III SA/Wr 382/11

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Sędziowie Sędzia WSA Józef Kremis, Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska (sprawozdawca), Maciej Guziński, , Protokolant Ewa Pąsiek, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 7 grudnia 2011 r. sprawy ze skargi P. W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wydania uwierzytelnionych odpisów dokumentów z akt sprawy uchyla zaskarżoną decyzję. UZASADNIENIE Pismem z dnia [...] r. P.W. (zwany w dalszej części uzasadnienia "skarżącym") zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o wydanie mu odpisów z akt sprawy prowadzonego przez organ ubezpieczeniowy przeciwko niemu postępowania egzekucyjnego. Pismem z dnia [...] r. organ poinformował stronę, że dokumenty, o wydanie których się ubiega, dotyczą sprawy już zakończonej, natomiast przepis art. 73 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej w skrócie jako: "k.p.a.") umożliwia udostępnianie stronie akt sprawy, jedynie w trakcie toczącego się postępowania ("w każdym stadium postępowania"). Dodatkowo, jak podkreślono w piśmie, wydanie odpisów z akt sprawy może nastąpić wyłącznie gdy jest to uzasadnionym ważnym interesem, który strona winna wykazać. W dnu [...] r. strona skierowała do organu ubezpieczeń społecznych wezwanie, domagając się rozpoznania wniosku o wydanie odpisów z akt sprawy w trybie procesowym i wydania stosownego rozstrzygnięcia. Dodatkowo w piśmie tym wskazano, że celem wniosku jest zweryfikowanie dokumentów będących podstawą wydania wobec wnioskodawcy kolejnych decyzji, które z kolei legły u podstaw wszczęcia przeciwko niemu postępowania egzekucyjnego. W związku z treścią wezwania, w dniu [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał decyzję, którą odmówił wydania żądanych odpisów. W uzasadnieniu orzeczenia ponownie wyjaśniono, że zgodnie z art. 72 k.p.a. wydanie odpisów z akt sprawy może nastąpić jedynie w czasie toczącego się postępowania administracyjnego, z uwagi na ważny interes strony. Zakład podkreślił, że w dacie złożenia wniosku, postępowanie w ramach którego strona domagała się wydania stosownych odpisów z akt sprawy, było zakończone, a zatem brak jest podstaw prawnych do uwzględnienia żądania. Od decyzji tej strona, zgodnie z zawartym w rozstrzygnięciu pouczeniem, wniosła odwołanie do Sądu Okręgowego, Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we W. W odwołaniu wniosła o uchylenie decyzji odmawiającej wydania odpisów z akt sprawy i podniosła, że odmowa wydania jej żądanych odpisów narusza nie tylko przepis art. 73 k.p.a., ale również jej konstytucyjne prawa. Odwołujący się wyjaśnił, że odpisy te są mu niezbędne dla wszczęcia postępowania nadzwyczajnego w sprawie toczącej się przeciwko niemu egzekucji administracyjnej. W odpowiedzi na odwołanie Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jego oddalenie i podniósł, że art. 73 k.p.a. w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji zezwala jedynie na wydawanie z akt sprawy odpisów, do czasu zakończenia postępowania. Jednocześnie organ ubezpieczeniowy podniósł, że stosownie do nowelizacji Kodeksu postępowania administracyjnego, która weszła w życie w dniu 11 kwietnia 2011 r., strona może uzyskiwać odpisy z akt sprawy również po zakończeniu postępowania. W ocenie organu zmiana ta nie ma jednak wpływu na trafność podjętego rozstrzygnięcia, nie może również stanowić podstawy do jego uchylenia. Zakład podniósł dodatkowo, że nie neguje prawa strony do przeglądania akt sprawy, w siedzibie organu, w obecności pracownika Zakładu, jednakże w ocenie ZUS, skarżący nadal nie wykazał ważnego interesu, który pozwalałby na wydanie mu odpisów z tych akt. Postanowieniem z dnia [...] r. sygn. akt [...] Sąd Okręgowy, Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych uznał się niewłaściwym rzeczowo i przekazał sprawę do rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W pierwszej kolejności wskazać należy, że według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy). Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a.") umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. b), a także wydanego bez zachowania reguł postępowania. W tym ostatnim przypadku chodzi o sytuacje, gdy uchybienie przepisom prawa procesowego mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Mając na względzie przywołane regulacje prawne należało przyjąć, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji brzmieniem art. 73 kpa, w każdym stadium postępowania organ ma obowiązek umożliwić stronie przeglądanie akt sprawy oraz sporządzanie z nich notatek i odpisów (art. 73 par. 1 kpa), a nadto strona może żądać uwierzytelnienia sporządzonych przez siebie odpisów z akt sprawy lub wydania jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów, o ile jest uzasadnione ważnym interesem strony. W rozpoznawanej sprawie Zakład Ubezpieczeń Społecznych, kierując się ścisłą wykładnią literalną przywołanego przepisu, odmówił skarżącemu wydania odpisów z akt prowadzonej wcześniej z jego udziałem sprawy, wskazując, że sformułowanie "w każdym stadium postępowania" umożliwia wydania takich odpisów jedynie w czasie toczącego się postępowania. Natomiast, zdaniem organu, brak jest podstaw prawnych do wydania takich odpisów po zakończeniu postępowania. Przy przyjęciu takiego kierunku rozumowania organ w zaskarżonej do Sądu decyzji nie rozważał już kwestii związanych z istnieniem interesu prawnego wnioskodawcy. W ocenie Sądu przyjęta interpretacja nie może zasługiwać na aprobatę. Wynikająca z art. 73 k.p.a. zasada względnej jawności akt postępowania nie może bowiem powodować dla strony postępowania ujemnych skutków prawnych. Gramatyczna wykładnia tego przepisu ograniczałaby prawa strony, w sposób, jaki nie może być akceptowany w demokratycznym państwie prawa, pozostając w sprzeczności z ogólnymi zasadami procesowymi dotyczącymi postępowania administracyjnego, gwarantującymi stronie prawo do uzyskiwania informacji i należytej ochrony swych praw. Jak podnoszono w literaturze przedmiotu, strona może realizować swoje uprawnienie z art. 73 k.p.a. w każdym stadium postępowania prowadzonego w trybie zwykłym lub w trybach nadzwyczajnych, od chwili wszczęcia do jego zakończenia. Powinna mieć prawo do przeglądania akt sprawy także po zakończeniu postępowania (W. Dawidowicz, Ogólne postępowanie administracyjne..., s. 150). Pomimo faktu, że z brzmienia art. 73 § 1 k.p.a. można wysnuć wniosek, że prawo to może być realizowane jedynie w toku postępowania, to dostęp do akt może się wiązać z przygotowaniem wniosku o uzupełnienie decyzji, odwołania czy też wniosku o uruchomienie jednego z trybów nadzwyczajnych. Jak podkreśla J. Borkowski, "jest to postulat zmierzający do zapewnienia ochrony jej interesów, a nie (...) uprawnienie procesowe, i to w dodatku wyprowadzane na zasadzie analogii z sytuacji istniejącej w toku postępowania w sprawie zawisłej przed organem administracji" (J. Borkowski (w:) B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks..., s. 375, Matan Andrzej, Komentarz do art. 73 k.p.a., lex 43/2011)). Poglądy te w całości podziela Sąd rozpoznający niniejszą sprawę. Podkreślić należy również, że właśnie ich zasadność i konieczność wyeliminowania wątpliwości co do wykładni przepisu art. 73 k.p.a., legły u podstaw nowelizacji przepisów procedury administracyjnej w tym zakresie, na którą powołano się w odpowiedzi na skargę. Umożliwia ona udostępnienie stronie akt sprawy i sporządzenia z nich odpisów, także po zakończeniu postępowaniu. Ze wskazanych powyżej powodów Sąd, stosownie do art. 145 § 1 pkt p.p.s.a., obowiązany był skargę uwzględnić i uchylić zaskarżoną decyzję o odmowie wydania uwierzytelnionych odpisów z akt sprawy. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych uznając prawo skarżącego do złożenia takiego wniosku także po zakończenia postępowania – rozpozna wniosek merytorycznie w warunkach przepisu art. 73 k.p.a., rozważając, czy zachodzą przesłanki prawne do uwzględnienia żądania strony.