I SA/Wa 1321/22

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, Sędziowie: sedzia WSA Jolanta Dargas (spr.), sędzia WSA Magdalena Durzyńska, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 października 2022 r. sprawy ze skargi K. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 18 marca 2022 r. nr SKO/I/I/295/2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. UZASADNIENIE Zaskarżoną decyzją z dnia 18 marca 2022 r. nr SKO/I/I/295/2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ciechanowie utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Ciechanów z dnia 16 lutego 2022r. nr GOPS.5211,124.2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny: K. J. w dniu [...] stycznia 2022 r. zwróciła się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością opieki nad matką J. S., która posiada orzeczenie o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji wydane przez lekarza rzeczoznawcę KRUS w dniu [...].02.2021r. Wskazano, że nie da się ustalić od kiedy występuje niezdolność do samodzielnej egzystencji. Decyzją, która jest przedmiotem odwołania organ I instancji odmówił wnioskowanego świadczenia. Decyzję uzasadniono faktem, że nie można ustalić, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej, nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Ponadto organ wskazał, że J. S. pozostaje w związku małżeńskim, mąż M. S. posiada orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym wydane w dniu [...].11.2019 r., orzeczenie wydane na stałe. Od powyższej decyzji K. J. wniosła odwołanie. Kolegium rozpatrując sprawę wskazało, że zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2020r., poz. 111) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz koniecznością stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Art. 17 ust. 1b stanowi: Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Art. 17 ust. 5 Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: pkt. 2 osoba wymagająca opieki: a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, Art. 17b. ust. 1. stanowi: W przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio: rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego; małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym. 2. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia." Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Kolegium wskazało, że przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r., sygn. akt K 38/13 - w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Wobec tego uznać należy, że wydanie w sprawie orzeczeń w oparciu o art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w sytuacji, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją RP tego przepisu w określonym w nim zakresie, nie znajduje uzasadnienia, (patrz wyrok NSA z dnia 10.11.2016r. sygn. akt IOSK 1512/16). Organ II instancji podniósł, że skarżąca spełnia przesłanki art. 17 ust. 1 konieczne do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Sprawuje ona bowiem opiekę nad matką legitymującą się orzeczeniem o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji. Wnioskująca nie pracuje, nie ma ustalonego prawa do emerytury, renty i innych świadczeń wymienionych w art. 5 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wnioskodawca spełnia również przesłanki określone w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy tj. spełnienie warunku obowiązku alimentacyjnego wobec osoby, którą się opiekuje. Z dniem 1.01.2022r. zrezygnowała z pracy w gospodarstwie rolnym. Z akt sprawy wynika jednak, że matka jest w związku małżeńskim, mąż nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Posiada orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym i nie jest w stanie zapewnić opieki żonie. Kolegium wskazując na powyższą argumentację w niniejszej sprawie wzięło jednak pod uwagę warunek, że zobowiązani do alimentacji w pierwszej kolejności w tym przypadku mąż osoby niepełnosprawnej z obiektywnych, a nie subiektywnych przyczyn nie może zajmować się swoim małżonkiem. Ta przesłanka może być zaś brana pod uwagę i rozpatrywana po stwierdzeniu, że osoba zobowiązana w pierwszej kolejności do zapewnienia opieki osobie niepełnosprawnej spełnia przesłanki określone w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych, przede wszystkim świadczenie pielęgnacyjne przysługuje innej osobie zobowiązanej w dalszej kolejności, wówczas gdy osoba zobowiązana w pierwszej kolejności legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności lub orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji. Skład orzekający Kolegium nie może zastępować komisji lekarskich i samodzielnie ustalać, czy osoba może lub nie sprawować opieki na osobą niepełnosprawną. Zgodnie z jednoznaczną treścią art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba, że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. "Przesłanka negatywna ujęta w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) uśr, odnosząca się do krewnych osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności, którzy ubiegaliby się o świadczenie pielęgnacyjne (lub już je otrzymują) w sytuacji, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim ma w przekonaniu ustawodawcy uzasadnienie, bowiem zobowiązanym do opieki nad osobą tego wymagającą powinien być w pierwszej kolejności jej małżonek, chyba że sam jest niepełnosprawny w stopniu znacznym" - porównaj wyrok NSA z dnia 16.01.2015 r. sygn. akt I OSK 1545/13. Zdaniem Kolegium w przypadku sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką nie chodzi tylko o brak możliwości sprawowania przez osoby w pierwszej kolejności zobowiązane do opieki w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ale także o brak możliwości dostarczenia przez te osoby środków pieniężnych potrzebnych do zapewnienia odpowiedniej opieki przez inne osoby. W tym stanie faktycznym i prawnym Kolegium nie kwestionując, że skarżąca opiekuje się i pomaga rodzicom w ich bieżącym funkcjonowaniu orzeka jednak w oparciu o przepisy prawa, a te nie pozwalają na uwzględnienie odwołania skarżącej i wydania orzeczenia innego niż w sentencji niniejszej decyzji. Skargę na decyzję Kolegium do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła K. J. zarzucając jej; I. naruszenie prawa materialnego, przez błędną wykładnie, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. 1. art. 128 krio oraz art. 23 krio i art. 27 krio w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz 1 a ustawy o świadczeniach rodzinnych przez ich błędną interpretację i niezasadne uznanie, że K. J., na której spoczywa obowiązek alimentacyjny, rezygnującej z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu opieki nad mamą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, oraz art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz 1 a ustawy o świadczeniach rodzinnych i niezasadne uznanie, że córka niepełnosprawnej J. S. nie jest uprawniona do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem osobistej opieki nad nią, ponieważ jej mąż żyje i to na nim spoczywa obowiązek alimentacyjny w stosunku do żony, II. przepisów prawa materialnego, przez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, polegające na pominięciu celów ustawy i przyjęciu, że okoliczność, iż osoba niepełnosprawna pozostaje w związku małżeńskim, a współmałżonek z przyczyn zdrowotnych nie może zająć się żoną, stanowi negatywną przesłankę do przyznania K. J. świadczenia pielęgnacyjnego, III. naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy przez błędną wykładnie, tj. art. 6 k.pa., art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 9 k.p.a. art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. przez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i bezpodstawne przyjęcie, że mąż niepełnosprawnej J. S. jest w stanie się nią opiekować, gdyż nie legitymuje się on orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy okoliczność ta nie została w ogóle zbadana i nie ustalono przyczyny odstąpienia opieki przez męża nad żoną. Jednocześnie skarżąca wniosła o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z zaświadczenia lekarskiego z dnia [...] marca 2022 r. na okoliczność ustalenia, że M. S. nie jest w stanie opiekować się swoją niepełnosprawną żoną, gdyż sam wymaga pomocy osób trzecich. W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów Sąd uznał skargę za niezasadną. Zdaniem Sądu, w sprawie nie zaistniały nieprawidłowości zarówno co do ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak i w zakresie zastosowania do niego przepisów prawa materialnego. Postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone właściwie, ustalenia organów nie pozostawiają wątpliwości, a podjęte rozstrzygnięcie odpowiada przepisom prawa. Decyzja poddana kontroli Sądu została wydana na podstawie przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 z późn. zm.) zwanej nadal ustawą i orzeka o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką sprawowaną nad matką legitymującą się orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji, tj. zgodnie z art. 3 pkt 21 lit. b ustawy nad osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podstawę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego stanowiło ustalenie, że w sprawie zaistniała negatywna przesłanka, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy, tj. wyłączająca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie uprawnionej na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy. Okoliczność, że na skarżącej ciąży obowiązek alimentacyjny wobec matki oraz fakt, że matka skarżącej posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności nie budzą wątpliwości Sądu i nie były w sprawie kwestionowane. Istota sporu sprowadza się do tego, że skarżąca jest córką osoby wymagającej opieki ale jednocześnie osoba ta pozostaje w związku małżeńskim a małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. SKO oparło swoją odmowną decyzję m.in. na art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy podkreślając w jej uzasadnieniu niezaprzeczoną przez stronę skarżącą okoliczność faktyczną pozostawania niepełnosprawnej matki w związku małżeńskim. W ocenie Sądu, organ odwoławczy słusznie utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji o odmowie przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z powołaniem z się na art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy. W tej regulacji zamieszczono bowiem jedną z negatywnych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Przesłanka ta nie pozwala pozytywnie rozpatrzyć wniosku o przyznanie świadczenia, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. To wyłączenie prawa do świadczenia nie ma charakteru bezwzględnego. Wyjątek od tej zasady powstaje bowiem wówczas, gdy współmałżonek osoby wymagającej opieki legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jedynie legitymowanie się przez współmałżonka osoby niepełnosprawnej orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, uprawnia właściwy organ do przyznania wnioskowanego świadczenia, oczywiście jeżeli jednocześnie wnioskodawca spełnia pozostałe warunki ustawowe - art. 17 ust. 1 ustawy. Owa negatywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy wymaga zbadania czy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jeżeli tak, to czy współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, czyli jednym z orzeczeń wynikających z art. 3 pkt 21 ww. ustawy. Jest to przesłanka stricte formalna a nie ocenna. Nakazywanie organom właściwym w sprawie świadczeń pielęgnacyjnych badanie w oparciu o kodeksową zasadę swobodnej oceny dowodów tego czy małżonek, lub inny bliższy niepełnosprawnemu krewny, jest "obiektywnie" zdolny do sprawowania opieki, choć jego stan zdrowia nie został w określonym przepisami trybie zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności, (zresztą poprzez odwoływanie się do bliżej niesprecyzowanych kryteriów), grozi niebezpieczeństwem naruszenia zasady równości wobec prawa poprzez różne traktowanie opiekunów występujących w zbliżonych sytuacjach faktycznych. Odejście od obiektywnego warunku legitymowania się znaczną niepełnosprawnością doprowadziłoby do całkowitej dowolności organów socjalnych (pomocowych), a w konsekwencji do istotnego zróżnicowania sytuacji prawnej opiekunów. Nade wszystko taka praktyka stanowiłaby dowód na obejście prawa. Ustawodawca nie przyznał bowiem świadczeń opiekuńczych osobom, których małżonkowie nie mogą sprawować nad nimi opieki, lecz takim, którzy legitymują się orzeczeniem innego organu państwowego o określonym w ustawie stopniu niepełnosprawności. Organy nie mogą zwolnić się od obowiązku kierowania się literalną wykładnią art. 17 ust. 1a, ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy tak jak nie mogą przyznawać świadczeń pielęgnacyjnych osobom opiekującym się osobami wymagającymi opieki a nie legitymującymi się orzeczeniem odrębnego organu o znacznym stopniu niepełnosprawności. W rozpoznawanej sprawie współmałżonek J. S.-M. S. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a jedynie orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. W konsekwencji Sąd nie podziela zarzutów skargi co od tego, że organy nie dokonały wykładni celowościowej i systemowej przepisów ustawy. Opieka nad osobą niepełnosprawną uprawnia do świadczeń pielęgnacyjnych ale tylko osoby, które spełniają określone wymogi ustawowe, a nie każdą osobę z rodziny czy z sąsiedztwa. Powyższe oznacza zatem, że w stosunku do skarżącej została spełniona negatywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r. Słusznie więc organy odmówiły skarżącej przyznania tego świadczenia, skoro jej niepełnosprawna matka pozostaje w związku małżeńskim, a jej mąż nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W tej sytuacji załączone do skargi zaświadczenie lekarskie pozostaje bez wpływu na prawidłowość zaskarżonej decyzji, zważywszy, że niewątpliwie mąż J. S. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a tylko taka okoliczność uprawniałaby organy orzekające do uwzględnienia wniosku skarżącej. W sprawie nie doszło do naruszenia wskazanych w skardze przepisów prawa procesowego ani materialnego. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji zostało sporządzone zgodnie z wymogami art. 107 par. 3 k.p.a. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 2095).