II OZ 1067/07

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Łuczaj po rozpoznaniu w dniu 6 listopada 2007 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 6 sierpnia 2007 r., sygn. akt II SA/Sz 971/04 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi J. W. na decyzję Wojewody Z. z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zamiaru przystąpienia do wykonania wymiany okien postanawia: oddalić zażalenie UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 6 sierpnia 2007 r., sygn. akt II SA/Sz 971/04 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odmówił J. W. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na decyzję Wojewody Z. z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zamiaru przystąpienia do wykonania wymiany okien. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji podał, iż postanowieniem z dnia 21 września 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odrzucił skargę J. W. na decyzję Wojewody Z. z dnia [...], Nr [...], w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zamiaru przystąpienia do wykonania wymiany okien, stwierdzając, że skarżący nie uiścił wpisu sądowego od wniesionej skargi. W dniu 20 października 2005 r. J. W. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia należnego wpisu sądowego od skargi, a następnie wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Postanowieniem z dnia 15 lutego 2006 r. Sąd pierwszej instancji odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wobec wniesienia przez skarżącego zażalenia, postanowienie to zostało poddane kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego, który postanowieniem z dnia 18 maja 2006 r. sygn. akt II OZ 520/06, oddalił zażalenie J. W.. Pismem z dnia 28 września 2006 r. Sąd pierwszej instancji wezwał stronę do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przywrócenie terminu, poprzez uiszczenie wpisu sądowego od wniesionej skargi w kwocie 500 zł. W piśmie z dnia 20 października 2006 r., stanowiącym odpowiedź na powyższe wezwanie, skarżący ponownie wystąpił o przyznanie prawa pomocy, który to wniosek uzupełnił, na wezwanie Sądu, poprzez złożenie wniosku na urzędowym formularzu PPF. Sąd uznał, iż informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy są niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego i na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U Nr 153, poz. 1270 ze zm.), pismem z 5 lipca 2007 r. wezwał J. W., aby w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy, przedłożył Sądowi dodatkowe dokumenty. W odpowiedzi na wezwanie Sądu, skarżący przesłał kopię zeznania podatkowego za rok 2006 (PIT-37). Natomiast nie przedłożył pozostałych żądanych dokumentów wskazując, iż ich przedstawienie naraziłoby go na dodatkowe koszty zwłaszcza, że swój stan majątkowy dokumentował już wcześniej w sprawach II SA/Sz 971/04, II SA/Sz 649/05, II SA/Sz 1332/05, II SAB 72/05 i 73/05, a stan ten nie uległ znaczącym zmianom. W związku z powyższym wniósł o przyjęcie żądanych informacji na zasadzie jego oświadczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wskazał, iż stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, wówczas gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny. Osobę ubiegającą się o to prawo obciąża obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej, uprawniającej do przyznania prawa pomocy. Powołując się na orzecznictwo Sądu Najwyższego, Sąd pierwszej instancji stwierdził, że ponowne zgłoszenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie, w której zapadło już prawomocne orzeczenie sądu drugiej instancji, nawet dokonane w terminie określonym w wezwaniu do uiszczenia wpisu, nie może uchylić skutków prawomocności wydanego wcześniej rozstrzygnięcia w tym zakresie (vide: postanowienie SN z dnia 21 kwietnia 1999 r., sygn. akt I CKN 1461/98, OSNC 1999/11/196). Dopiero zmiana okoliczności sprawy (np. pogorszenie sytuacji finansowej skarżącego) może wpłynąć na wydanie postanowienia o odmiennej treści. Sąd uznał, iż nie wywiązanie się przez skarżącego w należyty sposób z nałożonego obowiązku przedłożenia dodatkowych dokumentów, jest tożsame z tym, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wnioskodawca przesłał jedynie kopię zeznania podatkowego za rok 2006 twierdząc, że jego stan majątkowy, udokumentowany wcześniej przy sprawach, nie uległ znaczącym zmianom. Natomiast w pozostałym zakresie złożył oświadczenie, które w ocenie Sądu, nie dowodzi pogorszenia sytuacji materialnej wnioskodawcy, zwłaszcza, że skarżący i jego rodzina (nadal) posiada stały dochód w kwocie [...] zł oraz dysponuje majątkiem w postaci współudziału we własności nieruchomości położonej w S. oraz mieszkania spółdzielczego o powierzchni [...] m2. W ocenie Sądu argumentem przemawiającym za przyznaniem prawa pomocy w rozpatrywanej sprawie, nie może być to, iż skarżący prowadzi inne sprawy sądowe i ponosi z tego tytułu znaczne koszty. Sąd nie podzielił także stanowiska skarżącego, iż przesłanką udzielenia pomocy powinien być fakt, iż żona i córka nie chcą ponosić ciężarów finansowych związanych z prowadzeniem postępowania w niniejszej sprawie. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, Sąd musi bowiem brać pod uwagę stan rodziny, a zatem i dochody uzyskiwane przez poszczególnych członków rodziny, gdyż zgodnie z przepisami art. 23 i 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zarówno małżonkowie, jak też rodzice i dzieci zobowiązani są do wzajemnej pomocy i wsparcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał, że skarżący nie wykazał, aby nastąpiła zmiana okoliczności, mogąca spowodować inną ocenę możliwości poniesienia przez skarżącego kosztów postępowania w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. W zażaleniu na powyższe postanowienie J. W. wniósł zmianę zaskarżonego postanowienia przez przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów postępowania sądowego i przyznania radcy prawnego lub adwokata, względnie o uchylenie w całości powyższego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji zgodnie z zaleceniami wskazanymi przez NSA w postanowieniu z dnia 6 marca 2007., sygn. akt IIOZ 183/07. Zdaniem skarżącego w wydanych postanowieniach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego brak jest analizy, jak się mają koszty postępowania do osiąganych przez skarżącego i jego rodzinę dochodów. Skarżący zarzucił, że w wydanych postanowieniach brak jest kryteriów określających, że nie nastąpi uszczerbek utrzymania koniecznego dla skarżącego jak i jego rodziny. Skarżący podniósł także, iż nie chodziło mu o rozpoznawanie kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy, lecz o rzetelne rozpoznanie już złożonego wniosku. Złożony przez skarżącego formularz PPF był konsekwencją pisma Sądu pierwszej instancji z dnia 30 maja 2007 r. W ocenie skarżącego zaskarżone postanowienie z dnia 6 sierpnia 2007 r. odmawiające skarżącemu przyznania prawa pomocy nie spełnia wymogów prawnych wykazanych w uzasadnieniu postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 marca 2007 r., sygn. akt II OZ 183/07. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej zwanej "p.p.s.a.," wprost przenosi na stronę obowiązek wykazania, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania /przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym - pkt 1/ lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny /przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym - pkt 2/. Strona winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego w tym przedmiocie wniosku. Zatem to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od oceny przedstawionych dokumentów. Prawomocne postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy nie ma powagi rzeczy osądzonej. Dlatego też strona ma prawo złożyć ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy, nawet jeśli jej poprzedni wniosek został załatwiony negatywnie. Przyznanie jednak prawa pomocy na podstawie ponownie złożonego wniosku jest możliwe, jeżeli zmieniła się sytuacja majątkowa lub rodzinna strony i w nowym stanie faktycznym spełnione będą przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 i § 2 p.p.s.a. (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz Zakamycze 2005, str. 604). Tak więc wniosek o przyznanie prawa pomocy zgłoszony w tej samej sprawie ponownie - po uprawomocnieniu się postanowienia odmawiającego przyznania takiego prawa - podlega merytorycznemu rozpoznaniu, przy czym w razie niestwierdzenia zmiany okoliczności winien być oddalony (por. orzeczenie SN z dnia 31 października 1935 roku, C.I. 1775/35, RPEiS 1936 nr 2 str. 370, orzeczenie SN z dnia 25 listopada 1937 roku, C.I. 1908/37, Zb. Urz. 1938, poz. 410 oraz postanowienie SN z dnia 12 marca 1966 roku, I CZ 9/66, OSPiKA 1967/9/221 z glosą W. Berutowicza). Odnośnie stwierdzenia J. W., iż skarżącemu nie chodziło o rozpoznawanie kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy, tylko o rzetelne rozpoznanie już złożonego wniosku, wskazać należy, iż wniosek skarżącego z dnia 24 października 2005 r. był już przedmiotem oceny zarówno Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie jaki i Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zasadnie zatem Sąd pierwszej instancji uznał, że skarżący złożył kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy i na podstawie art. 252 § 2 p.p.s.a., wezwał skarżącego do uzupełnienia braków formalnych wniosku na urzędowym formularzu PPF. Zgodnie zaś z art. 255 p.p.s.a, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, Sąd ma prawo zażądać od strony złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji z tej możliwości skorzystał, wzywając skarżącego pismem z dnia 5 lipca 2007 r. do uzupełnienia wniosku poprzez złożenie dodatkowych dokumentów. Należy zauważyć, iż w odpowiedzi na wezwanie Sądu skarżący nadesłał jedynie kopię zeznania podatkowego za 2006 rok, nie przedkładając pozostałych żądanych dokumentów. Za trafne należy zatem uznać stanowisko Sądu pierwszej instancji, że skarżący nie wykazał, iż nastąpiła zmiana okoliczności, mogąca spowodować inną ocenę możliwości poniesienia kosztów postępowania, w szczególności należy wskazać, że wysokość stałych uzyskiwanych przez skarżącego i jego rodzinę dochodów wynosi nadal [...] zł. Nie można także przyjąć, iż złożenie oświadczenia zamiast żądanych przez Sąd pierwszej instancji dokumentów, stanowi wypełnienie przez skarżącego czynności, do której był związany przez Sad pierwszej instancji pismem z dnia 5 lipca 2007 r. Z tych też względów nie można stwierdzić, aby stan majątkowy skarżącego i jego rodziny zmienił się w stopniu umożliwiającym odmienne orzeczenie w przedmiocie przyznania prawa pomocy niż to uczyniono w postanowieniach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia15 lutego 2006 r. i Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2006 r. W tym miejscu należy także wskazać, iż prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne z cytowanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu, oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, opubl. Lex nr 75481). Odnośnie powoływania się przez skarżącego, iż postanowienie Sądu pierwszej instancji z dnia 6 sierpnia 2007 r. nie spełnia wymogów prawnych wykazanych w uzasadnieniu postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 marca 2007 r., sygn. akt II OZ 183/07 stwierdzić należy, iż uzasadnienie Sądu pierwszej instancji odpowiada normie ustanowionej w art. 141 § 4 p.p.s.a. Sąd pierwszej instancji zwięźle przedstawił stan faktyczny sprawy, podstawę prawną jej rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. W tym miejscu należy zwrócić uwagę na zakres postępowania zażaleniowego. Przedmiotem niniejszego postępowania zażaleniowego jest postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 6 sierpnia 2007 r. o odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy. Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.