II SA/Gl 971/22

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik, Sędziowie Sędzia WSA Artur Żurawik, Asesor WSA Tomasz Dziuk (spr.), Protokolant Sekretarz sądowy Damian Szczurowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 11 maja 2022 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1149/2022/5806 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy G. z dnia 5 kwietnia 2022 r. nr [...]. UZASADNIENIE Wójt Gminy G. decyzją z dnia 5 kwietnia 2022r. nr [...] odmówił przyznania J. S. (strona, skarżąca) prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku z opieką nad matką J. K. urodzoną [...] r. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ I instancji przywołał obowiązujące przepisy prawa oraz podał argumenty przemawiające za podjętym rozstrzygnięciem. W szczególności organ I instancji wskazał, że matka strony legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w W. z dnia [...] r. o zaliczeniu jej do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe i zgodnie z jego treścią niepełnosprawność istnieje od 30 września 2021 r., a ustalony znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 7 października 2021 r. Organ uznał tym samym, że nie został spełniony warunek określony w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organ wskazał jednocześnie, że strona przyjeżdża do matki rano około godziny ósmej i mierzy jej poziom cukru we krwi, podaje insulinę, przygotowuje śniadanie, myje ciało i twarz, ubiera i podaje leki. Matka strony cierpi na przykurcz w dłoniach i nie potrafi sama o siebie zadbać. Córka robi matce zakupy, przygotowuje obiad, sprząta i zmienia pościel. Codziennie poświęca na opiekę około 8-9 godzin. Z matką zamieszkuje jej syn, który pracuje zawodowo i nie zajmuje się nią. Organ uznał, ze zakres i rozmiar opieki nad matką nie przekracza obowiązku alimentacyjnego jaki spoczywa na dzieciach względem rodziców. Wskazano, że wykonywana opieka nie stanowi faktycznej przeszkody do podjęcia aktywności zarobkowej chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Z uwagi na powyższe odmówiono stronie prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Od powyższej decyzji odwołanie wniosła strona, wyrażając niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia organu I instancji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z dnia 11 maja 2022 r. nr SKO.PSŚ/4 1.5/1149/2022/5806 utrzymało jednak w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium przychyliło się do stanowiska organu I instancji, że zakres i rozmiar sprawowanej opieki nad matką nie przekracza obowiązku alimentacyjnego jaki spoczywa na dzieciach względem rodziców. Strona nie zamieszkuje wspólnie z matką i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe wraz z członkami swojej rodziny. Podobnie jak organ I instancji Kolegium wskazało, że strona przyjeżdża do matki około 8 rano i mierzy jej poziom cukru we krwi, podaje insulinę, przygotowuje śniadanie, myje ciało i twarz, ubiera i podaje leki. Strona robi matce zakupy, przygotowuje obiad, sprząta i zmienia pościel. Według Kolegium obowiązki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego takie jak zakupy, utrzymanie czystości mieszkania nie wykraczają poza podstawowe prace domowe. Wykonywana opieka nie stanowi zaś faktycznej przeszkody do podjęcia aktywności zarobkowej chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. W skardze na powyższą decyzję strona podniosła, że jej matka ma 85 lat, jest osobą niepełnosprawną, w tym osobą niewidzącą. Choruje również na cukrzycę, przewlekłą niewydolność nerek, używa pielucho majtek, ma kłopoty z sercem - utrwalone migotanie przedsionków, nadciśnienie tętnicze, chorobę niedokrwistości serca, zwężenie lewego ujścia tętniczego, cierpi na niedosłuch, ma problemy poruszaniem się, cierpi na zwyrodnienie stawów. Te wszystkie choroby skutkują tym, że nie jest osobą samodzielną, wymaga ciągłej opieki i pomocy. Pod koniec roku 2021 stan zdrowia matki na tyle uległ pogorszeniu, że skarżąca musiała zrezygnować z pracy. Skarżąca zauważyła ponadto, że w decyzji organu I instancji przyjęto, że sprawuje ona opiekę w wymiarze około 8-9 godzin dziennie. Nie zaprzeczając temu, skarżąca wskazała jednak, że jest to 8-9 godzin ciężkiej pracy, a przede wszystkim nie jest to tylko czas od godziny 7 do godziny 16, lecz opiekę na matką sprawuje cały czas z przerwami, kiedy może podjechać do domu i przygotować posiłek mężowi, posprzątać w domu. Zaraz potem skarżąca wraca do matki. Skarżąca wyjaśniła także, że pracując w systemie zmianowym pozostawiała matkę bez opieki. Nie była ona w stanie sama zmierzyć sobie cukru i przyjąć odpowiednich leków, nie mogła sama wykonać podstawowych czynności fizjologicznych, czy też przygotować sobie posiłku, co skutkowało jej złym samopoczuciem i zagrożeniem życia. Wskazała także, że bardzo często dochodzi do sytuacji kiedy nocuje u mamy, ponieważ jej stan zdrowia ulega drastycznemu pogorszeniu i wymaga ciągłego monitorowania poziomu cukru. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu 7 grudnia 2022 r. skarżąca podtrzymała skargę, dodając, że poza nią nikt z najbliższej rodziny nie jest w stanie opiekować się matką. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U z 2022 r., poz. 329, dalej w skrócie p.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, oraz powołaną podstawą prawną. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach stwierdzenia naruszenia prawa, o którym mowa w art. 145 § 1 p.p.s.a. Wymieniona regulacja prawna nie pozostawia wątpliwości, co do tego, że zaskarżona decyzja może ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przeprowadzone we wskazanym powyżej zakresie badanie zgodności z prawem zaskarżonego aktu wykazało, że jest on dotknięty uchybieniami uzasadniającymi jego wzruszenie. W ocenie Sądu zaskarżone rozstrzygnięcie narusza bowiem przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. skutkuje jego uchyleniem. Jak stanowi art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Prowadzą też postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 §1 k.p.a.) i powinny działać w sprawie wnikliwie (art. 12 §1 k.p.a.). Doprecyzowanie tych przepisów stanowi m. in. w art. 77 §1 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Ponadto zgodnie z art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji stanowił m.in. przepis art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (obecnie: tj. Dz.U. z 2022 r. poz. 615 ze zm., dalej w skrócie "u.ś.r."), w myśl którego świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami k.r.o. ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz koniec Jako powód odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia organy wskazały, że wykonywana przez skarżącą opieka nie stanowi przeszkody do podjęcia aktywności zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu. Ponadto według organów zakres opieki sprawowanej przez stronę mieści się w granicach ciążącego na stronie względem matki obowiązku alimentacyjnego. Przyczyna odmowy została zatem w istocie oparta o brak spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. Jednak w ocenie Sądu organy nie wyjaśniły wszystkich istotnych okoliczności faktycznych sprawy i w konsekwencji nie miały wystarczających podstaw do sformułowania negatywnej dla skarżącej oceny sprawowanej przez nią opieki nad matką. Przede wszystkim, jak słusznie zauważyła skarżąca, organy przyjęły, że wskazany przez nią wymiar czasu sprawowanej opieki wynosi około 8-9 godzin w ramach jednego ciągu czasu, czyli przedział czasu od godzin porannych do około godziny 16. Wywiodły stąd organy, że w pozostałej części dnia skarżąca może podjąć pracę zarobkową, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Tymczasem, zdaniem Sądu, organy nie poczyniły ustaleń, które uzasadniałby taki wniosek. Nie ustaliły bowiem, czy podany wymiar czasu sprawowania opieki stanowi sumę kilku przedziałów czasu przypadających w ciągu całego dnia czy też, jak z góry założyły, jest to jeden przedział czasu stanowiący jeden ciąg. Braku takich ustaleń nie można zaakceptować zwłaszcza dlatego, że według znajdującego się w aktach oświadczenia skarżącej (karta 4 akt administracyjnych organu I instancji), pomaga ona matce w wieczornej kąpieli, co do której nie można zakładać, że odbywa się przed godziną 16. Ponadto z ustaleń poczynionych w trakcie rozmowy telefonicznej pracownika organu I instancji ze skarżącą w dniu 24 stycznia 2022 r. (karta 12 akt administracyjnych) wynika, że opieka skarżącej obejmuje m.in. przygotowanie i podanie leków, przygotowywanie posiłków, pomocy przy ich spożywaniu, pomoc w czynnościach związanych z utrzymaniem higieny ciała, w tym obejmuje zmianę pielucho majtek. Charakter tych czynności wymaga podejmowania ich w ciągu całego dnia i nie sposób zakładać, że wszystkie te czynności wykonywane są przez skarżącą w przedziale czasu kończącym się około godziny 16, skoro matka skarżąca nie może liczyć na pomoc innych osób, które skarżącą mogłyby wyręczyć w drugiej części dnia. W kontekście powyższych okoliczności brak przekonującego uzasadnienia dla stanowiska Kolegium, według którego skarżąca pomimo sprawowania opieki nad matką może podjąć zatrudnienie. Kolegium ograniczyło się przy tym jedynie do ogólnikowego stwierdzenia istnienia możliwości podjęcia takiego zatrudnienia w niepełnym wymiarze czasu, nie podejmując jakiejkolwiek próby wykazania, że jest to realne. Odnosząc się do rozstrzygnięcia organu I instancji wskazać należy, że z dniem 23 października 2014 r. art. 17 ust. 1b u.ś.r., w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r., poz. 1443). Wszystkie uchybienia wskazanym powyżej przepisom postępowania, w tym art. 138 §1 pkt 1 k.p.a., stwarzają podstawę do uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia oraz poprzedzającego go rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z przedstawionych powyżej rozważań Sądu, przy czym organ powinien - w oparciu o już dostępny oraz ewentualnie uzupełniony materiał dowodowy - zweryfikować podnoszone przez skarżącą twierdzenia dotyczące tego, w jaki sposób, sprawowana przez nią opieka, rozkłada się w ciąg całego dnia, ewentualnie także i nocy. Organ oceni przy tym, czy przerwy pomiędzy poszczególnymi czynnościami związanymi z opieką skarżącej nad matką i związanymi z nimi pobytami skarżącej w domu matki (o ile przerwy te - jak twierdzi skarżąca - występują) są na tyle długie, aby realnie (tj. przy uwzględnieniu, że skarżąca musi również w niezbędnym zakresie zaspakajać swoje potrzeby życiowe, takie choćby jak sen, przygotowywanie i spożywanie posiłków, robienie dla siebie niezbędnych zakupów, a także przy uwzględnieniu możliwości jakie daje dostępny dla skarżącej rynek pracy w zakresie zatrudnienia na część etatu) pozwalały na podjęcie zatrudnienia.