z konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Należy w tym miejscu podkreślić, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, wynikającą z moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia wynikający z zapewniania opieki osobie niepełnosprawnej. Należy zatem podkreślić, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie odpowiedniego wsparcia finansowego dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy – poświęcając się opiece nad najbliższymi – dobrowolnie rezygnują z zatrudnienia. Treść art. 17 u.ś.r. jednoznacznie wskazuje, że nie każda rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia jest podstawą do przyznania świadczenia, ale tylko taka, której celem jest sprawowanie opieki. W związku z powyższym musi istnieć wyraźny i bezpośredni związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a podjęciem opieki nad osobą wskazaną w ustawie. Należy podkreślić, że samo posiadanie orzeczenia o niepełnosprawności nie przesądza o tym, że opiekun osoby legitymującej się takim orzeczeniem, sprawuje opiekę, która uprawnia do przyjęcia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z pracy a sprawowaniem opieki nad bliską osobą niepełnosprawną. Istnienie tego związku podlega bowiem ocenie w każdej indywidualnej sprawie (por. wyrok NSA z 16 lutego 2023 r., I OSK 1822/22). Sąd nie dokonuje oceny stanu zdrowia osoby niepełnosprawnej, lecz weryfikuje zakres opieki nad osobą niepełnosprawną tj. czy wyklucza on podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej. Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji pojęcia "sprawowanie opieki", jednakże z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że aby można było mówić o opiece w rozumieniu tego przepisu, musi ona mieć charakter stały i lub długoterminowy. Określenia "stała" lub "długoterminowa" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki całkowicie wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. przykładowo: wyrok NSA z 16 kwietnia 2021 r., I OSK 2859/20). W oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, należało dojść do przekonania, że nie ma związku przyczynowego między niepodejmowaniem przez skarżącą pracy, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Sąd nie kwestionuje faktu, że wuj skarżącej wymaga pomocy drugiej osoby i otrzymuje ją od siostrzenicy. Jednakże zakres tej opieki nie wymusza niepodejmowania zatrudnienia. Skarżąca była zatrudniona w okresie od 18 listopada 2019 r. do 31 sierpnia 2022 r. w wymiarze 1/4 etatu. Stosunek pracy uległ rozwiązaniu na podstawie art. 30 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. 2020 r., poz. 1320), zatem w związku z upływem okresu, na który umowa o pracę została zawarta (k. 12 akt admin.). Skarżąca nie zrezygnowała z pracy z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Ponadto w czasie wywiadu środowiskowego ustalono, że skarżąca dojeżdża do wuja "co drugi dzień" (k. 17v akt admin.) i spędza u niego "4-5 godzin". Tak zakreślony czas sprawowanej opieki nie wskazuje na jej długoterminowy lub stały charakter i nie koreluje z deklarowanym zakresem tej pomocy. Wobec powyższego oświadczenia nie sposób przyjąć, że osoba niepełnosprawna wymaga wsparcia "we wszystkich czynnościach", jak wskazywano w czasie wywiadu środowiskowego, w tym w zakresie przyjmowania leków, higieny, codziennej toalety, przebierania. W zakres wskazywanej przez stronę opieki wchodzi także prowadzenie gospodarstwa domowego i organizowanie wizyt lekarskich. Należy stwierdzić, że w sprawie nie ustalono, aby osoba niepełnosprawna wymagała stałej bądź długoterminowej opieki. Wuj skarżącej mieszka sam, nie jest osobą leżącą, nie wymaga stałych, codziennych czynności pielęgnacyjnych czy higienicznych, opieki medycznej, karmienia itp. Sam fakt konieczności wspierania osoby niepełnosprawnej nie świadczy o takim zaangażowaniu w opiekę, które uniemożliwiałoby podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Wykazany w sprawie zakres czynności wykonywanych przez skarżącą nie świadczy o konieczności rezygnacji z zatrudnienia. Nie ulega wątpliwości, że pomoc ta może być realizowana także przez osobę aktywną zawodowo. Reasumując powyższe rozważania należy wskazać w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły podstawy do zakwestionowania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Z tych względów Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.