I OSK 744/22

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Przybysz Sędziowie: sędzia NSA Karol Kiczka (spr.) sędzia NSA Piotr Niczyporuk po rozpoznaniu w dniu 11 października 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku o wyłączenie niewskazanych imiennie sędziów oraz o wyłączenie sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego Marka Stojanowskiego w sprawie ze skargi kasacyjnej [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 lipca 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 2823/20 w sprawie ze skargi [...] na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 16 października 2020 r. nr DAP-WOSR-7280-144/2020/MK w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty postanawia: I. pozostawić bez rozpoznania wniosek o wyłączenie niewskazanych imiennie sędziów, II. odmówić wyłączenia sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego Marka Stojanowskiego. UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 27 lipca 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 2823/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę [...] na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 16 października 2020 r. nr DAP-WOSR-7280-144/2020/MK w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła [...] reprezentowana przez radcę prawnego [...]. W piśmie z dnia 27 października 2021 r. pełnomocnik [...] złożył skargę na wszystkich sędziów Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z wnioskiem o ich wyłączenie. Postanowieniem z dnia 23 grudnia 2021 r. sygn. akt I SA/Wa 2823/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił ww. wniosek o wyłączenie sędziów. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 19 maja 2022 r. sygn. akt I OZ 164/22 oddalił zażalenie na powyższe postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 grudnia 2021 r. Pismem z dnia 11 kwietnia 2022 r. skierowanym do Naczelnego Sądu Administracyjnego [...] reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika radcę prawnego [...] wniosła o wyłączenie sędziów, a w kolejnych pismach procesowych, precyzujących ww. pismo wystąpił z wnioskiem o wyłączenie sędziego NSA Marka Stojanowskiego od orzekania w niniejszej sprawie. W uzasadnieniu wniosku pełnomocnik wskazał, że wobec wyznaczenia do składu orzekającego sędziego NSA Marka Stojanowskiego zachodzą poważne wątpliwości, co do bezstronności ww. sędziego w niniejszej sprawie, które uzasadniają wyłączenie wskazanego wyżej sędziego ze składu orzekającego. Argumentacja popierająca powyższy wniosek została zawarta w piśmie skierowanym do Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lipca 2022 r. Zdaniem wnioskującego w orzeczeniu, gdzie w składzie orzekającym występował Sędzia NSA Marek Stojanowski, tj. sygn. akt I OSK 1023/21, doszło do zmiany linii orzeczniczej, z którą nie zgadza się wnioskujący postulując, że zmiana koncepcji sądu dot. mienia zabużańskiego i związanymi z nim odszkodowań jest bezprawiem. Doręczonym pełnomocnikowi [...] w dniu 1 września 2022r. pismem z dnia 17 sierpnia 2022 r. wezwano pełnomocnika do uzupełnienia – w terminie 7 dni od dnia doręczenia tego pisma (wezwania) – braków formalnych wniosku o wyłączenie sędziów, zawartych w pismach z dnia 7 lipca 2022r i 1 sierpnia 2022 r. pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania, przez: - wskazanie z imienia i nazwiska sędziów, których ww. wniosek dotyczy; - podanie przyczyn uzasadniających wyłączenie każdego z sędziów oraz okoliczności uprawdopodobniających istnienie tych przyczyn. W odpowiedzi na powyższe wezwanie o uzupełnienie braków formalnych, pełnomocnik [...] pismem z dnia 8 września 2022r. (wpływ do NSA w dniu 12 września 2022 r.): nie wskazał z imienia i nazwiska sędziów, których dotyczy wniosek o wyłączenie oraz nie podał przyczyn uzasadniających wyłączenie każdego z sędziów oraz okoliczności uprawdopodobniających istnienie tych przyczyn. W oświadczeniu z dnia 16 września 2022 r. sędzia NSA Marek Stojanowski stwierdził, nie zachodzą przesłanki wyłączenia go z mocy samej ustawy, wymienione w art. 18 p.p.s.a. oraz nie istnieją okoliczności wyłączenia, o jakich mowa w art. 19 p.p.s.a. przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek o wyłączenie sędziów należało pozostawić bez rozpoznania z uwagi na jego niedopuszczalność, a to ponieważ wniosek musi być sprecyzowany odnośnie konkretnie wskazanych sędziów – z imienia i nazwiska oraz uzasadniony w sposób umożliwiający odniesienie się do niego przez Sąd. Ogólnikowy wniosek, który nie został uzupełniony o stwierdzone uprzednio braki formalne stosownie do pisma (wezwania) z dnia 17 sierpnia 2022 r. skierowanego do pełnomocnika – niezawierający tych danych jest niedopuszczalny i nie podlega rozpoznaniu. W tych okolicznościach sprawy Naczelny Sąd Administracyjny był zobowiązany pozostawić wniosek o "wyłączenie sędziów" bez rozpoznania, na podstawie art. 49 § 2 w zw. z art. 193 p.p.s.a., o czym orzekł w punkcie I postanowienia. Kolejno wskazać należy, że podstawowym celem instytucji wyłączenia sędziego zarówno z mocy prawa (art. 18 § 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.; dalej p.p.s.a.), jak i na wniosek strony (art. 19 p.p.s.a.) jest przede wszystkim zapewnienie bezstronności sędziego i eliminacja wpływu, jaki może wywierać występowanie pewnej kategorii powiązań (osobistych, ekonomicznych, służbowych itp.) na orzekanie w postępowaniu sądowym (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 grudnia 2005 r. sygn. akt SK 53/04, OTK–A z 2005 r., nr 11, poz. 134). Przywoływane wyżej przepisy różnicują zasady wyłączenia sędziego w zależności od charakteru przesłanek, które mają stanowić podstawę tego wyłączenia. Sędzia z mocy samej ustawy wyłączony jest w sprawach, w których wystąpią przesłanki wyliczone enumeratywnie w art. 18 p.p.s.a. Katalog tych przesłanek jest zamknięty i nie może być interpretowany rozszerzająco, co związane jest z doniosłością skutków prawnych orzekania przez sędziego wyłączonego z mocy ustawy. Skutkiem takim jest bowiem nieważność postępowania sądowoadministracyjnego (por. wyroki NSA: z dnia 27 sierpnia 2019 r. sygn. akt I OSK 2560/17; z dnia 27 sierpnia 2019 r. sygn. akt I OSK 2627/17, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Natomiast na podstawie art. 19 p.p.s.a. sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym podziela dotychczasowe stanowisko sądów administracyjnych, z którego wynika, że powyższy przepis odnosi się do sytuacji, w której konkretne okoliczności danego postępowania przemawiają za uznaniem, że w rozpatrywanej sprawie możliwe jest zagrożenie bezstronności i obiektywizmu orzekania. O wyłączeniu sędziego nie może decydować subiektywne przekonanie strony o jego stronniczości i niesprawiedliwości, zaś wniosek o wyłączenie na podstawie przepisu art. 19 p.p.s.a. powinien odwoływać się do zobiektywizowanych przesłanek, tak aby wątpliwość co do bezstronności sędziego mogła zostać uznana za mającą realne podstawy. Nie wystarcza do zastosowania wskazanego przepisu występowanie u strony podejrzenia, co do braku bezstronności sędziego, czy subiektywne przekonanie strony, co do negatywnego nastawienia sędziego do strony (por. wyrok NSA z dnia 11 stycznia 2018 r. sygn. akt II OSK 538/17; postanowienia NSA: z dnia 15 marca 2016 r. sygn. akt I OZ 203/16 oraz z dnia 28 stycznia 2015 r. sygn. akt II OZ 40/15, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Konieczność odniesienia względnych przesłanek wyłączenia sędziego do okoliczności danej sprawy sądowoadministracyjnej podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 27 stycznia 2020 r. sygn. akt I OSK 1917/18 (publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl), wskazując, iż wątpliwości co do bezstronności sędziego, w rozumieniu art. 19 p.p.s.a., muszą być każdorazowo odnoszone do konkretnego sędziego w konkretnej sprawie, natomiast inne podstawy wyłączenia sędziego z mocy prawa enumeratywnie wymienia art. 18 p.p.s.a. Należy wskazać, że z art. 19 p.p.s.a. wynika, iż okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie musi nie tylko faktycznie wystąpić ale także musi być uzasadniona, co wiąże się z przedstawieniem odpowiedniej argumentacji. Sformułowanie zarzutów o generalnym braku bezstronności sędziego, w oderwaniu od specyfiki i okoliczności konkretnej sprawy nie zasługuje na uwzględnienie. Nie jest wystarczające samo subiektywne przekonanie strony. Wniosek strony bez przytoczenia konkretnych powodów, które obiektywnie spowodowałyby utratę zaufania co do bezstronności sędziego nie może stanowić podstawy do wyłączenia (por. postanowienie NSA z dnia 6 maja 2009 r. sygn. akt II FZ 140/09, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W rozpatrywanej sprawie wnioskodawca domaga się wyłączenia sędziego NSA Marka Stojanowskiego od orzekania wskazując, że reprezentowane przez niego stanowisko w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty, odbiega od przyjętej linii orzeczniczej. Wskazać należy, że w orzecznictwie przyjmuje się, iż okoliczność, że sędzia reprezentuje pogląd prawny niekorzystny dla strony, że wydaje odmienne z jej oczekiwaniami rozstrzygnięcia nie stanowi podstawy wyłączenia sędziego i taka sytuacja nie może być oceniana jako okoliczność mogąca wywołać wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie (por. postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2015 r., II OZ 1359/14, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl; postanowienie SN z dnia 26 marca 1997 r. sygn. akt III AO 5/97, OSNP 1997, Nr 24, poz. 502; postanowienie SN z dnia 8 marca 1972 r. sygn. akt I PZ 9/72, LEX nr 7068). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wskazywane przez wnioskodawcę okoliczności nie stanowią żadnej z określonych w art. 18 § 1 i 3 oraz art. 19 p.p.s.a. przesłanek wyłączenia sędziego NSA Marka Stojanowskiego od orzekania w tej sprawie. Przesłanki wyłączenia sędziego nie może stanowić okoliczność, że brał on udział w rozpoznawaniu innych spraw, których przedmiot zbliżony jest do niniejszej sprawy, wyrażając przy tym określone poglądy prawne. Wykonywanie przez sędziów funkcji orzeczniczych, które z mocy regulacji konstytucyjnych (art. 184 Konstytucji RP) i ustawowych (art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze. zm.) w przypadku sędziów sądów administracyjnych polega na kontroli zgodności ze prawem działalności administracji – zawsze wiąże się z określoną oceną prawną tychże działań organów administracji publicznej, a więc wyrażeniem konkretnego poglądu prawnego w danej sprawie. Przyjęcie, że sędzia podlega wyłączeniu od rozpoznania sprawy tylko dlatego, że dokonał oceny prawnej w innych sprawach – nawet o tożsamym czy zbliżonym przedmiocie – byłoby naruszeniem zasady niezawisłości sędziowskiej i prowadziłoby do paraliżu sądownictwa, gdyż z istoty sądowego rozstrzygania spraw wynika, że przynajmniej dla jednej ze stron postępowania określone orzeczenie sądowe lub wyrażony w nim pogląd jest niekorzystny, co – w razie przyjęcia poglądów prezentowanych w przedmiotowym wniosku o wyłączenie sędziego – uprawniałoby tę niezadowoloną z rozstrzygnięcia stronę do żądania wyłączenia sędziego, który ją podjął od rozpoznania każdej kolejnej sprawy, w której występowałby ten sam lub zbliżony problem prawny (por. postanowienie NSA z dnia 16 listopada 2015 r. sygn. akt II GZ 339/10, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto wyłączenie sędziego na podstawie art. 19 p.p.s.a. ma zapewnić obiektywizm sądu i nie może być traktowane jako możliwość eliminowania w postępowaniu sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu swoich interesów (por. postanowienie NSA z dnia 22 lutego 2008 r. sygn. akt II FZ 60/08, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W konsekwencji, nie może służyć umożliwieniu stronie wybierania składów sędziowskich według jej subiektywnego odczucia (por. postanowienie NSA z dnia 8 maja 2009 r. sygn. akt II FZ 128/09, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z akt sprawy, jak również z oświadczenia złożonego dnia 16 września 2022 r. przez sędziego NSA Marka Stojanowskiego, nie wynika by zachodziła którakolwiek z okoliczności określonych w art. 18 § 1 i 3 p.p.s.a. Wnioskodawca nie przedstawił również żadnych okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość, co do bezstronności sędziego w sprawie (art. 19 p.p.s.a.). Istnieniu takich okoliczności zaprzeczył również sam sędzia w pisemnych wyjaśnieniach złożonych na podstawie art. 22 § 2 p.p.s.a. Należy niniejszym podkreślić, że autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona wnioskująca o wyłączenie zaprzecza jego prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które podważałyby wiarygodność oświadczenia sędziego (por. np. postanowienie NSA z: dnia 12 marca 2012 r. sygn. akt I FZ 147/12; dnia 9 października 2013 r. sygn. akt II OZ 851/13; dnia 24 września 2014 r. sygn. akt I OZ 754/14, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl). We wniosku skarżącej o wyłączenie sędziego NSA Marka Stojanowskiego brak jest zaś wskazania takich okoliczności i argumentów, które podważałyby prawdziwość złożonego oświadczenia. Tego rodzaju okoliczności nie dostrzega również Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym przedmiotowy wniosek o wyłączenie sędziego. Ze wskazanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że wniosek o wyłączenie sędziego Marka Stojanowskiego jest bezzasadny i podlega oddaleniu na podstawie art. 22 § 1 i 2 w związku z art. 193 p.p.s.a., czyli jak w pkt II postanowienia.