II FZ 281/09

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA : Bogusław Dauter (spr.) po rozpoznaniu w dniu 18 września 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia K. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 20 maja 2009 r. sygn. akt I SA/Gd 637/08 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi K. J. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 11 lipca 2008 r. Nr [...] w przedmiocie niedopuszczalności zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego postanawia: oddalić zażalenie UZASADNIENIE 1. Postanowieniem z 20 maja 2009 r., I SA/Gd 637/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w odmówił K. J. przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi podatnika na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w G. z 11 lipca 2008 r., nr [...], w przedmiocie niedopuszczalności zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. 2. Rozstrzygnięcie to zapadło w następującym, ustalonym przez sąd pierwszej instancji stanie faktycznym: K. J. wystąpił wnioskiem z 16 stycznia 2009 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach złożonym przez wnioskodawcę uzyskuje on dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę w kwocie 1.500 zł, a nadto prowadzi działalność gospodarczą (wysokości uzyskiwanego z niej dochodu wnioskodawca nie podał), pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z małżonką, która otrzymuje rentę w wysokości 427 zł. Małżonkowie nie posiadają żądnych oszczędności, papierów wartościowych, ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, ich majątek stanowi dom o powierzchni 104 m2. Względem wnioskodawcy wszczęto postępowanie egzekucyjne, w ramach którego dochodzone są zaległości podatkowe. Uznając, że oświadczenie strony jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, referendarz sądowy na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, dalej: p.p.s.a.) wezwał K. J. do przedłożenia w terminie 14 dni: oświadczenia w przedmiocie wszystkich źródeł i wysokości łącznego dochodu uzyskanego przez wnioskodawcę i jego małżonkę w 2008 r. oraz stosownych dokumentów w tym zakresie (odpisów imiennych informacji o wysokości uzyskanych dochodów, zeznań podatkowych - jeżeli zostały już sporządzone), zaświadczenia od pracodawcy wnioskodawcy o wysokości średniego wynagrodzenia za okres ostatnich trzech miesięcy, dokumentów potwierdzających aktualną wysokość dochodów uzyskiwanych przez małżonkę wnioskodawcy z tytułu renty, tj. ostatniego odcinka renty, odpisów dokumentów księgowych potwierdzających wysokość przychodu/dochodu (poniesionej straty) za okres ostatnich trzech miesięcy z tytułu prowadzonej przez wnioskodawcę działalności gospodarczej, odpisów złożonego przez wnioskodawcę zgłoszenia identyfikacyjnego (NIP-1 z załącznikiem NIP-B) wraz z jego aktualizacjami, wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę i jego małżonkę rachunków bankowych (w tym kont i lokat dewizowych), obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownych oświadczeń w tym przedmiocie, oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę lub jego małżonkę pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości), zaświadczeń wystawionych przez banki o wysokości aktualnego zadłużenia i wysokości spłacanych przez wnioskodawcę lub jego małżonkę miesięcznych rat kredytowych oraz dokumentów obrazujących aktualną wysokość ich innych zobowiązań (wobec ZUS, urzędu skarbowego, kontrahentów, dostawców mediów i innych podmiotów) oraz dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy przez wnioskodawcę i jego małżonkę kosztów utrzymania (opłaty za czynsz, energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, innych). Pomimo upływu zakreślonego terminu wnioskodawca nie przedłożył żadnego z wymaganych dokumentów. Postanowieniem z 24 kwietnia 2009 r. referendarz sądowy odmówił przyznania K. J. prawa pomocy. W sprzeciwie od powyższego postanowienia wnioskodawca wskazał, że wniosek o prawo pomocy złożono na prawidłowo wypełnionym urzędowym formularzu, wobec czego brak było podstaw do przyjęcia, że złożone oświadczenia były niepełne, czy niewystarczające. Skarżący uznał, że wykazał, iż spełnia warunki do przyznania prawa pomocy. 3. Uzasadniając podjęte rozstrzygniecie sąd pierwszej instancji powołując się na treść art. 255 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wskazał między innymi, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Podniesiono w związku z tym, że złożone przez stronę we wniosku oświadczenie o stanie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, w dalszym ciągu nie jest wystarczające i nie pozwala sądowi na dokonanie pełnej oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, a tym samym na dokonanie oceny zasadności złożonego wniosku. W sprawie nie zostały bowiem przedłożone jakiekolwiek dokumenty źródłowe, które potwierdziłyby złożone przez skarżącego oświadczenia. Wobec tego sąd uznał, iż wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. 4. Na powyższe postanowienie skarżący wniósł zażalenie, w którym zarzucił sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 246 § 1 pkt. 2 p.p.s.a. poprzez błędne zastosowanie polegające na bezzasadnej odmowie przyznania prawa pomocy. W związku z tym wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu podatnik podniósł, że w złożonym formularzu PPF wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, a sąd dokonał błędnej oceny sytuacji majątkowej na dzień rozpoznawania wniosku. W ocenie skarżącego szczegółowe oświadczenie zawarte w formularzu było wystarczające do przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 5. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 244 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Na mocy art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy jest jednakże wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej i finansowej wnoszącego. Sąd ma dopiero wówczas możliwość przyznania prawa pomocy, a w ten sposób obciążenia budżetu państwa, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia wymaganych kosztów. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Z możliwości określonej w art. 255 p.p.s.a. skorzystał sąd pierwszej instancji wzywając skarżącego do doręczenie dokumentów potwierdzających jego sytuację majątkową i finansową. Dostarczenie dokumentów, których w wezwaniu z 26 stycznia 2009 r. żądał sąd pierwszej instancji, umożliwiłyby ocenę, czy zachodzi przesłanka określona w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Skarżący nie zastosował się jednak do wezwania sądu, i nie dostarczył żadnych dokumentów źródłowych. Uniemożliwił tym samym wszechstronne zbadanie, czy strona rzeczywiście nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Skoro zatem strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej przez WSA dokumentacji, powinna liczyć się z tym, że sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym uzasadniające przyznanie prawa pomocy. Dlatego też w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zasadnie sąd pierwszej instancji oddalił wniosek podatnika uznając, złożone przez stronę we wniosku oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, za nie wystarczające i nie pozwalające sądowi na dokonanie pełnej oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, a tym samym na dokonanie oceny zasadności złożonego wniosku. Nie przedłożono bowiem jakiegokolwiek dokumentu źródłowego, który potwierdziłyby złożone przez podatnika oświadczenia. Wobec tego sąd pierwszej instancji zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego słusznie uznał, iż wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ponadto należy zauważyć, że w niniejszej sprawie na skarżącym ciąży jedynie obowiązek uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 100 zł. W świetle złożonego w sprawie formularza PPF zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego uiszczenia wpisu w tej wysokości nie spowoduje uszczerbku utrzymania koniecznego skarżącego i jego rodziny. Zaznaczyć przy tym należy, że skarżący, który wniósł uzasadnioną skargę, uzyskuje w przypadku jej uwzględnienia zwrot uiszczonego wpisu od organu, który wydał zaskarżony akt na podstawie art. 200 p.p.s.a. Na marginesie należy wskazać, że strona nie została w sposób prawidłowy poinformowana co do skutków niewykonania wezwania sądu do przedstawienia żądanych dokumentów. Jak bowiem przyjmuje się w orzecznictwie i doktrynie, sąd korzystający z uprawnienia zawartego w art. 255 p.p.s.a. ma obowiązek wyznaczyć stronie termin, w jakim powinna uzupełnić wskazane braki lub nadesłać dodatkowe dokumenty, a także wskazać rygor grożący w razie niewykonania w terminie wezwania (por. M. Niezgódka - Medek, w: w: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2006, str. 567). W niniejszej sprawie sąd nie zawarł w wezwaniu opartym na zarządzeniu z 26 stycznia 2009 r. rygoru grożącego niewykonaniem wezwania, a jedynie zakreślił siedmiodniowy termin do jego wykonania. Uchybienie to nie miało jednak istotnego wpływu na wynik sprawy, skoro informacje dostarczone sądowi przez wnioskodawcę nie uzasadniały przyznania prawa pomocy. Z przytoczonych wyżej względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.