II SAB/Po 150/22

SENTENCJA Dnia 13 października 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz Asesor WSA Paweł Daniel po rozpoznaniu w dniu 13 października 2022 roku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi J. K. na bezczynność Burmistrz Miasta w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego postanawia: I. odrzucić skargę; II. odmówić przyznania prawa pomocy. UZASADNIENIE Wnioskiem z dnia 24 sierpnia 2021 r. J. K. (zwany dalej "wnioskodawcą" lub "Skarżącym") wystąpił o przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem W. K.. Do wniosku zostało dołączone między innymi orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K. z dnia 27 marca 2018 r., nr [...], w którym W. K. został zaliczony do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności na stałe. W orzeczeniu wskazano, że niepełnosprawność istnieje od 46. roku życia. Ponadto dołączono postanowienie Sądu Okręgowego w K. z dnia 13 maja 2016 r., I Ns [...], w którym orzeczono separację małżeństwa W. K. i I. K., oraz oświadczenie wnioskodawcy z dnia 24 sierpnia 2021 r., w którym wskazał on, że jest jedyną osobą, jaka może sprawować opiekę nad niepełnosprawnym ojcem. W. K. nie posiada więcej dzieci, a jego rodzice nie żyją. Wnioskodawca oświadczył również, że ukończył studia, ale nie może podjąć pracy ze względu na opiekę nad ojcem. W dodatkowym oświadczeniu datowanym na 26 sierpnia 2021 r. wyjaśnił, że do 8 marca 2020 r. opiekę nad W. K. sprawował jego ojciec, T. K.. Po śmierci T. K. opiekę przejął wnioskodawca. I. K. – pozostająca w separacji żona W. K. – pomaga w ograniczonym zakresie, gdyż jest osobą schorowaną (leczy się na depresję i choroby serca), pracującą, a dodatkowo opiekuje się swoją matką, która jest osobą leżącą. Decyzją z dnia 6 września 2021 r., nr [...] Burmistrz Miasta (zwany dalej "Prezydentem" lub "organem I instancji") odmówił przyznania wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad ojcem W. K.. W wyniku rozpoznania odwołania wniesionego przez wnioskodawcę, decyzją z dnia 3 listopada 2021 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. (zwane dalej "SKO w K.", "Kolegium" lub "organem II instancji") utrzymało w mocy decyzję Prezydenta. Decyzja ta została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. Prawomocnym wyrokiem z dnia 15 marca 2022 r. o sygn. akt II SA/Po [...] Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Odpis prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy wpłynął z powrotem do SKO w K. w dniu 3 czerwca 2022 r. Pismem z dnia 17 maja 2022 r. wnioskodawca wezwał Prezydenta do przyznania jemu świadczenia pielęgnacyjnego według zasad określonych w prawomocnym wyroku sądu. W odpowiedzi na pismo, Prezydent powiadomił wnioskodawcę, że sprawa zostanie załatwiona, kiedy powrócą akta sprawy z Kolegium. Dnia 7 czerwca 2022 r. Kolegium przekazało akta sprawy Prezydentowi, celem rozpoznania wniosku Skarżącego według treści prawomocnego wyroku. Pismem z dnia 21 czerwca 2022 r. Prezydent zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. z prośbą o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, o którym mowa w art. 23 ust. 4aa ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 615, zwanej dalej "u.ś.r."). W toku postępowania administracyjnego, wnioskodawca przedłożył oświadczenie I. K. o braku zainteresowania sprawowania opieki nad swoim mężem, z którym żyje w separacji. W dniu 5 lipca 2022 r. odbył się wywiad środowiskowy i jeszcze tego samego dnia protokół spisany podczas wywiadu został przekazany Prezydentowi. Pismem z dnia 6 lipca 2022 r. wnioskodawca złożył "wezwanie do wykonania wyroku sądu z dnia 15 marca 2022 r., sygn. akt II SA/Po [...]". Wnioskodawca uznał, że organ I instancji pozostaje w bezczynności i przewlekłości prowadzenia postępowania. Podnoszone są cały czas wątpliwości, co do których przecież sąd administracyjny się wypowiedział. "Wezwanie" zostało wysłane do SKO w K.. Wnioskodawca złożył także skargę na niewykonanie wyroku z dnia 15 marca 2022 r. o sygn. akt II SA/Po [...]. Skargę, wraz z wezwaniem wysłał do SKO w K.. W odpowiedzi na nadesłane pisma procesowe, Kolegium powiadomiło wnioskodawcę, że akta sprawy znajdują się u Prezydenta i to on jest właściwy do załatwienia sprawy. Pismem z dnia 15 lipca 2022 r. wnioskodawca oświadczył, że nie pracuje. Na dowód tego przedłożył swoje ostatnie świadectwo pracy. Decyzją z dnia 15 lipca 2022 r., nr [...] Prezydent przyznał wnioskodawcy świadczenie pielęgnacyjne. Pismem z dnia 20 lipca 2022 r. Skarżący wniósł skargę na bezczynność oraz przewlekłość prowadzonego postępowania. Jak stwierdził, sprawa jest prowadzona od 24 sierpnia 2021 r. i nadal nie ma rozstrzygnięcia. Prezydent przewlekle podejmuje działania zmierzające do załatwienia sprawy. Niezasadnie ponownie przeprowadza wywiad środowiskowy. W odpowiedzi na skargę Prezydent wniósł o jej oddalenie. Prezydent wyjaśnił cały stan faktyczny. Prawomocny wyrok wpłynął do jego siedziby w dniu 10 czerwca 2022 r. Natychmiast podjęto działania zmierzające do załatwienia sprawy. Nie ma zatem podstaw do stwierdzenia, że organ I instancji dopuścił się bezczynności oraz przewlekłości prowadzenia postępowania. W dniu 12 października 2022 r. wpłynął wniosek Skarżącego o przyznanie jemu prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga podlega odrzuceniu. Na wstępie należy wskazać, że sprawa została rozpoznana w trybie art. 119 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zmianami, zwanej dalej "p.p.s.a."). Powołany przepis stanowi: "Sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania." Niewątpliwie wniesiona skarga za swój przedmiot obrała bezczynności Prezydenta w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Z tych względów, zarządzeniem z dnia 13 września 2022 r. Przewodniczący Wydziału II. tut. Sądu wyznaczył termin posiedzenia niejawnego na dzień 13 października 2022 r. zaznaczając, że sprawa ma być skierowana do rozpoznana w trybie uproszczonym. Na podstawie art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137 ze zmianami) sądy administracyjne sprawują kontrolę nad działalnością administracji publicznej przyjmując jako kryterium kontroli zgodność z prawem. Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zakresie realizowanej kontroli, Sąd nie jest związany granicami skargi, w związku z czym zarzuty podniesione w jej treści nie wyznaczają kierunku analizy podejmowanej przez Sąd. Zgodnie z art. 52 § 1 p.p.s.a. skargę (w tym także skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania wskazaną w art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a.) można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka. Przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub ponaglenie, przewidziany w ustawie (art. 52 § 2 p.p.s.a.). Złożenie ponaglenia wywiera skutek wyczerpania przez stronę przysługujących jej środków zaskarżenia (art. 52 § 1 p.p.s.a.), a tym samym umożliwia skuteczne wniesienie skargi na bezczynność/przewlekłe prowadzenie postępowania organu pozostającego w zwłoce i niepodejmującego w ustawowym terminie aktów wymienionych w art. 3 § 2 pkt 1-3 p.p.s.a. W sprawach tego rodzaju skarg nie ma znaczenia, jaki okres upłynął pomiędzy ponagleniem wniesionym w trybie art. 37 § 1 ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zmianami), a skargą do sądu administracyjnego. Warunkiem formalnym skargi jest wyłącznie złożenie takiego ponaglenia w toku postępowania, w którym zarzuca się bezczynność (por. postanowienie NSA z dnia: 10 października 2013 r., sygn. I OZ 893/13 oraz 2 września 2020 r. sygn. II OSK 3732/18, dostępne na stronie: https://orzeczenia.nsa.gov.pl – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, zwana dalej "CBOSA"). Nie budzi wątpliwości Sądu, że w okolicznościach badanej sprawy stosowny tryb został wyczerpany – ponaglenie złożono pismem z 6 lipca 2022 r., a dopiero potem skargę na bezczynność i przewlekłość. Pismem z dnia 6 lipca 2022 r. Skarżący złożył wezwanie do wykonania wyroku sądu z dnia 15 marca 2022 r., sygn. akt II SA/Po [...] i stwierdził, że Prezydent pozostaje w zwłoce. To pismo wywołuje skutek ponaglenia, w związku z czym należy bezspornie uznać, że tryb wniesienia skargi na bezczynność został zachowany. Okoliczności niniejszej sprawy dowodzą jednak niemożności poddania skargi merytorycznej ocenie. Stanowisko Sądu w składzie orzekającym wynika z następującej argumentacji. Należy zwrócić uwagę na stanowisko orzecznictwa, które zostało wykreowane z dniem 22 czerwca 2020 r. Naczelny Sąd Administracyjny podjął uchwałę, w której stwierdził, że: "Wniesienie skargi na bezczynność po zakończeniu przez organ administracji publicznej prowadzonego postępowania poprzez wydanie decyzji ostatecznej stanowi przeszkodę w merytorycznym rozpoznaniu takiej skargi przez sąd administracyjny w zakresie rozstrzygnięcia podjętego na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a." (uchwała podjęta w składzie siedmiu sędziów NSA z dnia 22 czerwca 2020 r., sygn. akt II OPS 5/19, dostępna w CBOSA). Powołane stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje co prawda okoliczność wydania decyzji ostatecznej, jednakże poddając dogłębnej analizie treść uzasadnienia zacytowanej uchwały należy wyciągnąć bezsporny wniosek, że środki dyscyplinowania organów administracji publicznej w postaci ponaglenia, a następnie skargi na bezczynność mają na celu przede wszystkim zmobilizowanie tego organu do działania, co jest poparte jego obowiązkiem prowadzenia i zakończenia postępowania administracyjnego w czasie prawem określonym. Zatem skarga na bezczynność wniesiona po wydaniu tego rozstrzygnięcia nie poddaje się kontroli sądowej. Te okoliczności ziściły się również w niniejszej sprawie. Decyzją z dnia 15 lipca 2022 r., nr [...] Prezydent przyznał wnioskodawcy świadczenie pielęgnacyjne. Skarga została wniesiona pismem z dnia 20 lipca 2022 r., a sama wpłynęła do tut. Sądu w dniu 21 lipca 2022 r. Sąd pomija już fakt, że Skarżący powinien wnieść skargę za pośrednictwem organu, którego bezczynność uczynił przedmiotem swojego zaskarżenia, to jednak skarga ta została wniesiona po zakończeniu postępowania administracyjnego, gdyż Prezydent wydał decyzję, o którą wnioskował Skarżący. Należy zatem uznać, że Prezydent spełnił swój obowiązek, a tut. Sąd nie może w żaden sposób zdyscyplinować go. Złożenie skargi na bezczynność po wydaniu decyzji czyni skargę niedopuszczalną. Wobec niedopuszczalności skargi na bezczynność Prezydenta, zastosowanie znajduje przepis art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a., który stanowi: "Sąd odrzuca skargę jeżeli z innych przyczyn wniesienie skargi jest niedopuszczalne." Dodatkowo, czyni to poprzez wydanie postanowienia, które może być wydane na posiedzeniu niejawnym (art. 58 § 3 p.p.s.a.). Mając na względzie imperatywny charakter przepisu art. 58 § 1 pkt 6 i art. 58 § 3 p.p.s.a. Sąd w składzie orzekającym nie miał dowolności w zakresie podjęcia rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. W związku z tym, skargę na bezczynność Prezydenta należało odrzucić, o czym orzeczono na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 w związku z art. 58 § 3 p.p.s.a. (pkt I. sentencji postanowienia). W zaistniałych okolicznościach sprawy nie było także podstaw do merytorycznego rozpatrzenia przez Sąd wniosku Skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie bowiem z art. 247 p.p.s.a. prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi. W doktrynie i orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że o oczywistej bezzasadności skargi można mówić, gdy bez potrzeby głębszej analizy prawnej nie ulega najmniejszej wątpliwości, iż nie może ona zostać uwzględniona. Chodzi więc o taką sytuację, w której obowiązujące prawo jasno i jednoznacznie wyklucza możliwość uwzględnienia żądania skarżącego (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2011 uw. 1 do art. 247). Potrzeba zastosowania art. 247 p.p.s.a. będzie zachodziła przede wszystkim w sytuacjach, gdy skarga kwalifikuje się do odrzucenia na podstawie art. 58 § 1 p.p.s.a. (zob. M. Niezgódka-Medek, (w:) B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LEX/el. 2019, uw. 2 do art. 247, i tam przywołane wypowiedzi doktryny i judykatury). Zatem w sytuacji zakwalifikowania skargi do odrzucenia, Sąd jest uprawniony do uznania takiej skargi za oczywiście bezzasadną w rozumieniu art. 247 p.p.s.a. To z kolei uzasadnia oddalenie wniosku Skarżącego o przyznanie prawa pomocy na tym etapie postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 28 marca 2012 r., sygn. akt II GZ 101/12, dostępne w CBOSA). Z tych względów Sąd, na podstawie art. 258 § 4 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 oraz art. 247 p.p.s.a., odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy (pkt II. sentencji postanowienia).