I SPP/Go 83/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Anna Juszczyk-Wiśniewska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 3 grudnia 2020 r. sprzeciwu L.K. i W.K. od postanowienia Referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 26 października 2020 r. sygn. akt I SPP/Go 83/20 wydanego w sprawie ze skargi L.K. i W.K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. UZASADNIENIE L. i W.K., przed wniesieniem skargi na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] lipca 2020 r. w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne, złożyli do tut. Sądu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia doradcy podatkowego. Z ich oświadczeń wynikało, że są małżeństwem, mieszkają razem i wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe. Oboje są osobami niepełnosprawnymi. Posiadają dom mieszkalny o powierzchni 98m² i samochód osobowy marki [...]. Utrzymują się z wynagrodzenia za pracę uzyskiwanego przez skarżącą w kwocie 1.338,47 zł, umowy zlecenia w kwocie 1.462,88 zł, zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie 215,84 zł, a także renty skarżącego w wysokości 1.432,96 zł. Jako stałe wydatki i zobowiązania miesięczne skarżący wskazali: spłatę kredytu hipotecznego w wysokości - ok. 66 USD, spłatę kredytu gotówkowego - 1.000 zł, spłatę kredytu na zakup samochodu - 485 zł, spłatę kredytu na zakup komputera - 280 zł, koszty ubezpieczenia na życie ok. 68 zł, opłaty za gaz 460 zł, za prąd ok. 350 zł, za wodę 200 zł, telefon i internet ok. 110 zł. Dodatkowo ponoszą znaczne wydatki związane z wizytami u lekarza, zakupem leków i rehabilitacją, a także dojazdem skarżącej do pracy. Małżonkowie oświadczyli także, że od maja 2020 r. mają zablokowane konto i pomniejszone wynagrodzenie skarżącej w związku z zajęciem komorniczym z tytułu zwrotu odprawy. Postanowieniem z 8 września 2020 r. sygn. akt I SPP/Go 81/20 Referendarz sądowy zwolnił skarżących od kosztów sądowych (pkt 1), a w pozostałym zakresie – wnioski oddalił (pkt 2). W uzasadnieniu wskazał, że aktualna sytuacja finansowa i majątkowa skarżących nie pozwala im na poniesienie kosztów sądowych, bez uszczerbku utrzymania koniecznego. Natomiast odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika uzasadnił brakiem tzw. "przymusu adwokackiego" na obecnym etapie postępowania, przy jednoczesnym prawidłowym i samodzielnym podejmowaniu czynności w postępowaniu przez samych skarżących. Postanowieniem z dnia 13 października 2020 r. sygn. akt I SPP/Go 81/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim, po rozpoznaniu złożonego przez skarżących sprzeciwu, utrzymał w mocy ww. postanowienie Referendarza sądowego z 8 września 2020 r. W dniu 18 września 2020 r. do Sądu wpłynęła skarga L. i W.K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] lipca 2020 r. wraz z kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, z powodu bardzo trudnej sytuacji finansowej i zdrowotnej. W nadesłanych w dniu 22 października 2020 r. (data wpływu do Sądu) formularzach PPF skarżący rozszerzyli zakres ww. wniosków o ustanowienie doradcy podatkowego. Podobnie, jak w poprzednich wnioskach, oświadczyli, że posiadają dom mieszkalny o powierzchni 98m², a skarżąca jest właścicielem samochodu osobowego marki [...]. Powtórzyli, że nie zgromadzili żadnych oszczędności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych czy wierzytelności. Utrzymują się z wynagrodzenia za pracę skarżącej w kwocie 3.498,77 zł, zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie 215,84 zł, a także renty skarżącego wraz ze świadczeniem wyrównawczym i dodatkiem pielęgnacyjnym w wysokości 1.754,91 zł. Jako stałe wydatki i zobowiązania miesięczne skarżący wskazali: spłatę kredytu hipotecznego w wysokości - ok. 66 USD, spłatę kredytu gotówkowego - 1.000 zł, kredytu na zakup przez skarżącą komputera - 280 zł oraz kredytu na zakup samochodu, koszty ubezpieczenia na życie ok. 68 zł, opłaty za gaz 460 zł, za prąd ponad 320 zł, za wodę 220 zł, telefon i internet ok. 110 zł, dojazdy do pracy ponad 1.200 zł, koszty leczenia ok. 800 zł (zależne od stanu zdrowia i sytuacji ekonomicznej), zakup buta ortopedycznego ponad 600 zł i zakup opału 500 zł. Dodatkowo ponoszą znaczne wydatki związane z wizytami u lekarza i rehabilitacją. Postanowieniem z dnia 26 października 2020 r. sygn. akt I SPP/Go 83/20 Referendarz sądowy odmówił zmiany postanowienia z 8 września 2020 r. sygn. akt I SPP/Go 81/20. Wyjaśnił, że kolejne wnioski strony w takim samym zakresie, jak określony w pierwszych wnioskach (obejmujących zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia doradcy podatkowego) należy traktować jako wnioski o zmianę postanowienia z 8 września 2020 r. sygn. akt I SPP/Go 81/20, w trybie art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) - powoływanej dalej jako "P.p.s.a." Podkreślił, że wniosek o zmianę postanowienia musi wprowadzać element nowości do sprawy, tj. wskazywać na nowe okoliczności faktyczne i prawne, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. Referendarz stwierdził, że w aktualnie rozpatrywanych wnioskach, tak jak w poprzednich, wnioskodawcy wskazali taki sam stan posiadania (dom i samochód). Powtórzyli, że utrzymują się z wynagrodzenia za pracę skarżącej oraz renty i zasiłków pielęgnacyjnych skarżącego, które w całości przeznaczają na sfinansowanie bieżących wydatków. Skarżący wykazali wprawdzie wyższe dochody skarżącej ze stosunku pracy, wskazując jednocześnie wydatki związane z dojazdem skarżącej do pracy (sam zakup paliwa, według oświadczenia, to koszt ok. 1200 zł miesięcznie) i wyższe wydatki na leczenie. W konsekwencji, nadal aktualna pozostaje ocena dokonana w prawomocnym postanowieniu z dnia 8 września 2020 r., że sytuacja materialna skarżących nie pozwala im na poniesienie pełnych kosztów sądowych w rozpoznawanej sprawi, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i dla rodziny. Ponadto skarżący nadal nie wykazali, by mimo gwarancji procesowych zapewnianych im przez Sąd I instancji, niezbędna w niniejszej sprawie była potrzeba działania fachowego pełnomocnika. W ocenie Referendarza analiza akt sprawy wskazuje wręcz, że skarżący potrafią samodzielnie podejmować czynności w postępowaniu, o czym świadczy prawidłowe złożenie skargi oraz pism w postępowaniu dotyczącym przyznania prawa pomocy. Ponadto, korzystanie z usług profesjonalnego pełnomocnika na obecnym etapie postępowania przed sądem administracyjnym nie ma charakteru obligatoryjnego. Zatem, jego udział w postępowaniu przed Sądem I instancji nie zwiększy gwarancji dostępu strony skarżącej do Sądu, ani nie jest warunkiem dostępu do Sądu. Od powyższego postanowienia małżonkowie K. wnieśli sprzeciw, podnosząc, że powinni być w pełni reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika. W ocenie skarżących brak profesjonalnego pełnomocnika przyczyna się do tego, iż sprawy toczą się od 2009 r. przed tut. Sądem i mają negatywny wpływ na ich finanse (były odbierane ulgi). Skarżący podnieśli również, że w związku z tym, że sprawa była już rozpatrywana przez NSA i wyrok jest ostateczny, pozbawia się ich zasady dwuinstancyjności. Jednocześnie wskazali, że NSA zauważył, iż WSA również popełnił błąd. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 § 1 P.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 (m.in. postanowień o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania prawa pomocy albo umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Po myśli § 2 ww. przepisu w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Przypomnieć należy, że zgodnie z treścią art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), zaś w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika (art. 245 § 3 tej ustawy). W niniejszej sprawie małżonkowie K. wnieśli o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. o zwolnienie do kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Niemniej jednak, jak słusznie zauważył Referendarz sądowy, złożony wraz ze skargą małżonków K. wniosek o przyznanie prawa pomocy jest kolejnym wnioskiem stron w tym przedmiocie złożonym w niniejszej sprawie. Skarżący zwrócili się bowiem o przyznanie prawa pomocy jeszcze przed wniesieniem skargi na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] lipca 2020 r. w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne. Zaś postanowieniem z dnia 8 września 2020 r. sygn. akt I SPP/Go 83/20 Referendarz sądowy zwolnił skarżących od kosztów sądowych (pkt 1), a w pozostałym zakresie - wnioski oddalił (pkt 2). Postanowienie to, po rozpoznaniu wniesionego przez skarżących sprzeciwu zostało utrzymane w mocy postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 13 października 2020 r. W takiej sytuacji, co też wyjaśnił już Referendarz sądowy, wnioski skarżących należy traktować jako wnioski o zmianę postanowienia z 8 września 2020 r. sygn. akt I SPP/Go 81/20, w trybie art. 165 P.p.s.a. Przepis ten stanowi, że postanowienia niekończące postanowienia w sprawie (a do takich należy rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy) mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. Innymi słowy, cytowany przepis przewiduje możliwość weryfikacji rozstrzygnięć pod warunkiem, że zmianie uległ stan faktyczny sprawy w sposób na tyle istotny, że zachodzą przesłanki do zmiany wydanego uprzednio orzeczenia (por. postanowienia NSA z 28 września 2012 r., sygn. akt I OZ 718/12 i z 9 lipca 2014 r., sygn. akt II GZ 336/14; wszystkie cytowane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia dostępne są na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). Złożenie kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie obliguje sądu (czy referendarza sądowego) do dokonywania ponownej oceny sytuacji materialnej wnioskującego w kontekście przesłanek z art. 246 P.p.s.a. Badając przesłanki zastosowania art. 165 P.p.s.a. sąd (referendarz sądowy) zobowiązany jest do porównania wniosku złożonego pierwotnie i argumentacji przywoływanej przez wnioskodawcę w toku pierwotnego postępowania o przyznanie prawa pomocy z powtórnym wnioskiem w tym zakresie (por. postanowienia NSA z 19 grudnia 2012 r., sygn. akt I FZ 526/12 oraz z 30 maja 2014r., sygn. akt II FZ 673/14). Należy zbadać czy strona powołała nowe, zmienione okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W tego rodzaju sytuacjach nie jest więc możliwe dokonywanie odmiennych ocen kondycji finansowej strony na podstawie tożsamych elementów stanu faktycznego, tj. w oparciu o analogiczną do zawartej we wcześniejszym wniosku argumentację. W związku z tym, jeżeli podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy nie wskaże jakichkolwiek nowych okoliczności, bądź też podane przez niego fakty nie będą na tyle znaczące, aby mogły doprowadzić do odmiennych od dotychczasowych ocen, skorzystanie z art. 165 P.p.s.a. nie będzie możliwe (por. postanowienie NSA z 22 lipca 2014 r., sygn. akt II FZ 957/14). Sąd podziela stanowisko Referendarza sądowego przedstawione w postanowieniu z dnia 26 października 2020 r., że małżonkowie K. w złożonym wraz ze skargą wniosku o przyznanie prawa pomocy nie powołali żadnych nowych okoliczności, które mogły by doprowadzić do zmiany postanowienia z dnia 8 września 2020 r. Sytuacja materialna skarżących nie uległa zmianie i nadal nie pozwala im na poniesienie pełnych kosztów sądowych w rozpoznawanej sprawi, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i dla rodziny. Nadto skarżący nadal nie wykazali, by na obecnym etapie postępowania zaistniała potrzeba ustanowienia dla nich doradcy podatkowego. Z akt niniejszej sprawy wynika, że małżonkowie K. potrafią samodzielnie podejmować czynności w postępowaniu, o czym świadczy chociażby prawidłowe złożenie skargi oraz pism w postępowaniu dotyczącym przyznania prawa pomocy. Natomiast na obecnym etapie postępowania korzystanie z usług profesjonalnego pełnomocnika nie ma charakteru obligatoryjnego. Nie można zgodzić się z twierdzeniem skarżących, że winni być w pełni reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika, bowiem jego brak przyczyna się do tego, iż sprawy toczą się od 2009 r. przed tut. Sądem i mają negatywny wpływ na ich finanse (były odbierane ulgi). Wyjaśnić trzeba, że konstrukcja postępowania sądowoadministracyjnego i wyznaczona w niej rola Sądu, stanowią należytą gwarancję ochrony uprawnień strony skarżącej. Zgodnie bowiem z art. 6 P.p.s.a, sąd administracyjny w razie uzasadnionej potrzeby udziela stronom występującym w sprawie bez adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań. Ponadto, jak stanowi art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Oznacza, to że kontrola sądowoadministracyjna obejmuje całokształt działań organów administracyjnych, wskutek których mogło dojść do naruszenia prawa, niezależnie od zgłaszanych w tym względzie przez strony zarzutów (por. postanowienie NSA z dnia 20 marca 2013 r. sygn. akt II FZ 142/13). Brak jest zatem podstaw do uznania, że odmowa ustanowienia pełnomocnika na obecnym etapie postępowania mogłaby spowodować dla małżonków K. jakiekolwiek ujemne następstwa procesowe czy też ograniczyć ich prawo do sądu. Niemniej jednak stanowiąca gwarancję ochrony uprawnień strony rola Sądu nie oznacza, że Sąd bezrefleksyjne będzie podzielał stanowisko strony wnoszącej skargę. Zaznaczyć należy, że strona niepodzielająca stanowiska sądu pierwszej instancji ma prawo do wnoszenia środków zaskarżenia od wydanych przez ten sąd orzeczeń. Wbrew twierdzeniom skarżących zawartych w sprzeciwie niniejsza sprawa nie była rozpatrywana przez NSA i nie wydano w niej jeszcze orzeczenia. Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 260 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji.