III AUa 497/17

<p>Sygn. akt III AUa 497/17</p> <div> <h2>WYROK</h2> <p> <strong> <!-- -->W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</strong> </p> <p>Dnia 19 grudnia 2017 r.</p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Apelacyjny w Lublinie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych </strong> </p> <p>w składzie:</p> <table> <colgroup> <col width="236"/> <col width="413"/> </colgroup> <tr> <td> <p>Przewodniczący - Sędzia</p> </td> <td> <p>SA Elżbieta Gawda (spr.)</p> </td> </tr> <tr> <td> <p>Sędziowie:</p> </td> <td> <p>SA Elżbieta Czaja</p> <p>SA Małgorzata Rokicka-Radoniewicz</p> </td> </tr> <tr> <td colspan="2"> <p>Protokolant: protokolant sądowy Kinga Panasiuk-Garbacz</p> </td> </tr> </table> <p>po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2017 r. w Lublinie</p> <p>sprawy <span class="anon-block">M. F.</span> </p> <p>przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w <span class="anon-block">B.</span> </p> <p>o prawo do emerytury</p> <p>na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w <span class="anon-block">B.</span> </p> <p>od wyroku Sądu Okręgowego w Zamościu</p> <p>z dnia 28 marca 2017 r. sygn. akt IV U 664/16</p> <p> <strong> <!-- -->oddala apelację.</strong> </p> <p>Małgorzata Rokicka-Radoniewicz Elżbieta Gawda Elżbieta Czaja</p> <p> <strong> <!-- -->III AUa 497/17</strong> </p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>Wyrokiem z dnia 28 marca 2017 r. Sąd Okręgowy w Zamościu zmienił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w <span class="anon-block">B.</span> i ustalił <span class="anon-block">M. F.</span> prawo do emerytury od dnia 25 kwietnia 2016 r.</p> <p>Sąd Okręgowy oparł swoje rozstrzygnięcie na następujących ustaleniach<br/> i rozważaniach prawnych:</p> <p>Wnioskodawca <span class="anon-block">M. F.</span>, <span class="anon-block">ur. (...)</span>, w dniu <br/>21 kwietnia 2016 r. złożył w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych wniosek <br/>o przyznanie prawa do emerytury. Wnioskodawca nie jest członkiem otwartego funduszu emerytalnego.</p> <p>Na dzień 1 stycznia 1999 r., w ocenie pozwanego, wnioskodawca udowodnił <br/>24 lata 11 miesięcy i 1 dzień okresów składkowych i nieskładkowych, w tym 23 lata <br/>2 miesiące i 27 dni wykonywania pracy w szczególnych warunkach <br/>w Przedsiębiorstwie <span class="anon-block">(...)</span>w <span class="anon-block">L.</span> od 2 maja 1975 r. do 31 grudnia 1998 r. przy naprawie pomp wtryskowych, wtryskiwaczy <br/>i gaźników do silników spalinowych – wymienione w wykazie A <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19830080043" title="Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent inwalidzkich dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze - Dz. U. z 1983 r. Nr 8, poz. 43 (dział 14;dział 14 poz. 14)">dziale XIV poz. 14 rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze</a> – fakty bezsporne (Dz.U. Nr 8 poz.43).</p> <p>Sporny w niniejszej sprawie pozostawał ogólny 25 letni staż ubezpieczeniowy wnioskodawcy.</p> <p> <span class="anon-block">M. F.</span>, po ukończeniu szkoły podstawowej nie kontynuował nauki tylko pracował w gospodarstwie rolnym ojca. Organ rentowy do ogólnego stażu uwzględnił okres pracy wnioskodawcy od 25 kwietnia 1972 r. do 11 września 1972 r.<br/> w gospodarstwie rolnym o powierzchni 7,73 ha położonym w <span class="anon-block">R.</span> <br/> i <span class="anon-block">K.</span>, należącym do ojca <span class="anon-block">B. F.</span>. Matka wnioskodawcy zmarła <br/>w 1958 r., gdy skarżący miał 2 lata. Wnioskodawca po dniu 11 września 1972 r. nadal wykonywał wszystkie prace polowe w gospodarstwie, prowadzonym przez ojca. Pracował przy uprawie zboża, ziemniaków, buraków pastewnych, pracował też przy hodowli zwierząt (konie, krowy, drób). Przedmiotowe gospodarstwo na postawie orzeczenia Sądu Powiatowego w <span class="anon-block">K.</span> I Wydziału Cywilnego z 11 września <br/>1972 r. sygn. akt Ns 187/72, zostało przejęte na własność Skarbu Państwa, jednakże wnioskodawca do 1975 r. nadal w nim pracował. Ojciec wnioskodawcy zmarł w 1980 roku.</p> <p>W okresie od 11 maja 1974 r. do 14 kwietnia 1975 r. wnioskodawca pracował w Spółdzielni Kółek Rolniczych w <span class="anon-block">K.</span>, nadal zamieszkiwał w <span class="anon-block">R.</span> i po powrocie z pracy w <span class="anon-block">K.</span> pracował w gospodarstwie rolnym ojca. Z dniem <br/>17 kwietnia 1975 r. wnioskodawca przeprowadził się do <span class="anon-block">K.</span>, gdzie od <br/>2 maja 1975r. podjął pracę w <span class="anon-block"> (...)</span>.</p> <p>Sąd Okręgowy ustalił powyższy stan faktyczny na podstawie zeznań wnioskodawcy <span class="anon-block">M. F.</span>, zeznań przesłuchanych w sprawie świadków <span class="anon-block">M. G.</span> i <span class="anon-block">M. J.</span> oraz dowodów w postaci dokumentów, zgromadzonych w aktach emerytalnych skarżącego.</p> <p>Sąd Okręgowy obdarzył wiarą zeznania wnioskodawcy i świadków, gdyż są jasne, logiczne, spójne i szczere. Zeznania te wzajemnie się uzupełniają<br/> i potwierdzają. Świadkowie znali okoliczności dotyczące pracy wnioskodawcy <br/>w przedmiotowym gospodarstwie rolnym, z racji zamieszkiwania w bliskim sąsiedztwie i codziennego widywania wnioskodawcy przy wykonywaniu prac polowych, w gospodarstwie rolnym ojca.</p> <p>W ocenie Sądu Okręgowego od 12 września 1972 r. do 10 maja 1974 r. tj.<br/> przez okres 1 roku 7 miesięcy i 28 dni wnioskodawca pracował w gospodarstwie rolnym ojca.</p> <p>W oparciu o poczynione ustalenia Sąd Okręgowy uwzględnił odwołanie, przywołując przepisy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981621118" title="Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 162, poz. 1118 ()">ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach <br/>z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych</a> (Dz. U. z 2016 r., 887). Zgodnie z treścią art. 184 ust. 1 i ust. 2 tej ustawy mężczyźnie urodzonemu po dniu <br/>31 grudnia 1948 roku przysługuje emerytura, po osiągnięciu wieku 60 lat, jeżeli <br/>w dniu wejścia w życie ustawy osiągnął okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymagany w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury, to jest 15 lat oraz ma okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 25 lat. Emerytura przysługuje pod warunkiem nieprzystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego albo złożenia wniosku o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa.</p> <p>Wnioskodawca swoje prawo do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym 60 lat wiąże z wykonywaniem pracy w szczególnych warunkach i na dzień 1 stycznia 1999 r. wykazał 15 - letni okres takiej pracy. Udowodnił też, przed organem rentowym, ogólny okres składkowy i nieskładkowy w wymiarze 24 lat 11 miesięcy<br/> i 1 dnia. Sporny pozostawał okres pracy wnioskodawcy w gospodarstwie rolnym rodziców od 11 września 1972 r. do 11 maja 1974r., tj. do podjęcia zatrudnienia.</p> <p>W ocenie Sądu Okręgowego przeprowadzone postępowanie dowodowe stanowi podstawę do uwzględnienia, jako okresu uzupełniającego, okresu pracy wnioskodawcy <br/>w gospodarstwie rolnym rodziców w okresie od 12 września 1972 r. do 10 maja <br/>1974 r. – w wymiarze niezbędnym do wymaganych 25 lat.</p> <p>W myśl bowiem art. 10 ust.1 pkt. 3 cyt. ustawy przy ustalaniu prawa do emerytury oraz przy obliczaniu jej wysokości uwzględnia się również, traktując jako okresy składkowe, przypadające przed dniem 1 stycznia 1983 r. okresy pracy <br/>w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia, jeżeli okresy składkowe <br/>i nieskładkowe są krótsze od okresu wymaganego do przyznania emerytury, <br/>w zakresie niezbędnym do uzupełnienia tego okresu.</p> <p>Wobec powyższego okresy pracy wnioskodawcy w gospodarstwie rolnym rodziców przed dniem 1 stycznia 1983 r. – w wymiarze niezbędnym do uzupełnienia wymaganego okresu składkowego 25 lat - należy traktować jak okresy składkowe <br/>o jakich stanowi art. 10 ust. 1 pkt 3 cyt. ustawy.</p> <p>W judykaturze utrwalony jest pogląd, zgodnie z którym o uwzględnieniu przy ustalaniu prawa do świadczeń emerytalno-rentowych okresów pracy <br/>w gospodarstwie rolnym przesądza wystąpienie dwóch okoliczności: po pierwsze - wykonywanie czynności rolniczych powinno odbywać się zgodnie <br/>z warunkami określonymi w definicji legalnej domownika z (art.6 pkt 2) i po drugie - czynności te muszą być wykonywane w wymiarze nie niższym, niż połowa ustawowego czasu pracy, tj. minimum 4 godziny dziennie.</p> <p>Za domownika uznaje się zatem osobę bliską rolnikowi, która ukończyła 16 lat, pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa albo w bliskim sąsiedztwie oraz stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy.</p> <p>W przedmiotowym stanie faktycznym wnioskodawca w spornym okresie bez wątpienia zamieszkiwał wspólnie z ojcem i centrum ich życia nadal było związane <br/>z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Z zeznań wnioskodawcy i przesłuchanych świadków wynika też, że po dniu 11 września 1972 r. ojciec wnioskodawcy nadal był w posiadaniu przedmiotowego gospodarstwa rolnego, z którego osiągał dochody. <br/>W rezultacie ojciec wnioskodawcy nadal prowadził działalność rolniczą i spełniał przesłanki rolnika, a zatem wnioskodawca pracował jak domownik w gospodarstwie rolnym, będącym w faktycznym posiadaniu ojca.</p> <p>Z tych względów i na mocy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 477(14);art. 477(14) § 2)">art. 477^{<!-- -->14} § 2 k.p.c.</a> Sąd Okręgowy zmienił zaskarżoną decyzję.</p> <p>Apelację od powyższego wyroku złożył organ rentowy zaskarżając wyrok <br/>w całości i zarzucając naruszenie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981621118" title="Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 162, poz. 1118 (art. 184;art. 184 ust. 1;art. 184 ust. 2)">art. 184 ust. 1 i 2</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981621118" title="Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 162, poz. 1118 (art. 10;art. 10 ust. 1;art. 10 ust. 1 pkt. 3)">art. 10 ust. 1 pkt 3 cyt. ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych</a> poprzez jego błędne zastosowanie, polegające na przyznaniu wnioskodawcy prawa do emerytury, mimo braku wykazania ogólnego stażu 25 lat i wliczenie do tego stażu okresu pracy <br/>w gospodarstwie rolnym w okresie od 12 września 1972 r. do 10 maja 1974 r. (1 rok<br/> 7 miesięcy i 28 dni), pomimo że zostało przejęte na własność Skarbu Państwa <br/>11 września 1972 r.</p> <p>Wskazując na powyższy zarzut apelujący wnosił o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania.</p> <p>W uzasadnieniu apelacji pozwany wskazywał, że pracą w gospodarstwie rolnym w rozumieniu art. 10 ust. 1 pkt 3 może być tylko praca „domownika” a taki status wnioskodawca utracił w związku z przejęciem gospodarstwa przez Skarb Państwa.</p> <p>Opierając się na ustaleniach faktycznych jak i rozważaniach prawnych poczynionych przez Sąd I instancji <strong> <!-- -->Sąd Apelacyjny zważył co następuje:</strong> </p> <p>Apelacja jest bezzasadna i podlega oddaleniu. Sąd Okręgowy dokonał prawidłowych ustaleń i wydał trafne, odpowiadające prawu rozstrzygnięcie. Sąd Apelacyjny akceptuje w całości ustalenia faktyczne jak i wywody prawne poczynione przez Sąd pierwszej instancji, zatem nie zachodzi konieczność ich powtarzania (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 października 1998 r. II CKN 923/97, OSNC 1999/3/60).</p> <p>Sąd Okręgowy nie dopuścił się naruszenia prawa materialnego wskazanego<br/> w apelacji. Sąd prawidłowo ustalił, że wnioskodawca w okresie od 12 września <br/>1972 r. do 10 maja 1974 r. pracował w gospodarstwie rolnym i faktu tego pozwany nie kwestionuje. W ocenie pozwanego dla uwzględnienia pracy w gospodarstwie rolnym w rozumieniu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981621118" title="Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 162, poz. 1118 (art. 10;art. 10 ust. 1;art. 10 ust. 1 pkt. 3)">art. 10 ust. 1 pkt 3 cyt. ustawy o emeryturach<br/> i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych</a> mają znaczenie stosunki własnościowe tj. przejęcie gospodarstwa przez Skarb Państwa w dniu 11 września 1972 r. W ocenie Sądu Apelacyjnego okoliczność ta pozostaje bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.</p> <p>Stosownie do treści art. 10 ust 1 pkt. 3 cyt. ustawy przy ustalaniu prawa do emerytury oraz przy obliczaniu jej wysokości uwzględnia się również, traktując je<br/> z zastrzeżeniem art. 56, jak okresy składkowe przypadające przed dniem<br/> 1 stycznia 1983 r. okresy pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia, jeżeli okresy składkowe i nieskładkowe, ustalone na zasadach określonych w art. 5-7, są krótsze od okresu wymaganego do przyznania emerytury, w zakresie niezbędnym do uzupełnienia tego okresu. Przyjmuje się, osoba wykonująca pracę przed 1 stycznia 1983 r. winna spełniać kryteria domownika.</p> <p>W okresie najbliższym wykonywaniu przez wnioskodawcę pracy <br/>w gospodarstwie rolnym, pojęcie domownika zostało zdefiniowane w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19820400268" title="Ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin - Dz. U. z 1982 r. Nr 40, poz. 268 ()">ustawie z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin</a> (Dz. U. z 1989 r. poz. 133). Zgodnie z treścią art. 2 pkt 2 tej ustawy przez domowników rozumie się członków rodziny rolnika i inne osoby pracujące<br/> w gospodarstwie rolnym, jeżeli pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym <br/>z rolnikiem, ukończyły 16 lat, nie podlegają obowiązkowi ubezpieczenia na podstawie innych przepisów, a ponadto praca w gospodarstwie rolnym stanowi ich główne źródło utrzymania. Bez wątpienia wnioskodawca w spornym okresie miał ukończone 16 lat życia, pozostawał z ojcem we wspólnym gospodarstwie domowym, nie podlegał innemu ubezpieczeniu a praca w gospodarstwie stanowiła jego jedyne źródło utrzymania. Problematyczne w ocenie pozwanego jest posiadanie przez ojca wnioskodawcy statusu rolnika, skoro Skarb Państwa przejął jego gospodarstwo rolne wraz z zabudowaniami mieszkalnymi i gospodarczymi. Mimo przejęcia gospodarstwa ojciec wnioskodawcy do śmierci mieszkał w nim i był rolnikiem w rozumieniu przepisów cytowanej wyżej ustawy. Zgodnie z treścią art. 2 pkt 1a tej ustawy przez użyte w ustawie określenie rolnik - rozumie się osobę prowadzącą gospodarstwo rolne lub dział specjalny samodzielnie albo w charakterze współwłaściciela (współposiadacza) na gruntach stanowiących jej własność lub będących w jej posiadaniu. Ojciec wnioskodawcy od dnia 11 września 1972 r. wprawdzie nie był już właścicielem gospodarstwa ale nadał był jego posiadaczem i nadal w nim pracował wraz z wnioskodawcą.</p> <p>Również obecnie obowiązujące przepisy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19910070024" title="Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - Dz. U. z 1991 r. Nr 7, poz. 24 ()">ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. <br/>o ubezpieczeniu społecznym rolników</a> (Dz.U. z 2016 r., poz. 277 j.t.) nie definiują rolnika wyłącznie jako osoby, która jest właścicielem gospodarstwa rolnego. Zgodnie z art. 6 pkt 1 tej ustawy ilekroć jest w niej mowa o rolniku - rozumie się pełnoletnią osobę fizyczną, zamieszkującą i prowadzącą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym. Istotne jest zatem posiadanie gospodarstwa rolnego i praca <br/>w nim. Te przesłanki zostały przez ojca wnioskodawcy spełnione. Skoro zatem ojciec wnioskodawcy zachował status rolnika po 11 września 1972 r., to tym samym wnioskodawca, pracujący stale w tym gospodarstwie, był domownikiem. Tym samym spełnił on przesłankę, wymienioną w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981621118" title="Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 162, poz. 1118 (art. 10;art. 10 ust. 1;art. 10 ust. 1 pkt. 3)">art. 10 ust. 1 pkt 3 cyt. ustawy o emeryturach <br/>i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych</a>. Zasadnie zatem Sąd Okręgowy zaliczył wnioskodawcy okres pracy w gospodarstwie rolnym od 12 września 1972 r., w zakresie niezbędnym do uzupełnienia 25-letniego stażu ubezpieczeniowego.</p> <p>W ocenie Sądu Apelacyjnego wyrok wydany przez Sąd Okręgowy jest prawidłowy i zgodny z obowiązującymi przepisami, zatem apelacja pozwanego, jako bezzasadna podlega oddaleniu w trybie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 385)">art. 385 k.p.c.</a> </p> </div>