I OSK 1777/07

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek (spr.) Sędzia NSA Anna Lech Sędzia WSA del. Jolanta Rudnicka Protokolant Barbara Dąbrowska po rozpoznaniu w dniu 24 października 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej L. Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 16 maja 2007 r. sygn. akt IV SA/Wr 115/07 w sprawie ze skargi L. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę kasacyjną UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 16 maja 2007 r., sygn. akt IV SA/Wr 115/07 oddalił skargę L. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. G. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w J. G. decyzją z dnia [...], nr [...] po rozpoznaniu odwołania L. Z. od decyzji Kierownika Miejsko- Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. z dnia [...], nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. oraz art. 40 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) i § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 sierpnia 2006 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji programu pomocy dla gospodarstw rolnych w celu złagodzenia skutków suszy (Dz.U. Nr 155, poz. 1109, zwanego dalej "rozporządzeniem") utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że w celu likwidacji skutków suszy, jaka miała miejsce w Polsce w 2006 r. przeznaczone zostały na ten cel m.in. środki publiczne w ramach rządowego programu pomocy dla gospodarstw rolnych w celu złagodzenia jej skutków. Zasiłek taki, jako forma zasiłku celowego, może być przyznany osobie lub rodzinie, które poniosły straty w wyniku klęski żywiołowej lub ekologicznej. Zasiłek ten może być przyznany niezależnie od dochodu i może nie podlegać zwrotowi. Kolegium wskazało, że wnioskodawczyni nie podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników, co wynika z zaświadczenia Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Placówki Terenowej w B. Ponadto Zakład Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat w K. G. w zaświadczeniu z dnia 17 października 2006 r. potwierdził fakt, że pobiera ona rentę rodzinną z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Organ wskazał, że wnioskodawczyni nie spełnia kryterium rolnika wymienionego w § 2 rozporządzenia, ponieważ nie podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy z powodu ustalonego prawa do renty rodzinnej z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W ocenie Kolegium organ pierwszej instancji zasadnie zatem przyjął, że skoro wnioskodawczyni nie podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy, nie przysługuje jej tym samym pomoc w ramach rządowego programu. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi L. Z. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w J. G. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uznał, że skarga nie jest zasadna. Sąd I instancji wskazał, że w dniu 19 września 2006 r. skarżąca skierowała do Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. wniosek o zasiłek celowy w związku z suszą, która wystąpiła w 2006 r. Jako podstawę prawną żądania we wniosku wskazała § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 sierpnia 2006 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji programu pomocy dla gospodarstw rolnych w celu złagodzenia skutków suszy, który stanowi, że pomocy udziela się rodzinie rolniczej, jeżeli: 1) co najmniej jedna osoba w tej rodzinie jest rolnikiem, w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, który podlega temu ubezpieczeniu z mocy ustawy, 2) w gospodarstwie rolnym, w rozumieniu przepisów o podatku rolnym, w którym szkody w uprawach rolnych spowodowane suszą, oszacowane przez komisję powołaną przez wojewodę na podstawie § 20 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1996 r. w sprawie szczegółowych kierunków działań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa oraz sposobów ich realizacji (Dz.U. Nr 16, poz. 82, ze zm.), wynoszą średnio powyżej 30%. Skarżąca składając wniosek oświadczyła, że jest rolnikiem w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników. Tymczasem ze znajdującego się w aktach sprawy wniosku Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. z dnia 10 października 2006 r. o udzielenie wskazanych w nim informacji, na którym Kierownik Placówki Terenowej Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w B. sporządził odpowiedź wynika, że skarżąca nie podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników w rozumieniu ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Zaś pismo z dnia 17 października 2006 r., nr [...] nadesłane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. Inspektorat w K. G. Wydział Ubezpieczeń i Składek potwierdza, że skarżąca pobiera w tym Inspektoracie rentę rodzinną. Skoro zatem skarżąca ma ustalone prawo do renty rodzinnej z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, nie podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.), gdyż zgodnie z art. 6 ust. 1 w zw. z ust. 3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu podlega z mocy ustawy: 1) rolnik, którego gospodarstwo rolne obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego lub dział specjalny, 2) domownik rolnika, chyba że ten rolnik lub domownik podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu lub ma ustalone prawo do emerytury lub renty albo ma ustalone prawo do świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Przez ustalone prawo do emerytury, co wynika z art. 6 pkt 10c w zw. z pkt 12 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, należy rozumieć także ustalone prawo do renty rodzinnej z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, czyli rentę rodzinną wypłacaną przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Od powyższego wyroku skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła L. Z. zaskarżając go w całości. Skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego, tj. § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 sierpnia 2006 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji programu pomocy dla gospodarstw rolnych w celu złagodzenia skutków suszy w zw. z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm., zwanej dalej P.p.s.a.) poprzez niedokonanie zmiany zaskarżonego orzeczenia i orzeczenie zgodnie wnioskiem skarżącej, wskazując na błędną wykładnię § 2 ww. rozporządzenia i przyjęcie, że skarżąca nie spełnia ustawowych przesłanek uprawniających ją do objęcia pomocą i przyznanie jej zasiłku celowego w kwocie 500,00 zł, pomimo faktu, iż skarżąca spełnia przesłanki zawarte w § 2 rozporządzenia, ewentualnie zawarte w przepisie § 7 rozporządzenia. Ponadto skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało wpływ na treść zaskarżonego wyroku, tj. art. 106 § 3 oraz art. 113 w zw. z art. 145 § 1 ust. 1 pkt a i c P.p.s.a. przez nieuchylenie decyzji z uwagi na brak przeprowadzenia postępowania dowodowego w zakresie prawidłowego ustalenia czy skarżącej przysługuje prawo do otrzymania zasiłku celowego, w oparciu o przepisy powołanego rozporządzenia, gdyż nie zostało ustalone, kto wchodzi w skład rodziny skarżącej. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca wskazała, że w postępowaniu dowodowym Sąd I instancji zupełnie pominął kwestie związane z ustaleniem, kto wchodzi w skład "rodziny rolniczej" w rozumieniu powołanego rozporządzenia i czy przynajmniej jedna osoba jest rolnikiem w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, który podlega ubezpieczeniu z mocy ustawy. Skarżąca zarzuciła, że zarówno organy administracji jak i Sąd swoje rozważania skupiły jedynie na osobie skarżącej wskazując, iż z uwagi na fakt, że pobiera ona rentę rodzinną z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, nie może być traktowana jako rolnik w rozumieniu ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. W ocenie skarżącej nie bez znaczenia pozostaje konieczność ustalenia czy w skład rodziny rolniczej może wchodzić "domownik" w rozumieniu powołanej ustawy i tym samym czy skarżącej w takim przypadku przysługiwałby zasiłek celowy w oparciu o ww. rozporządzenie. Skarżąca podkreśliła, że nie może ujść uwadze także przepis § 7 powołanego rozporządzenia, zgodnie z którym przepisy rozporządzenia stosuje się również do rolników będących osobami samotnie gospodarującymi, jeżeli spełniają warunki udzielenia pomocy określone dla rodziny rolniczej. W konkluzji skargi kasacyjnej skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego orzeczenia i przyznanie jej pomocy w postaci zasiłku celowego, ewentualnie o uchylenie w całości zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji oraz zasądzenie na rzecz pełnomocnika z urzędu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Samorządowe Kolegium Odwoławcze w J. G. wniosło o jej oddalenie. Kolegium wskazało, że w toku prowadzonego postępowania skarżąca nie zgłaszała, aby w skład jej rodziny wchodziła osoba o statusie rolnika, pomimo tego, że czynnie w nim uczestniczyła i pouczana była o zasadach i warunkach udzielania pomocy na likwidowanie skutków suszy. Także w skardze kasacyjnej poza postawieniem zarzutu, skarżąca nie wskazała, aby w jej rodzinie taka osoba była. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Skarga kasacyjna L. Z. oparta została o obie podstawy z art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z e zm.), zwanej dalej P.p.s.a. Przy tak skonstruowanym środku zaskarżenia Naczelny Sąd Administracyjny najpierw rozpatruje zarzut naruszenia przepisów postępowania, gdyż dopiero po stwierdzeniu, że stan faktyczny został prawidłowo ustalony, lub też nie został przez skarżącego skutecznie podważony można oceniać prawidłowość stosowania prawa materialnego. Skarga kasacyjna powołując się na podstawy określone w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. zarzuca Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ (w skardze mylnie wskazano art. 145 § 1 ust. 1) P.p.s.a. i art. 106 § 3 oraz art. 113 P.p.s.a. Powyższy zarzut uzasadniony jest przez autora skargi kasacyjnej oddaleniem przez Sąd I instancji skargi, pomimo nieustalenia przez organy administracji publicznej kto wchodzi w skład rodziny skarżącej. Jednocześnie skarga kasacyjna nie wskazuje jakiego konkretnie dowodu z urzędu, czy też na wniosek strony nie przeprowadził Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu. Jej autor nie podaje też kto w rodzinie skarżącej jest rolnikiem w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, podlegającym temu ubezpieczeniu z mocy ustawy. Z akt sprawy nie wynika również, aby skarżąca kiedykolwiek, czy to w postępowaniu administracyjnym, czy w postępowaniu przed sądem podnosiła taki argument. Argument ten pojawił się dopiero w skardze kasacyjnej i nie został poparty żadnym dowodem. W tej sytuacji czynienie Sądowi I instancji zarzutów natury procesowej wydaje się nieuzasadnione. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu orzekał na podstawie akt sprawy, z których nie wynika, aby w rodzinie skarżącej był rolnik, o jakim mowa w § 2 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 sierpnia 2006 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji programu pomocy dla gospodarstw rolnych w celu złagodzenia skutków suszy (Dz.U. Nr 155, poz. 1109). Oznacza to, iż stan faktyczny przyjęty za podstawę zaskarżonego wyroku jest prawidłowy, tym bardziej iż w skardze kasacyjnej odwołując się do § 7 ww. rozporządzenia skarżąca przyznaje, że jest rolnikiem samotnie gospodarującym. Mając na uwadze ustalenia faktyczne, które nie zostały skutecznie podważone, należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, iż skarżąca nie spełnia warunków do przyznania jej w ramach pomocy społecznej zasiłku celowego dla złagodzenia skutków suszy w 2006 r. W myśl § 2 pkt 1 rozporządzenia przedmiotowa pomoc rodzinie rolniczej przysługuje, jeżeli co najmniej jedna osoba w tej rodzinie jest rolnikiem w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, który podlega temu ubezpieczeniu z mocy ustaw. W sprawie jest bezsporne, że skarżąca nie podlega z mocy ustawy ubezpieczeniu społecznemu rolników, lecz pobiera rentę rodzinną z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Nie zostało też wykazane, aby poza skarżącą w skład jej rodziny wchodziła chociaż jedna osoba będąca rolnikiem w rozumieniu cytowanego przepisu. Uznając, iż skarżącej nie przysługuje prawo z pomocy społecznej na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 sierpnia 2006 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu dokonał prawidłowej wykładni § 2 pkt 1 rozporządzenia. Oznacza to, że zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia przez Sąd I instancji prawa materialnego jest również nietrafny. Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Natomiast w kwestii pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu właściwy jest Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu.