I SA/Sz 594/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Kazimierz Maczewski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Joanna Wojciechowska Sędzia WSA Ewa Wojtysiak po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 listopada 2020 r. sprawy ze skargi P. Ś. na decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję. UZASADNIENIE P. Ś. (dalej: "Strona", "Skarżący") wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] czerwca 2020 r., nr [...] w przedmiocie zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek. Powyższa decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym. Strona we wniosku (RDZ) z [...] maja 2020 r. (wpływ do organu [...] maja 2020 r.) zwróciła się do ZUS o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek, jako płatnik składek, który ma zgłoszonych do ubezpieczeń społecznych innych ubezpieczonych (również siebie) - (blok II pkt 1A). Zwolnienie z obowiązku opłacenia należności dotyczyło składek za miesiące kwiecień i maj 2020 r. (blok II pkt 3). Pismem z [...] czerwca 2020 r. ZUS informował Stronę, że ustalenie prawa do zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek następuje na podstawie kompletnie i poprawnie wypełnionego wniosku. Wniosek taki musi zawierać wszystkie elementy, w oparciu o które możliwa będzie ocena spełnienia kryteriów do zwolnienia z opłacania składek. ZUS zwrócił się też do Strony o złożenie dodatkowego wyjaśnienia. Zakres wyjaśnień określił następująco: "Płatnik prowadzący działalność z osobami ubezpieczonymi nie ma osób ubezpieczonych z innych kodów niż prowadzenie działalności". Wezwanie zostało skierowane do Strony na adres: ul. [...], [...] (zgodnie z główką pisma ZUS oraz wydrukiem z systemu ZUS znajdującym się w aktach). Decyzją z [...] czerwca 2020 r. nr j.w. ZUS odmówił Stronie prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenie emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy za okres od kwietnia 2020 do maja 2020 r. Rozstrzygnięcie ZUS zostało wydane na podstawie art. 31zq ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374, ze zm.) – dalej: "ustawa COVID-19" w zw. z art. 83 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 266 ze zm.). W uzasadnieniu decyzji ZUS powołał także art. 31zo ust. 2 i ust. 4 ustawy COVID-19. Ponadto wyjaśnił, że zgodnie ze złożonymi dokumentami na dzień [...] lutego 2020 r. do ubezpieczeń była zgłoszona wyłącznie Strona, jako osoba prowadząca działalność gospodarczą. Podkreślił, że [...] czerwca 2020 r. wysłano do Strony pismo zawiadamiające o błędach w złożonym wniosku z [...] maja 2020 r., jednakże do dnia wydania decyzji nie wpłynęły wyjaśnienia w tym zakresie. Końcowo ZUS stwierdził, że wniosek nie pozwolił na ustalenie prawa zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek. Tym samym nie przysługiwało Stronie prawo do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za okres od kwietnia do maja 2020 r. Decyzja została skierowana na adres: ul. [...], [...] (zgodnie z główką decyzji oraz wydrukiem z systemu ZUS znajdującym się w aktach). Strona złożyła skargę na ww. decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. W uzasadnieniu wskazała, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i pismo z [...] czerwca 2020 r. zostały zaadresowane i wysłane na adres, który nie był adresem Skarżącego. Podkreślił, że decyzję odebrał osobiście [...] lipca 2020 r. z adresu ul. [...], [...]. Natomiast ww. pismo zobowiązujące do złożenia wyjaśnień do Skarżącego nie dotarło. Skarżący wyjaśnił, że wniosek dotyczył zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za niego jako osobę prowadzącą działalność gospodarczą oraz pracownika zgłoszonego do ubezpieczeń od [...] marca 2020 r. Podkreślił, że do [...] marca 2020 r. Skarżący był płatnikiem składek wyłącznie za samego siebie, a od [...] marca 2020 r. także za pracownika (który pozostaje zgłoszony do chwili obecnej). Odwołując się do art. 31zo ust. 1 ustawy COVID-19 stwierdził, że nie wyklucza on możliwości ubiegania się o zwolnienie za okres od marca do maja 2020 r. Ustawodawca nowelizując ustawę COVID-19 chciał rozszerzyć krąg płatników mogących ubiegać się o zwolnienie. Zdaniem Skarżącego, płatnik składek zgłaszając do ubezpieczenia pracowników po [...] lutego 2020 r. nie powinien zostać pozbawiony możliwości zwolnienia z opłacania składek za te osoby oraz za siebie samego. W przeciwnym razie naruszało by to zasadę równości i sprawiedliwości. W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Ponadto wskazał, że Skarżący błędnie wypełnił wniosek, uniemożliwiając weryfikację zaistnienia przesłanek z art. 31zo ust. 2 ustawy COVID-19. ZUS stwierdził, że Skarżący został zawiadomiony o ww. błędzie, jednakże wniosku nie poprawił, co skutkowało wydaniem decyzji odmawiającej prawa do zwolnienia z opłacania przedmiotowych składek za okres od kwietnia do maja 2020 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167), sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi decyzji ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325) - dalej: "p.p.s.a." lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a). W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że konieczne jest jej wyeliminowanie z porządku prawnego z uwagi na naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja ZUS odmawiająca Skarżącemu prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe i ubezpieczenie zdrowotne Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, za okres od kwietnia do maja 2020 r. ZUS podniósł, że Skarżący błędnie wypełnił wniosek i błędu tego nie wyeliminował pomimo skierowanego do niego wezwania do złożenia wyjaśnień (pismo z [...] czerwca 2020 r., wysłane na adres: ul. [...], [...]). Z kolei Skarżący stwierdził, że decyzję odebrał osobiście [...] lipca 2020 r. z adresu ul. [...], [...], ale pismo zobowiązujące do złożenia wyjaśnień skierowane również na ten adres do niego nie dotarło. Ponadto zwrócił uwagę, że do [...] marca 2020 r. był płatnikiem składek wyłącznie za samego siebie, a od [...] marca 2020 r. także za pracownika (który pozostaje zgłoszony do chwili obecnej). W rozpatrywanej sprawie Skarżący złożył wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek. W punkcie 4 instrukcji wypełniania formularza RDZ zamieszczono pouczenie o obowiązku podania adresu do korespondencji w tej sprawie (tj.: "4. Podaj adres do korespondencji w tej sprawie"). Wypełniając wniosek zgodnie z wytycznymi zawartymi w powołanej wyżej instrukcji, Skarżący w bloku I - Dane wnioskodawcy, wskazał m.in. adres do korespondencji: ul. [...], [...]. Skoro w treści wniosku RDZ przewidziano możliwość wskazania adresu do korespondencji w tej sprawie, to wskazanie takiego adresu przez wnioskodawcę zobowiązywało ZUS do stosowania się do tych danych. Tak, więc wskazany przez Skarżącego adres do korespondencji należało uznać za właściwy do doręczeń pism w sprawie. Stwierdzić zatem należy, że zarówno pismo z [...] czerwca 2020 r., jak i zaskarżona decyzja zostały przesłane pod błędny adres, a mianowicie na adres ul. [...], [...], podczas, gdy prawidłowy adres to: ul. [...], [...]. Wskazać należy, że pomimo skierowania decyzji ZUS na nieprawidłowy adres, to korespondencja została Skarżącemu przekazana (jak sam wskazywał - [...] lipca 2020 r.) i w konsekwencji skarga została złożona w terminie. Tym samym błąd ZUS nie miał istotnego wpływu na prawa Skarżącego, bowiem nie poniósł on negatywnych konsekwencji błędnego doręczenia zaskarżonej decyzji. Uwzględniając powyższe ustalenia przyjąć natomiast należy, że doręczenie przez ZUS pisma z wezwaniem do złożenia wyjaśnień/poprawienia braków wniosku na adres inny, niż wskazany jako adres do korespondencji, było wadliwe. Korespondencja ta do Skarżącego nie dotarła. Nie ma przy tym znaczenia, że skierowano ją na adres dodatkowego miejsca prowadzenia przez Skarżącego działalności gospodarczej (tak w odpowiedzi na skargę wyjaśniał ZUS). Zatem w sytuacji wadliwego doręczenie pisma z [...] czerwca 2020 r. poprzez nieskierowanie go na adres podany przez Skarżącego, doszło do naruszenia prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem pozbawiło Skarżącego możliwości zapoznania się ze wskazanymi przez organ błędami wniosku, a tym samym możliwości złożenia wyjaśnień i poprawienia wniosku. Podkreślić należy, że ustalenie adresu korespondencyjnego jest jednym z podstawowych obowiązków organu. Adres, pod który wysyłane są wszelkie pisma i rozstrzygnięcia ma decydujące znaczenie np. przy ocenie czy zachowane są prawa strony związane z zapewnieniem czynnego udziału w każdym stadium postępowania, związane ze skutkami o których mowa w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.) – dalej: "k.p.a.". To na organie, zgodnie z art. 9 k.p.a., ciąży obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych mogących mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania. Ponadto w myśl art. 8 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Należy mieć także na względzie art. 10 § 1 k.p.a., który stanowi, że organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Wobec błędu w ustaleniu właściwego adresu Strony postępowania dla doręczeń nie sposób uznać doręczenia przedmiotowego pisma za skuteczne. Podkreślenia wymaga, że właściwy adres do doręczeń w sprawie zainicjowanej przez Skarżącego został podany w formularzu wniosku RDZ (wniosek z [...] maja 2020 r., blok I Dane wnioskodawcy). Tym samym nie istniała też konieczność podejmowania szczególnych kroków zmierzających do ustalenia tego adresu. W konsekwencji nie sposób uznać, że Skarżący z własnej winy zaniechał złożenia wyjaśnień i ewentualnego poprawienia wniosku, skoro nie miał możliwości zapoznania się z treścią wezwania. Ponadto stwierdzić można, że wskutek wadliwego doręczenia ww. pisma termin do złożenia wyjaśnień/poprawienia braków wniosku nie rozpoczął biegu. Nie ulega wątpliwości, że prawidłowe doręczenie wezwania mogło wywołać reakcję Skarżącego poprzez skorygowanie wniosku, a w dalszej kolejności doprowadzić do wydania przez ZUS odmiennego rozstrzygnięcia. Z przytoczonych powodów stwierdzić należało, że doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego, tj. art. 8, art. 9, art. 10 k.p.a. poprzez przyjęcie, że pismo z [...] czerwca 2020 r. zostało skutecznie doręczone Skarżącemu i stwierdzenie, że Skarżący zaniechał złożenia wyjaśnień w sprawie. Ponownie rozpatrując sprawę ZUS dokona skutecznego doręczenia zrozumiale i jednoznacznie sformułowanego wezwania do złożenia wyjaśnień/poprawienia braków wniosku, których uwzględnienie przez Stronę mogłyby skutkować zmianą dotychczasowego rozstrzygnięcia. Dopiero bowiem kompletne i prawidłowo przeprowadzone postępowanie w sprawie może zostać zakończone wydaniem przez ZUS stosownego rozstrzygnięcia. Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 145 § pkt 1 lit. c) p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.