III SA/Wa 1739/07

SENTENCJA Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Anna Kocewiak po rozpoznaniu w dniu 26 listopada 2007 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] sierpnia 2007 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych postanawia: – odmówić przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych tj. w zakresie częściowym. UZASADNIENIE J. Z. (dalej "skarżący") w odpowiedzi na wezwanie Sądu do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 500 zł złożył zażalenie na to zarządzenie. W jego uzasadnieniu stwierdził, że nie jest w stanie zapłacić wpisu ze względu na sytuację materialną spowodowaną brakiem dochodów. Uwzględnienie zażalenia będzie świadczyło, że brak pieniędzy nie pozbawi skarżącego praw określonych w art. 45 ust. 1 Konstytucji. Pismo strony zostało zakwalifikowane jako wniosek o przyznanie prawa pomocy. Ponieważ wniosek taki należy złożyć na urzędowym formularzu PPF, Sąd wezwał skarżącego do nadesłania wypełnionego formularza PPF oraz do przedstawienia informacji dotyczących jego sytuacji majątkowej i rodzinnej. Skarżący w terminie wypełnił formularz PPF wnosząc w nim o zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku powtórzył argumenty uzasadniające skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej. Z oświadczenia o stanie rodzinnym majątku i dochodach wynika, że wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i synem. Skarżący posiada mieszkanie lokatorskie spółdzielcze o powierzchni 51 m. kw. i nie wykazał innych składników majątkowych, oszczędności i przedmiotów wartościowych. Z oświadczenia wynika także, iż skarżący prowadzi działalność gospodarczą, ale nie uzyskuje z niej dochodów, jego żona otrzymuje emeryturę, ale skarżący nie posiada informacji o wysokości otrzymywanego świadczenia oraz majątku żony. Nie posiada również informacji o majątku i dochodach studiującego syna. Dodał, że prowadzone od wielu lat spory z organami państwa i bankiem doprowadziły skarżącego do ruiny majątkowej, utraty zdrowia i konfliktu rodzinnego. Skarżący korzysta z łaskawości żony, która opłaca jego świadczenia i zaprasza na śniadania i kolacje. Do formularza PPF skarżący załączył zeznanie podatkowe PIT-36 za 2006 rok. W piśmie załączonym do formularza PPF skarżący wyjaśnił, że w 2007 roku nie składa deklaracji PIT-5, ponieważ nie uzyskuje dochodów. Oświadczył również, że nie posiada i nie zbywał nieruchomości o wartości ponad 5.000 zł w ciągu dwóch ostatnich lat, nie posiada rachunków i lokat bankowych, stałych kosztów utrzymania oraz źródeł utrzymania i nie korzysta z pomocy opieki społecznej. Stwierdził również, że nie może przedstawić zeznań podatkowych żony i syna oraz wyciągów z ich kont i lokat bankowych, ponieważ odmówili ich przekazania. Nie wie, czy członkowie jego rodziny korzystali z pomocy opieki społecznej i nie posiada informacji o ich źródłach utrzymania. Wyjaśnił również, iż niechęć żony i syna do udzielania informacji wynika z niezrozumienia spraw prowadzonych przez skarżącego oraz z dystansu wobec niego. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje. Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej jako p.p.s.a, Sąd może – na wniosek strony - przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W myśl art. 245 § 2 i § 3 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, a w zakresie częściowym - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W niniejszej sprawie skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, zatem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Przystępując do rozpoznania wniosku, przypomnieć należy, że zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Powyższe oznacza, że każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do ich uiszczenia (art. 211 p.p.s.a.). Celem instytucji prawa pomocy jest natomiast zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy wykazanej w treści wniosku tak, aby można było jednoznacznie stwierdzić, iż skarżący nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Należy również mieć na uwadze, że to na skarżącym spoczywa obowiązek wyjaśnienia oraz udokumentowania sytuacji majątkowej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, do Sądu należy natomiast ocena przytoczonych okoliczności (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, wysokość kosztów sądowych, które w niniejszej sprawie stanowi wpis w kwocie 500 zł oraz stan faktyczny sprawy, brak uzasadnienia dla przyznania skarżącemu prawa pomocy w żądanym zakresie, ponieważ skarżący nie wykazał, że poniesienie kosztów sądowych, może spowodować uszczerbek w utrzymaniu jego rodziny. Przede wszystkim skarżący nie dopełnił w sposób należyty, ciążącego na nim obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej. W odpowiedzi na wezwanie Sądu do udzielenia dodatkowych informacji na temat sytuacji majątkowej, oświadczył, że prowadzi działalność gospodarczą, ale nie uzyskuje żadnych dochodów, nie korzysta z pomocy ośrodka pomocy społecznej, nie posiada rachunku bankowego, nie ponosi kosztów utrzymania. Wskazać jednak należy, iż skarżący nie nadesłał dokumentów potwierdzających wskazane okoliczności: nie przedstawił zaświadczenia urzędu skarbowego o uzyskiwanych dochodach, opinii ośrodka pomocy społecznej, nie wskazał dochodów członków rodziny, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Twierdzi również, że nie posiada rachunku bankowego, pomimo że prowadzi działalność gospodarczą, a więc wszelkie rozliczenia z tym związane powinny być regulowane poprzez rachunek bankowy. Ponadto skarżący wyjaśnił, iż nie zna dochodów uzyskiwanych przez żonę i syna, ponieważ nie chcą oni przekazywać takich danych. Przedstawiając we wniosku sytuację rodzinną wskazał, że rodzina dystansuje się od niego. Mieszka on z żoną i synem i prawdopodobnie posiada z żoną wspólność majątkową. Przypomnieć należy, że przepisy prawa rodzinnego nakładają na małżonków i członków najbliższej rodziny obowiązki w zakresie udzielania pomocy i wsparcia finansowego członków rodziny. Stosownie do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), dalej powoływana jako k.r.o., małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zgodnie z art. 23 k.r.o. małżonkowie mają m.in. obowiązek do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Koszty takie należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Interpretacja powołanych regulacji prowadzi do wniosku, że skarżący prowadzący spory sądowe powinien liczyć na wsparcie finansowe współmałżonka, który jest zobowiązany nieść pomoc także w zakresie uiszczania kosztów postępowania sądowego. Podkreślić należy, że powyższe obowiązki spoczywają na małżonkach niezależnie od łączącego ich ustroju majątkowego. W postanowieniu z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA WSA 2005, nr 1, poz. 6, Naczelny Sąd Administracyjny przedstawił następujący pogląd: "skarżący oświadczył, że pozostaje w związku małżeńskim, ale w rozdzielności majątkowej z małżonką. Nie podał jednak żadnych dodatkowych informacji, pozwalających wyjaśnić nietypową raczej sytuację, w której małżonkowie niepozostający w separacji nie utrzymują ze sobą żadnych kontaktów i nie mają wiedzy o warunkach materialnych (źródłach dochodów) współmałżonka. Są to okoliczności szczególnie istotne w tej sprawie, jako że zgodnie z art. 23 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej. Obowiązek niesienia pomocy spoczywa także na innych członkach rodziny. Wynika on również z przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Rodzice i dzieci zobowiązani są wspierać się wzajemnie (art. 87 k.r.o.)". W niniejszej sprawie skarżący nie twierdząc, że łączy go z żoną rozdzielność majątkowa, próbuje przekonać Sąd, iż nie zna sytuacji majątkowej swojej najbliższej rodziny, pomimo wspólnego mieszkania, ponoszenia przez żonę kosztów jego utrzymania i nie uzyskiwania przez skarżącego dochodów, pomimo prowadzenia działalności gospodarczej. Reasumując, oceniając zasadność zastosowania wobec skarżącego instytucji prawa pomocy, Sąd nie może pominąć faktu, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z najbliższymi osobami, które uzyskują dochody. Niestety wobec braku bliższych informacji nie można zbadać relacji tych dochodów do kosztów sądowych. W postępowaniu o przyznanie prawa pomocy należy wykazać rzeczywistą sytuację majątkową strony, z uwzględnieniem zarówno wydatków, jak i dochodów, która – poddana ocenie Sądu – może być, przyczyną przyznania stronie prawa pomocy. Skarżący nie może jednak – tak jak to uczynił w niniejszej sprawie - uchylać się od składania dokładnych oświadczeń i nadesłania materiałów przedstawiających sytuację majątkową, w jakiej się znajduje. Nie przedstawiając pełnej i wyczerpującej informacji na temat sytuacji majątkowej i rodzinnej, strona utrudniła dokonanie jej pełnej analizy, uniemożliwiając tym samym ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04 stwierdził: "skoro na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, musi on przedstawić sądowi argumentację, która potwierdzałaby jego niezdolność do wygospodarowania środków na pokrycie tych kosztów. Prawidłowo wypełniony wniosek o przyznanie prawa pomocy nie jest wystarczającym dowodem na okoliczność, że strona nie jest w stanie zgromadzić funduszy niezbędnych do prowadzenia procesu. Udowodnienia wymaga podjęcie starań ku uzyskaniu środków finansowych, niezależnie od ich efektu". Powtórzyć należy, iż przyznanie prawa pomocy jest wyjątkiem i dlatego to skarżący musi wykazać brak środków na pokrycie kosztów postępowania. Sąd natomiast ocenia powołane informacje i nie spoczywa na nim obowiązek udowadniania, że strona środki na pokrycie kosztów sądowych jednak posiada. W sytuacji, kiedy skarżący nie wykazał należycie swojej sytuacji majątkowej przyznanie prawa pomocy byłoby nadużyciem uprawnień Sądu do stosowania tej instytucji. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 243 § 1 w związku z art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.