II SA/Wa 3187/21

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Kruszewska-Grońska (spr.), Sędzia WSA Andrzej Góraj, Sędzia WSA Sławomir Fularski, Protokolant specjalista Aleksandra Weiher po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Ministra Edukacji i Nauki z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy częściowego umorzenia kredytu studenckiego - oddala skargę - UZASADNIENIE Decyzją z [...] czerwca 2021 r. nr [...] Minister Edukacji i Nauki (dalej: "Minister", "organ"), mając za podstawę art. 127 § 3 w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.; dalej: "k.p.a."), art. 102 ust. 2 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2021 r., poz. 478 ze zm.; dalej: "p.s.w.n.") oraz § 14 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 20 grudnia 2018 r. w sprawie kredytów studenckich (Dz. U. z 2018 r., poz. 2468; dalej: "rozporządzenie"), po ponownym rozpoznaniu wniosku J. M. (dalej: "skarżący"), utrzymał w mocy decyzję własną z [...] kwietnia 2021 r. nr [...] o odmowie częściowego umorzenia kredytu studenckiego. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym. W dniu [...] lutego 2021 r. do Ministra wpłynął wniosek skarżącego (opatrzony datą [...] lutego 2021 r.) o częściowe umorzenie kredytu studenckiego w związku z trudną sytuacją życiową i brakiem wystarczających środków do spłaty zobowiązania. Skarżący podał w motywach wniosku, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z rodzicem (matką). Jest zatrudniony i uzyskuje z tego tytułu wynagrodzenie, lecz wobec trudnej sytuacji finansowej rodzica ponosi koszty opłat, a dodatkowo spłaca zadłużenie z tytułu innego zobowiązania kredytowego, jak również reguluje zadłużenie mieszkania, w którym zamieszkuje razem z matką. Skarżący ponosi także koszty utrzymania drugiego mieszkania, którego jest współwłaścicielem. Nadto wydatkuje środki na zakup leków dla rodzica. Pismem z [...] marca 2021 r. Minister poinformował skarżącego o przyjęciu wniosku oraz o konieczności dołączenia do wniosku kopii umowy o kredyt studencki lub zaświadczenia z instytucji kredytującej potwierdzającego datę zawarcia umowy. W piśmie tym pouczono też skarżącego o uprawnieniach do czynnego udziału w każdym stadium postępowania, m.in. o prawie dostępu do akt sprawy i zgłaszania dowodów oraz o terminie załatwienia sprawy, który to termin został wyznaczony na [...] kwietnia 2021 r. Powyższe pismo zostało doręczone skarżącemu [...] marca 2021 r. We wniosku z [...] marca 2021 r. skarżący zażądał przeprowadzenia dowodu w związku ze zmianą jego sytuacji zawodowej. Do ww. wniosku dołączył zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy w Z. z [...] marca 2021 r. znak [...] o zarejestrowaniu go jako osoby bezrobotnej. Zdaniem skarżącego, utrata zatrudnienia ma istotne znaczenie dla oceny jego sytuacji materialnej i zdolności do spłaty zobowiązania. W kolejnym piśmie z [...] marca 2021 r. skarżący uzupełnił dokumentację do wniosku o umorzenie kredytu studenckiego, której przedłożenia domagał się Minister. Pismem z [...] marca 2021 r. organ, wobec zmiany sytuacji zawodowej i majątkowej skarżącego, wezwał go do udokumentowania - w terminie 7 dni - jego obecnej sytuacji materialnej, a także przekazania zaświadczenia potwierdzającego konieczność korzystania ze świadczeń z systemu pomocy społecznej w wyniku utraty stałego źródła dochodu. Przy piśmie z [...] kwietnia 2021 r. skarżący przedstawił dokumenty dotyczące jego aktualnej sytuacji zawodowej i materialnej. Jednocześnie kolejnym pismem z [...] kwietnia 2021 r. skarżący wystąpił do Ministra z ponagleniem, w którym wskazał, iż wydanie decyzji powinno nastąpić do [...] marca 2021 r., ponieważ postępowanie w sprawie umorzenia kredytu studenckiego nie jest postępowaniem szczególnie skomplikowanym i w związku z tym nie ma tu zastosowania dwumiesięczny termin na załatwienie sprawy. W dniu [...] kwietnia 2021 r. Minister wydał decyzję nr [...] odmawiającą skarżącemu częściowego umorzenia kredytu studenckiego. Zdaniem organu, skarżący nie udowodnił, że po zawarciu umowy o kredyt studencki znalazł się w szczególnie trudnej sytuacji życiowej. Z dokumentów załączonych do wniosku wynika, iż skarżący jest osobą gruntownie wykształconą, posiadającą stopień doktora, w związku z czym jego możliwości znalezienia zatrudnienia są zdecydowanie większe niż osoby z niższym wykształceniem. Skarżący nie udowodnił, że utrata pracy i dochodów wpłynęła na konieczność korzystania przez niego ze świadczeń z systemu pomocy społecznej, co więcej – oświadczył, iż nie zdecydował się na wszczęcie procedury uzyskania świadczeń z systemu pomocy społecznej, ponieważ spodziewa się szybkiej zmiany swojego statusu zawodowego, więc postępowanie o ustalenie uprawnień do ww. świadczeń stałoby się bezpodstawne. Pismem z [...] maja 2021 r. skarżący wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy, domagając się uchylenia opisanej wyżej decyzji i rozstrzygnięcia sprawy co do istoty, zgodnie z jego wnioskiem z [...] lutego 2021 r. Przy piśmie z [...] czerwca 2021 r. skarżący przedstawił zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy w Z. z [...] maja 2021 r. potwierdzające jego status jako osoby bezrobotnej z prawem do zasiłku od [...] czerwca 2021 r. do [...] sierpnia 2021 r. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Minister powołaną na wstępie decyzją utrzymał w mocy pierwszoinstancyjne rozstrzygnięcie z [...] kwietnia 2021 r. W uzasadnieniu decyzji wydanej w drugiej instancji organ podał, że analiza treści ww. zaświadczenia z [...] maja 2021 r. potwierdziła brak nowych okoliczności sprawy, mogących mieć wpływ na rozstrzygnięcie. Fakt posiadania przez skarżącego statusu osoby bezrobotnej z prawem do zasiłku został ustalony przez Ministra w toku postępowania pierwszoinstancyjnego na podstawie zaświadczenia z Powiatowego Urzędu Pracy w Z. z [...] kwietnia 2021 r. i był uwzględniony przy ocenie zasadności przyznania częściowego umorzenia kredytu studenckiego przed wydaniem decyzji z [...] kwietnia 2021 r. Organ nie negował faktu utraty zatrudnienia przez skarżącego, podkreślił jednak, że ta okoliczność, podobnie jak okresowe trudności ze znalezieniem pracy, nie stanowi sama w sobie podstawy do przyznania częściowego umorzenia. Według Ministra, sytuacja życiowa skarżącego nie jest szczególnie trudna, w związku z czym niezasadne jest, aby budżet państwa ponosił ciężar spłaty kredytu osoby, która subiektywnie ocenia swoje położenie życiowe jako szczególnie trudne, podczas gdy nie wynika ono z przypadku losowego ani też nie powoduje długotrwałej utraty zdolności do spłaty zobowiązań. Powyższą decyzję Ministra skarżący uczynił przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której sfomułował następujące zarzuty: I. naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię zakładającą, że; 1) § 14 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wymienia wyłącznie okoliczności uzasadniające złożenie wniosku o umorzenie kredytu studenckiego, w sytuacji gdy w ww. przepisie wymieniono jedynie przykładowe sytuacje wystąpienia szczególnie trudnej sytuacji życiowej kredytobiorcy (wnioskodawcy), których to zaistnienie jest bezwzględną przesłanką uzasadniającą umorzenie kredytu; 2) jedynie wystąpienie powstania po stronie kredytobiorcy (wnioskodawcy) szczególnie trudnej sytuacji życiowej o trwałym charakterze uprawnia do wystąpienia z wnioskiem o częściowe umorzenie kredytu studenckiego, w sytuacji gdy art. 102 ust. 2 pkt 1 lit. b w związku z pkt 2 lit. a p.s.w.n. wskazuje, że prawo do wystąpienia z ww. wnioskiem ma miejsce również w wypadku zaistnienia sytuacji o okresowym (przejściowym) charakterze; II. naruszenie przepisów postępowania, których to uchybienie miało istotny wpływ na kierunek (wynik) decyzji: 1) art. 7 i art. 7a k.p.a. poprzez bezpodstawne zlekceważenie tych przepisów w toku procedowania w pierwszej oraz w drugiej instancji, w tym w szczególności poprzez rozstrzygnięcie wątpliwości prawnych na niekorzyść strony, w tym nieuwzględnienie stanu epidemii COVID-19 (SARS-COV-2) wynikającego z rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. z 2020 r., poz. 491 ze zm.) oraz trudności jakie wywołuje on na rynku zatrudnienia, również w odniesieniu do skarżącego; 2) art. 24 § 1 pkt 1 oraz art. 123 w związku z art. 36 § 5 i 8 oraz art. 6 i art. 8 § 1 k.p.a. poprzez rozpatrzenie ponaglenia przez pracownika bezpośrednio odpowiedzialnego za przewlekłość postępowania, wynikające z braku wydania oddzielnego postanowienia w terminie określonym w art. 36 § 5 k.p.a., a w konsekwencji prowadzenie - w tym zakresie - postępowania z rażącym naruszeniem prawa i w sposób nielicujący z art. 6 i art. 8 § 1 k.p.a. W uzasadnieniu skargi skarżący rozwinął poszczególne jej zarzuty. W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja pierwszoinstancyjna odpowiadają prawu. Stosownie do treści art. 102 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n., kredyt studencki może być umorzony częściowo w przypadku: a) wyróżniającego wyniku ukończenia studiów przez kredytobiorcę; b) szczególnie trudnej sytuacji życiowej kredytobiorcy. Szczegółowe warunki i tryb zawieszania spłaty i umarzania kredytu studenckiego zostały określone w rozporządzeniu wydanym na podstawie art. 103 p.s.w.n. W myśl § 14 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, kredytobiorca, nie wcześniej niż 60 dni przed rozpoczęciem spłaty kredytu studenckiego, może złożyć do ministra wniosek o umorzenie kredytu studenckiego, jeżeli po zawarciu umowy kredytu studenckiego znalazł się w szczególnie trudnej sytuacji życiowej spowodowanej w szczególności utratą przez niego lub jego małżonka stałego źródła dochodu skutkującego koniecznością korzystania ze świadczeń z systemu pomocy społecznej lub zdarzeniem losowym powodującym długotrwałą utratę zdolności do spłaty zobowiązań, w tym chorobą lub niepełnosprawnością kredytobiorcy lub członka jego rodziny, koniecznością sprawowania opieki nad chorym lub niepełnosprawnym członkiem jego rodziny, szkodą spowodowaną przez pożar, klęskę żywiołową lub inną katastrofę. Powyższy przepis definiuje "szczególnie trudną sytuację życiową", wymieniając zdarzenia, które tak należy kwalifikować. Katalog ten jest otwarty, o czym świadczy zwrot "lub inną katastrofę" in fine tego przepisu. Dostrzec należy, że to przykładowe wyliczenie wskazuje, iż desygnatem pojęcia "szczególnie trudna sytuacja życiowa" jest wyłącznie bardzo ciężkie położenie materialne, zdrowotne lub rodzinne kredytobiorcy, mające długotrwały charakter. W żadnym wypadku nie mieszczą się w zakresie tego pojęcia przejściowe trudności np. ze znalezieniem zatrudnienia. Kierując się treścią § 14 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, Minister prawidłowo w toku prowadzonego postępowania badał, czy skarżący korzysta z systemu opieki społecznej. Utrata zatrudnienia, która – jak w niniejszej sprawie - nie powoduje konieczności korzystania przez kredytobiorcę ze świadczeń z systemu pomocy społecznej nie może zostać oceniona jako szczególnie trudna sytuacja życiowa. Umorzenie kredytu studenckiego ma bowiem charakter szczególny i powinno być stosowane tylko w wyjątkowych przypadkach. Celem tej instytucji jest wsparcie w spłacie zobowiązania kredytobiorcy, względem którego zaistniały niemożliwe lub trudne do przewidzenia okoliczności życiowe stanowiące równocześnie stałe i obiektywne przeszkody w spłacie kredytu studenckiego. Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy, skarżący mieszka z matką, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Skarżący jest też współwłaścicielem w części 4/6 innego lokalu mieszkalnego, które nabył w spadku po dziadku. Matka skarżącego pobiera emeryturę w wysokości 794,40 zł. Natomiast skarżący, bezpośrednio po ukończeniu studiów doktoranckich, co nastąpiło [...] września 2018 r., rozpoczął pracę jako pracownik badawczo-dydaktyczny – asystent na Wydziale [...] Uniwersytetu [...] za wynagrodzeniem 3.205 zł brutto miesięcznie. W grudniu 2019 r. obronił pracę doktorską z wyróżnieniem. Uchwałą nr [...] Rady Dyscyplin Naukowych Nauki Prawne oraz Ekonomia i Finanse na Wydziale [...] Uniwersytetu [...] z [...] stycznia 2020 r. skarżącemu nadano stopień naukowy doktora nauk społecznych w dyscyplinie nauki prawne. Będąc zatrudnionym na Uniwersytecie [...], skarżący od lipca 2020 r. podjął dodatkową pracę - w kancelarii adwokackiej w wymiarze 20 godzin tygodniowo. W związku z nieprzedłużeniem umowy o pracę przez ww. uczelnię (zatrudnienie na uczelni trwało do 30 września 2020 r.), skarżący w październiku 2020 r. został zatrudniony na umowę o pracę w ww. kancelarii adwokackiej za wynagrodzeniem 2.800 zł netto miesięcznie. Od [...] marca 2021 r. skarżący figuruje w ewidencji osób bezrobotnych z prawem do zasiłku od [...] czerwca 2021 r. do [...] sierpnia 2021 r. (vide zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy w Z. z [...] maja 2021 r.). Ponadto skarżący otrzymuje rekompensatę z tytułu wykonywania czynności orzeczniczych ławnika w Sądzie Okręgowym w Z. (kadencja 2020-2023). Jako przyczyny pogorszenia sytuacji materialnej – obok utraty zatrudnienia - skarżący wskazuje śmierć dziadka, który wspierał finansowo jego matkę, a obecnie on jest zobowiązany do świadczenia tej pomocy polegającej na opłacaniu czynszu za mieszkanie w wysokości 549,18 zł, uiszczaniu opłat za media w łącznej kwocie ok. 200 zł, spłacie karty kredytowej (50-150 zł miesięcznie) oraz zakupieniu leków dla matki. Okoliczność, iż skarżący, będąc osobą młodą, zdrową i dobrze wykształconą, pozostaje bez pracy jest bezsprzecznie stanem przejściowym, przemijającym, związanym najpewniej z brakiem doświadczenia zawodowego. Dostrzec przy tym wypada, że skarżący nie wyjaśnił okoliczności utraty zatrudnienia (tak na uczelni, jak i w kancelarii adwokackiej), a także nie wykazał jakichkolwiek starań w zakresie podjęcia pracy, powołując się na stan epidemii oraz potencjalne "odstraszające" działanie posiadanego stopnia naukowego, szczególnie w sytuacji, gdy jego ewentualny przełożony takiego stopnia nie posiada. Konsekwencje dobrowolnej decyzji skarżącego o rozwoju kariery naukowej, tak jak utrudnienia spowodowane pandemią, nie mogą przemawiać za pozytywnym rozpoznaniem wniosku skarżącego. Fakt, iż skarżący nie jest beneficjentem świadczeń pomocy społecznej potwierdza konstatację, że sytuacja, w jakiej się znalazł, nie jest na tyle ciężka, aby można było ją uznać za "szczególnie trudną sytuację życiową". W konsekwencji nie zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszenia § 14 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia w związku z art. 102 ust. 2 pkt 1 lit. b p.s.w.n. Częściowe umorzenie kredytu studenckiego w każdej sytuacji utraty stałego źródła dochodu stanowiłoby nieuzasadnione wyręczanie kredytobiorców w spłacie priorytetowego zobowiązania, a zarazem byłoby sprzeczne z interesem społecznym i niesprawiedliwe wobec innych, którzy pomimo tymczasowych trudności spłacają swoje zobowiązania. Skarżący powinien dołożyć wszelkich starań celem podjęcia zatrudnienia, aby móc wywiązać się z zaciągniętego zobowiązania, co powinno mu ułatwiać (a nie utrudniać) posiadane wykształcenie. Słusznie organ wskazał skarżącemu (już w wezwaniu z [...] marca 2021 r.) na przewidziane w § 12 rozporządzenia zawieszenie (na wniosek kredytobiorcy) spłaty kredytu studenckiego wraz z odsetkami przez instytucję kredytującą. Z powyższego rozwiązania kredytobiorca może skorzystać, jeżeli znalazł się w trudnej sytuacji życiowej spowodowanej w szczególności utratą przez niego lub jego małżonka stałego źródła dochodu lub zdarzeniem losowym, powodującym krótkotrwałą utratę zdolności do spłaty zobowiązań, w tym chorobą kredytobiorcy lub członka jego rodziny, koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny, szkodą spowodowaną przez pożar, klęskę żywiołową lub inną katastrofę. Zawieszenie spłaty kredytu może nastąpić na okres nie dłuższy niż 12 miesięcy w całym okresie trwania spłaty kredytu. Niezasadne są również zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisów postępowania. Zdaniem Sądu, Minister w sposób wyczerpujący zgromadził materiał dowodowy, poczynił trafne ustalenia faktyczne oraz dokonał prawidłowej subsumcji, tj. zastosował właściwe przepisy, wszechstronnie uzasadniając ocenę prawną przyjętego stanu faktycznego. Zatem brak jest podstaw do wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Natomiast ostatni zarzut skargi dotyczący naruszenia "art. 24 § 1 pkt 1 oraz art. 123 w związku z art. 36 § 5 i 8 oraz art. 6 i art. 8 § 1 k.p.a." przede wszystkim dotyczy przewlekłego prowadzenia postępowania przez organ, stanowiącego przedmiot odrębnej skargi skarżącego rozpoznanej wyokiem tut. Sądu z 28 września 2021 r., sygn. akt II SAB/Wa 365/21. Zauważyć przy tym wypada, że wobec nieistnienia przepisów art. 36 § 5 i § 8 k.p.a., skarżącemu prawdopodobnie chodziło o przepisy art. 37 § 5 i § 8 k.p.a. Nadto obie decyzje wydane w sprawie skarżącego zostały podpisane z upoważnienia Ministra przez różne osoby. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.