II FSK 619/08

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Grzegorz Krzymień, Sędzia NSA Grzegorz Borkowski (sprawozdawca), Sędzia NSA del. Arkadiusz Cudak, Protokolant Dorota Żmijewska, po rozpoznaniu w dniu 7 października 2009 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej K. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 15 listopada 2007 r. sygn. akt I SA/Wr 810/07 w sprawie ze skargi K. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia 22 stycznia 2007 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej ustalenia wysokości łącznego zobowiązania pieniężnego za 1998 r. oddala skargę kasacyjną. UZASADNIENIE I. Stan sprawy przedstawiał się następująco: 1. K.J. wystąpił z wnioskiem do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. (pismo z dnia 6.10.2006 r.) o stwierdzenie nieważności decyzji Wójta Gminy D. z dnia 20.02.1998 r. ustalającej wysokość łącznego zobowiązania pieniężnego za 1998 r. W uzasadnieniu strona podała, że nie jest podatnikiem podatku od nieruchomości w rozumieniu art. 2 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych. 2. Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. decyzją z dnia 8.11.2006 r. odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności w/w decyzji ostatecznej Wójta Gminy D. z dnia 20.02.1998 r. 3. K.J. wniósł odwołanie zarzucając naruszenie art. 2 Konstytucji RP, art. 5, art. 6 i art. 7 i art. 120 Ordynacji podatkowej, art. 24 § 1 ustawy z dnia 12 września 2002 r. o zmianie ustawy Ordynacja podatkowa oraz o zmianie niektórych innych ustaw. 4. Organ utrzymał w mocy decyzję i w uzasadnieniu wskazał, że decyzja Wójta Gminy D. z dnia 20.02.1998 r. stała się ostateczna i mają zastosowanie do niej przepisy Ordynacji podatkowej w brzmieniu obowiązującym do 2002 r. dotyczące art. 249 O.p. W rozpatrywanej sprawie poza sporem jest że decyzja Wójta Gminy D. z dnia 20.02.1998 r. stała się ostateczna przed dniem 1.01.2003 r. Strona przekroczyła roczny termin określony w art. 249 Ordynacji podatkowej, gdyż złożyła wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Wójta Gminy D. ostatecznej dopiero w dniu 6.10.2006 r., a więc z uchybieniem tego terminu. Upływ rocznego terminu stanowi negatywną przesłankę wszczęcia postępowania tj. skutkuje niedopuszczalnością wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Organ odwoławczy wskazał, że powyższy termin nie podlega przywróceniu, przedłużeniu czy też zawieszeniu, co strona podnosi w odwołaniu. Upływ terminu powoduje ostateczne wygaśniecie możliwości wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. 5. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego strona wystąpiła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz stwierdzenie nieważności decyzji Wójta Gminy D. ustalającej zobowiązanie podatku od nieruchomości z powodu naruszenia prawa materialnego. W uzasadnieniu przytoczyła dotychczasowy przebieg postępowania w sprawie oraz powtórzyła argumenty zawarte w odwołaniu. 6. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał skargę za niezasadną i na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił ją. W uzasadnieniu wyroku wskazano, że zasadnie Samorządowe Kolegium Odwoławczego w W. odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, ponieważ upłynął ustawowy termin do stwierdzenia nieważności decyzji. Zgodnie bowiem z art. 24 § 1 ustawy z dnia 12 września 2002 r. o zmianie ustawy - Ordynacja podatkowa oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 169 poz. 1387), żądania uchylenia, zmiany lub stwierdzenia nieważności decyzji, która stałą się decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie tej ustawy (tj. przed dniem 1.01.2003 r.) podlegają rozpatrzeniu w trybie, na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu obowiązującym przed dniem w życie niniejszej ustawy tj. w brzmieniu obowiązującym do 31.12.2002 r. Z przepisu tego wynika jednoznacznie, że do rozpatrzenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji, która stała się ostateczna przed dniem 1.01.2003 r. stosować należy przepisy art. 247 do 252 Ordynacji podatkowej w brzmieniu obowiązującym do 31.12.2002 r. W rozpatrywanej sprawie poza sporem jest że decyzja Wójta Gminy D. z dnia 20.02.1998 r. ustalająca wysokość łącznego zobowiązania pieniężnego za 1998 r. stała się ostateczna przed dniem 1.01.2003 r., W spornej sprawie strona przekroczyła roczny termin określony w powyższym przepisie, gdyż złożyła wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Wójta Gminy D. ostatecznej dopiero w dniu 6.10.2006 r., a więc z uchybieniem tego terminu. Upływ rocznego terminu stanowi negatywną przesłankę wszczęcia postępowania tj. skutkuje niedopuszczalnością wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Prawidłowo SKO wskazało, że powyższy termin nie podlega przywróceniu, przedłużeniu czy też zawieszeniu. Złożenie wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji po upływie termin jest uchybieniem formalnym nie dającym podstawy do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. 7. W skardze kasacyjnej K.J. zarzucił naruszenie prawa: - materialnego przez błędna jego wykładnię w postaci naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w związku z art. 135 tej ustawy oraz art. 2 ust 1 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych w brzmieniu z 1999 r. w związku z art. 247 § 1 Ordynacji podatkowej i art. 2 i 217 Konstytucji RP. - procesowego, którego naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 3 w związku z art. 135 ppsa oraz art. 16 p.p.s.a. i art. 173 Konstytucji RP. Wskazując na powyższe podstawy wniesiono o uchylenie wyroku w całości. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podkreślono, że K.J. nie był podatnikiem podatku od nieruchomości, które to stanowisko potwierdza uchwała pięciu sędziów NSA z dnia 25 czerwca 2001 r. FPK 4/2000. Decyzje organów skierowane zostały do osoby nie będącej stroną w postępowaniu podatkowym, nie istniał bowiem przepis nakładający na skarżącego obowiązek zapłaty podatku od nieruchomości. II. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Kwestią mającą zasadnicze znaczenie dla prawidłowości rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie jest ustalenie, czy wniosek Skarżącego o stwierdzenie nieważności prawomocnej decyzji został złożony w przewidzianym ustawowo terminie, a nie - jak zdaje się sugerować autor skargi kasacyjnej - merytoryczna zasadność żądania Strony wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji Wójta Gminy. Jak słusznie wskazano w wyroku termin na złożenie wniosku określa art. 249 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja Podatkowa (Dz. U. Nr 137 poz. 926 ze zm.) - dalej w skrócie "o.p." W rozpatrywanej sprawie bezsporne jest, iż decyzja Wójta Gminy D. z dnia 20 listopada 1997 r. ustalająca wysokość łącznego zobowiązania pieniężnego za 1998 r. stała się ostateczna. Okoliczność ta przesądza o rozpatrywaniu omawianego wniosku w oparciu o przepisy Ordynacji podatkowej w brzmieniu obowiązującym do dnia 1 stycznia 2003 r., co wynika z treści art. 24 § 1 ustawy z dnia 12 września 2002 r. o zmianie ustawy Ordynacja podatkowa oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 169, poz. 1387), zgodnie z którym żądania uchylenia, zmiany lub stwierdzenia nieważności decyzji, która stała się decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, podlegają rozpatrzeniu w trybie, na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu obowiązującym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, tj. przed dniem 1 stycznia 2003 r. Jak zasadnie podkreślono w zaskarżonym wyroku, uchybienie przez wnioskodawcę rocznemu terminowi, o którym mowa w art. 249 o.p. (w brzmieniu do dnia 31 grudnia 2002 r.), obliguje organ do wydania decyzji odmawiającej wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności (por. wyrok NSA z dnia 16 stycznia 2001 r., III SA 3308/99, niepubl., wyrok NSA z dnia 6 kwietnia 2007 r., sygn. akt II FSK 1480/06, LEX nr 340223). W takiej bowiem sytuacji w ogóle nie może podlegać badaniu istnienie przesłanek określonych w art. 247 § 1 pkt 1-8 o.p. (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 29 lipca 2004 r., III SA 1152/03, niepubl.), a zatem ani organy podatkowe, ani tym bardziej Sąd I instancji, nie byli uprawnieni do merytorycznej oceny zasadności żądania Strony stwierdzenia nieważności wskazanej decyzji. W kontekście powyższych rozważań, za bezzasadne (nie mogące stanowić przedmiotu rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego) należy uznać zarzuty skargi kasacyjnej naruszenia w decyzji Wójta Gminy: art. 2 Konstytucji RP, art. 5 o.p., art. 6 o.p., art. 7 o.p., art. 120 o.p., art. 2 p.o.l. (przepisy wskazane w uzasadnieniu skargi kasacyjnej), art. 217 Konstytucji RP, art. 247 § 1 o.p. Zarzuty te odnoszą się bowiem do kwestii opodatkowywania Skarżącego łącznym zobowiązaniem pieniężnym w 1998 r. Ponadto, wobec uznania, iż w świetle jednoznacznego brzmienia art. 249 o.p. prawidłowo Sąd I instancji oddalił skargę, Naczelny Sąd Administracyjny nie może uwzględnić zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2002r. nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej w skrócie "p.p.s.a.", a w konsekwencji również zarzutu dotyczącego art. 135 p.p.s.a. Powołany art. 135 p.p.s.a. określający głębokość orzekania ma bowiem zastosowanie jedynie w razie uwzględnienia skargi (vide A. Kabat i in.: "Komentarz do ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi", Zakamycze 2006, Wydanie II), co w tym przypadku nie miało miejsca. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela w końcu zarzutu dotyczącego naruszenia art. 16 § 1 p.p.s.a. poprzez wydanie orzeczenia w nieprawidłowym składzie (sędzią sprawozdawcą w niniejszej sprawie był asesor). Problematyka dotycząca orzekania przez asesorów sądowych była przedmiotem rozważań Trybunału Konstytucyjnego, który w wyroku z dnia 24 października 2007 r., sygn. akt SK 7/06 (OTK-A 2007, nr 9, poz. 108), stwierdził, że art. 135 § 1 ustawy z 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. nr 98, poz. 1070 ze zm.) jest niezgodny z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. W uzasadnieniu wyroku Trybunał wyjaśnił, że stwierdzenie niekonstytucyjności wymienionego przepisu oznacza, że nie podlega kompetencji Ministra Sprawiedliwości powierzanie asesorom sądowym wykonywania czynności sędziowskich; asesorzy, którym Minister Sprawiedliwości powierzył wykonywanie czynności sędziowskich, nie będą mieli w swych kompetencjach wykonywania tych czynności, zaś sprawy zawisłe przed sądami rejonowymi nie będą mogły być rozpoznawane z udziałem asesorów i muszą zostać przejęte przez obecnie zatrudnionych sędziów. Z tego względu Trybunał orzekł, że art. 135 § 1 Prawa o ustroju sądów powszechnych traci moc obowiązującą z upływem osiemnastu miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 5 listopada 2007 r., nr 204, poz. 1482). Oznacza to, że do czasu utraty mocy obowiązującej tego przepisu należy stosować przepisy dotychczasowe. Rozważając zakres stwierdzonej niekonstytucyjności, Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że wyrok dotyczy przepisów ustrojowych, z których korzystano przy wydawaniu wszystkich rozstrzygnięć z udziałem asesorów. W tej sytuacji, zdaniem Trybunału, rodzi się pytanie "o związek między faktem niekonstytucyjności wskazanych przepisów ustrojowych a skutecznością wyroków dotychczas wydanych przez asesorów. Należy podkreślić, że wyroki wydane w okresie, w którym z punktu widzenia obowiązującego standardu konstytucyjnego powierzenie asesorom orzekania nie było zakwestionowane, nie mogą być kwestionowane. (...) Dopiero bowiem orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego ratione imperii doprowadziło do obalenia domniemania konstytucyjności zakwestionowanej normy. W wyniku promulgacji orzeczenia Trybunału, po upływie osiemnastomiesięcznego terminu odroczenia, w wypadku braku zmiany przez ustawodawcę zakwestionowanej normy niniejszy wyrok doprowadzi do eliminacji niekonstytucyjnego przepisu z systemu prawa. Do tego czasu rozstrzygnięcia wydawane przez asesorów są z konstytucyjnego punktu widzenia dopuszczalne". Wprawdzie orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego dotyczy unormowań, kształtujących instytucję asesora sądu powszechnego, jednak z uwagi na podobieństwo regulacji, stanowisko w nim wyrażone należy odnieść do instytucji asesora wojewódzkiego sądu administracyjnego. W związku z tym, udział w składzie orzekającym asesora sądowego, któremu powierzono pełnienie czynności sędziowskich nie powinien być traktowany jako sprzeczny z przepisami prawa (por. wyrok NSA z dnia 19 marca 2009 r., sygn. akt I FSK 77/08, dostępny w internetowej bazie orzeczeń http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Wobec wykazania, iż zarzuty skargi kasacyjnej są bezzasadne, Naczelny Sąd Administracyjny - działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. - orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej.