I FZ 535/15

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Artur Mudrecki, , , po rozpoznaniu w dniu 21 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia T. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 listopada 2015 r., sygn. akt III SA/Wa 416/15, w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 15 grudnia 2014 r., nr [...], w przedmiocie podatku od towarów i usług od lutego 2010 r. do czerwca 2011 r. postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie; 2. przyznać Skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi. UZASADNIENIE 1. Postanowieniem z dnia 6 listopada 2015 r., sygn. akt III SA/Wa 416/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił przyznania Skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji wyraził zdanie, że brak bieżących dochodów nie może być dostatecznym uzasadnieniem dla skutecznego żądania przez stronę przyznania prawa pomocy w sytuacji, gdy nie zgromadziła ona w okresie prowadzenia działalności gospodarczej dostatecznych środków na ten cel. Zauważył, że Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością może zdobyć środki na dokonanie opłat sądowych w drodze np. dopłat od wspólników. Wspólnicy Skarżącej winni liczyć się z koniecznością wniesienia dopłat o ile wcześniej wyrazili zgodę na nałożenie na siebie takiego obowiązku w umowie spółki. Odmowę Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników Skarżącej na dokonanie dopłat w celu uiszczenia wpisu sądowego należy uznać za próbę przerzucenia na Skarb Państwa kosztów jej działalności. Zdaniem Sądu również rozstrzygnięcia Naczelnika Pierwszego [..] Urzędu Skarbowego w W. oraz Prokuratury Okręgowej w G. o odmowie zwolnienia spod zabezpieczenia kwoty 100.000 zł na wpis sądowy w niniejszej sprawie nie mogła stanowić przesłanek do przyznania Skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd wskazał, że należności spółki wynoszą 7.564.536 zł. W tym z tytułu dostaw i usług o okresie wymagalności do 12 miesięcy wynoszą one 7.506.886,27 zł (według stanu na dzień 31 grudnia 2014 r.). Skarżąca określiła te należności jako sporne jednakże nie przedstawiła żadnych dokumentów wskazujących na ten stan rzeczy. W tym brak jest jakichkolwiek dokumentów wskazujących, że Skarżąca podjęła działania mające na celu dochodzenie tych należności. Sąd zauważył przy tym, że osoba prawna nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo, że podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków. Trudno w takiej sytuacji uznać, że Skarżąca w przypadku uzyskania choć części zwrotu przysługujących jej należności nie była w stanie uiścić wpisu sądowego w niniejszej sprawie. Zwłaszcza, że brak jest przeszkód by kontrahenci Skarżącej pomimo zabezpieczenia środków na rachunkach bankowych Skarżącej uregulowali swe zobowiązania wobec niej poprzez dokonanie wpłaty/wpłat bezpośrednio na rachunek sądu tytułem uiszczenia wpisu sądowego za Skarżącą. 2. W zażaleniu, sporządzonym przez pełnomocnika Skarżącej, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości, zarzucono naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) (dalej u.p.p.s.a.) poprzez brak przyznania prawa pomocy w sytuacji, w której Skarżąca wykazała, że nie ma dostatecznych środków na uiszczenie wpisu od skargi. 3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Według Naczelnego Sądu Administracyjnego, zarzuty zażalenia zasługują na uwzględnienie, gdyż uzasadnienie zaskarżonego postanowienia wskazuje, że Sąd pierwszej instancji dokonał błędnej oceny okoliczności obrazujących rzeczywisty i aktualny stan majątkowy oraz możliwości płatnicze Skarżącej. Należy przypomnieć, że stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 u.p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy strona wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Sąd nie może odmówić przyznania prawa pomocy, jeżeli następstwem takiego postanowienia byłoby istotne ograniczenie prawa do Sądu, a zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego sytuacja taka mogłaby mieć miejsce w rozpoznawanej sprawie na skutek nieprawidłowej oceny aktualnych możliwości finansowych strony. Naczelny Sąd Administracyjny nie przychyla się do zaprezentowanej w zaskarżonym postanowieniu argumentacji Sądu pierwszej instancji w zakresie konieczności zabezpieczenia przez Skarżącą środków na prowadzenie przyszłych postępowań sądowych. Przyjęcie prezentowanego przez Sąd pierwszej instancji stanowiska, prowadziłoby bowiem do wniosku, że każdy przedsiębiorca w Polsce będzie prędzej czy później prowadzić postępowanie sądowoadministracyjne, a ponadto tego typu praktyka mogłaby wpływać na płynność finansową i zakłócać bieżące funkcjonowanie przedsiębiorstwa. Argumentacja taka stanowi daleko idące uproszczenie problemu i nie może uzasadniać ewentualnej odmowy przyznania stronie prawa pomocy, bez uprzedniego dokładnego wyjaśnienia wszelkich okoliczności sprawy (zob. postanowienie NSA z dnia 6 lipca 2006 r., sygn. akt I FZ 234/06 CBOSA). Dodatkowo stwierdzić należy, że Sąd ustalając majątek i oceniając jego wartość z punktu widzenia przesłanki jego wystarczalności na pokrycie kosztów postępowania, powinien był uwzględnić wyłącznie stan czynny majątku. W kontekście wyrażonego stanowiska Sądu pierwszej instancji co do gromadzenia rezerw Sąd pominął bardzo istotną okoliczność. Skarżąca wskazywała, że Spółka nie ma możliwości dysponowania żadnymi środkami pieniężnymi, gdyż środki na rachunkach bankowych zostały zabezpieczone do kwoty 1 000.000 zł oraz do kwoty 23.641.770,77 zł przez Naczelników Urzędów Skarbowych. Nawet zatem jeżeli by utworzono rezerwę na przyszłe koszty sądowe to i tak środki te uległy by zajęciu w ramach postępowań zabezpieczających czy też egzekucyjnych. Z ostrożnością należało potraktować argumentację Sądu, która wskazuje na możliwość pozyskania przez Spółkę środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat na podstawie art. 177 § 1 "k.s.h". Skarżąca wskazywała, że zgromadzenie wspólników podjęło stosowną uchwałę w której odmówiono dokonania dopłat na uiszczenie wpisu od skargi. Nie można zgodzić się z Sądem pierwszej instancji, że odmowa taka stanowi próbę przerzucania na Skarb Państwa kosztów działalności Skarżącej. Takie twierdzenie bez szerszego uzasadnienia nie odnosi się do przyczyn odmowy dopłat, a te jak to słusznie podnoszono w zażaleniu mogą być związane z brakiem środków finansowych wspólników. Uchwałą Spółki, czego nie dostrzegł Sąd pierwszej instancji, nie zobowiązano wspólników do dopłat, biorąc pod uwagę sytuację finansową wspólnika większościowego. Nie można zgodzić się z twierdzeniem Sądu pierwszej instancji aby Skarżąca nie podjęła wszelkich niezbędnych działań, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków. Co tutaj istotne Skarżąca wystąpiła z wnioskami do Naczelnika Pierwszego [...] Urzędu Skarbowego w W. oraz Prokuratura Okręgowego w G. o zwolnienie spod zabezpieczenia i wyłączenie z egzekucji kwoty 100.000 zł celem umożliwienia Skarżącej uiszczenia wpisu od skargi w sprawie. Organy, jak wynika z akt niniejszej sprawy, wydały postanowienia odmowne. W spółce zwołano również zgromadzenie wspólników, którzy uchwałą, biorąc pod uwagę sytuację majątkową wspólnika większościowego, nie zobowiązali wspólników do dokonania dopłat. W przedstawionych okolicznościach trudno uznać aby Skarżąca nie podjęła działań zmierzających do uzyskania kwoty na pokrycie wpisu w niniejszej sprawie. Przedstawione wyżej okoliczności, świadczą o błędnej ocenie Sądu pierwszej instancji co do aktualnej sytuacji majątkowej strony. Według Naczelnego Sądu Administracyjnego Skarżąca spełniła przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie jej od wpisu od skargi. Dokonując takiej oceny Naczelny Sąd Administracyjny miał również na względzie, że prawo pomocy istotnie stanowić ma zabezpieczenie konstytucyjnej zasady prawa do sądu (art. 45 Konstytucji RP). Ma bowiem umożliwiać realizację swoich praw na drodze sądowej podmiotom nie posiadającym dostatecznych środków na ponoszenie niezbędnych kosztów postępowania. Z wymienionych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w zw. z art. 197 § 2 oraz art. 246 § 2 pkt 2 u.p.p.s.a. orzekł jak w sentencji