II SAB/Ol 29/20

SENTENCJA Dnia 13 października 2020 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Katarzyna Matczak Sędziowie sędzia WSA Marzenna Glabas (spr.) sędzia WSA Bogusław Jażdżyk po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 13 października 2020 roku sprawy ze skargi W. S. na bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego w udostępnieniu informacji publicznej I. zobowiązuje Prezesa Sądu Rejonowego do rozpoznania wniosku skarżącego z dnia "[...]" - w terminie 14 dni; II. stwierdza, że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; III. przyznaje adwokat K. K. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) powiększoną o należny podatek VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. UZASADNIENIE Pismem z 16 grudnia 2019 r. (wpływ do organu 24 grudnia 2019 r.) W. S. (dalej jako: "skarżący") zwrócił się do Prezesa Sądu Rejonowego (dalej jako: "organ") o udostępnienie informacji publicznej poprzez przesłanie mu w formie papierowej orzeczeń sądowych zapadłych w sprawach cywilnych wraz z uzasadnieniem, których stroną był Skarb Państwa - Dyrektor Zakładu Karnego, z okresu od 1 stycznia 2009 r. do daty wpływu wniosku. Uzasadnił, że każdemu przysługuje prawo dostępu do informacji publicznej bez potrzeby wykazywania interesu prawnego lub faktycznego. Każda informacja o sprawach publicznych stanowi informację publiczną. W szczególności udostepnieniu podlega treść orzeczeń sądów powszechnych (art. 6 ust. 4 lit. a) ustawy o dostępie do informacji publicznej). Podał, że wnioskowane orzeczenia są mu potrzebne, aby oprzeć na nich swoje powództwo. Pismem z 3 stycznia 2020 r. organ poinformował skarżącego, że treści wyroków zapadłych w sprawach konkretnie wskazanych osób fizycznych bądź prawnych nie podlegają udostępnieniu w trybie ustawy o dostępie do informacji publicznej, ponieważ nie dotyczą one spraw publicznych w myśl art. 1 tej ustawy. Skarżący potraktował powyższe pismo jako decyzję odmowną i wniósł odwołanie. Pismem z 7 lutego 2020 r. organ wyjaśnił skarżącemu, że żądana informacja nie stanowiła informacji publicznej. W takiej sytuacji organ nie ma obowiązku wydawać decyzji o odmowie udzielenia informacji, lecz udziela odpowiedzi w formie zawiadomienia. Pismem z 25 lutego 2020 r. skarżący wniósł ponaglenie do organu, domagając się udostępnienia zanonimizowanej treści orzeczeń wraz z uzasadnieniem, zgodnie z wnioskiem. W odpowiedzi z 28 lutego 2020 organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. W dniu 15 czerwca 2020 r. skarżący wywiódł do tutejszego Sądu skargę na bezczynność organu w udostępnieniu wnioskowanych informacji. Argumentował, że żądane dane bezwzględnie stanowią informację publiczną i podlegają udostępnieniu. Podał, że taki sam wniosek skierował do Prezesa Sądu Okręgowego i wniosek ten został pozytywnie rozpatrzony. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wskazał, że nie pozostaje w bezczynności, gdyż pisemnie poinformował skarżącego, że żądana informacja nie może być zakwalifikowana jako informacja publiczna. Zdaniem organu, przedmiotowy wniosek nie był w swej istocie wnioskiem o udostępnienie informacji publicznej, gdyż skarżący nie sprecyzował o uzyskanie jakiej konkretnie informacji mu chodzi, ograniczając się do wskazania, że chodzi mu o udostępnienie orzeczeń sądowych w określonym przedziale czasu. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 9 grudnia 2013 r., sygn. akt I OPS 7/13, zasadnie stwierdził, iż nie można uznać za prawidłowy wniosku o udostępnienie informacji publicznej, jeżeli wnioskodawca nie wskazuje konkretnie określonej informacji, lecz czyni to bardzo ogólnie. Ponadto, zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 2 prawo do informacji publicznej obejmuje uprawnienie do wglądu do dokumentów urzędowych. W niniejszym postępowaniu wnioskodawca nie zażądał wglądu do wskazanych we wniosku dokumentów urzędowych, lecz przesłania pocztą w formie papierowej. Zdaniem organu, za informację publiczną mógłby być przykładowo uznany fakt uwzględnienia bądź oddalenia powództw danego podmiotu, złożonych w danym przedziale czasu, nie zaś same wyroki wraz z ich uzasadnieniami. Podniósł też, że wniosek skarżącego zmierza do osiągnięcia celu innego aniżeli troska o dobro publiczne i nie wiąże się z dbałością o przejrzystość aparatu państwowego bądź jawnością działania administracji, dlatego wniosek skarżącego należy zakwalifikować w ramach nadużycia prawa dostępu do informacji publicznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na podstawie art. 120 i art. 119 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, zwanej dalej: "p.p.s.a.") Zgodnie z art. 119 pkt 4 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2167ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. kontrola ta obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a. W tym zakresie przedmiotem sądowej kontroli nie jest określony akt lub czynność organu administracji, lecz ich brak w sytuacji, gdy organ miał obowiązek podjąć działanie w danej formie i w określonym przez prawo terminie. Instytucja skargi na bezczynność organu ma na celu ochronę praw strony przez doprowadzenie do wydania w sprawie rozstrzygnięcia lub podjęcia innej czynności dotyczącej uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Powyższe determinuje zakres kontroli sądu, sprowadzającej się w tym wypadku do oceny, czy sprawa podlega załatwieniu przez organ w drodze określonego przez ustawodawcę aktu administracyjnego lub czynności i czy organ pozostaje w zwłoce w rozpatrzeniu wniosku. W analizowanej sprawie skarżący domagał się informacji w trybie ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 1429, dalej w skrócie: "u.d.i.p."). Ustawa ta, stanowiąc generalną zasadę udostępniania informacji publicznej, reguluje zarówno zakres podmiotowy i przedmiotowy stosowania ustawy oraz procedurę i tryb udostępniania informacji publicznej, przewidując różne sposoby udostępniania informacji publicznych. Jednym z nich jest udostępnianie informacji publicznej, zgodnie z art. 10 ust. 1 u.d.i.p., na wniosek. Wniosek niewątpliwie wszczyna postępowanie w sprawie udostępnienia informacji publicznej, zakreślając krąg podmiotów tego postępowania oraz jego przedmiot. Złożenie wniosku do organu administracji (podmiotu zobowiązanego) przesądza o tym, iż w odniesieniu do tego właśnie konkretnego organu należy ustalić, czy jest on zobowiązany, w świetle przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznej, do udzielenia wnioskowanej informacji publicznej oraz czy podjął stosowne czynności, których brak jest jednoznaczny z bezczynnością. W rozpoznawanej sprawie niekwestionowane jest, że adresatem wniosku strona skarżąca uczyniła podmiot zobowiązany do udzielenia informacji publicznej. Zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p. obowiązane do udostępniania informacji publicznej są organy władzy publicznej. Prezes sądu rejonowego jest organem sądu (art. 21 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych – t. j. Dz. U. z 2020 r. poz. 365) Do kompetencji prezesa sądu należy kierowanie sądem i reprezentowanie sądu na zewnątrz, z wyjątkiem spraw należących do kompetencji dyrektora sądu (art. 22 § 1 pkt 1 tej ustawy). Nie powinno też budzić wątpliwości, że wniosek dotyczył informacji publicznej. W art. 6 ust. 1 pkt 4 lit. a) tiret trzecie ustawodawca wprost wskazał, że treść orzeczeń sądów powszechnych stanowi informację publiczną. Niezrozumiałym jest w związku z tym przekonanie organu, że treść wyroków nie podlega udostępnieniu. Zgodnie ze wskazanym unormowaniem każde orzeczenie sądu powszechnego podlega udostępnieniu w trybie omawianej ustawy, bez względu na charakter sprawy w jakiej zapadło. Wyjaśnić też należy organowi, że w art. 3 u.d.i.p. ustawodawca określił formy dostępu do informacji publicznej, jedną z nich jest prawo wglądu do dokumentów urzędowych (ust. 1 pkt 2), jednak na pierwszym miejscu wymienione zostało uprawnienie do uzyskania informacji publicznej (ust. 1 pkt 1). Zakres i forma uzyskania informacji zależy od woli zainteresowanego. Nie można też zgodzić się z organem, że wniosek jest nazbyt ogólny. Skarżący sprecyzował ramy wniosku, podał, że interesują go orzeczenia z określonego okresu zapadłe w sprawach cywilnych, w których stroną był konkretny podmiot publiczny. Skarżący w sposób wystarczający określił jakiej informacji żąda. Powoływana przez organ uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 grudnia 2013 r., sygn. I OPS 7/13 dotyczy zupełnie innego stanu faktycznego. W uchwale tej NSA rozstrzygnął, że nie można w trybie u.d.i.p. żądać dostępu do akt postępowania przygotowawczego. NSA wyjaśnił, że nie można uznać za prawidłowy wniosek o udostępnienie informacji publicznej, jeżeli wnioskodawca nie wskazuje konkretnie określonej informacji, lecz czyni to bardzo ogólnie (np. o stanie sprawy, zamierzeniach działań władzy, stanie państwa). Taka sytuacja nie ma miejsca w rozpatrywanym przypadku. Wskazanie przez skarżącego jako strony postępowania podmiotu publicznego umożliwia ustalenie, czy toczyły się przed Sądem Rejonowym postępowania cywilne z jego udziałem. Nie było natomiast podstaw do informowania skarżącego, że wnioskowana informacja nie stanowi informacji publicznej. Stosownie do art. 2 ust. 1 u.d.i.p. każdemu przysługuje prawo dostępu do informacji publicznej, z zastrzeżeniem art. 5. Ten ostatni przepis stanowi, że prawo do informacji publicznej podlega ograniczeniu w zakresie i na zasadach określonych w przepisach o ochronie informacji niejawnych oraz o ochronie innych tajemnic ustawowo chronionych (ust. 1). Stosownie do art. 5 ust. 2 u.d.i.p. prawo do informacji publicznej podlega ograniczeniu ze względu na prywatność osoby fizycznej lub tajemnicę przedsiębiorcy. Ograniczenie to nie dotyczy informacji o osobach pełniących funkcje publiczne, mających związek z pełnieniem tych funkcji, w tym o warunkach powierzenia i wykonywania funkcji, oraz przypadku, gdy osoba fizyczna lub przedsiębiorca rezygnują z przysługującego im prawa. Zgodnie zaś z art. 5 ust. 3 u.d.i.p. nie można, z zastrzeżeniem ust. 1, 2 i 2a, ograniczać dostępu do informacji o sprawach rozstrzyganych w postępowaniu przed organami państwa, w szczególności w postępowaniu administracyjnym, karnym lub cywilnym, ze względu na ochronę interesu strony, jeżeli postępowanie dotyczy władz publicznych lub innych podmiotów wykonujących zadania publiczne albo osób pełniących funkcje publiczne - w zakresie tych zadań lub funkcji. Z powyższych unormowań wynika, że orzeczenia sądowe mogą podlegać publicznemu udostępnieniu po usunięciu z nich danych podlegających ochronie, tzw. anonimizacji. Co do zasady od osoby wykonującej prawo do informacji publicznej nie wolno żądać wykazania interesu prawnego lub faktycznego (art. 2 ust. 2 u.d.i.p.). Przy czym w przypadku żądania informacji wymagającej przetworzenia wnioskodawca powinien wykazać, że jest to szczególnie istotne dla interesu publicznego (art. 3 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p.). W związku z powyższym, w realiach niniejszej sprawy, organ powinien ustalić, czy we wnioskowanym okresie zapadły orzeczenia z udziałem wskazanego podmiotu publicznego, jaka jest ich ilość, czy są one wszystkie dostępne na Portalu Orzeczeń Sądu Rejonowego, który jest stroną Biuletynu Informacji Publicznej (http://orzeczenia.olsztyn.sr.gov.pl), jeżeli tak, to w takiej sytuacji organ byłby jedynie zobowiązany zawiadomić wnioskodawcę o ujawnieniu żądanej informacji w BIP wraz z podaniem precyzyjnego adresu internetowego, pod którym się ona znajduje (zob. G. Sibiga, Prawne formy działania podmiotów udostępniających informację publiczną na żądanie indywidualne, PPP 2007, nr 3, s. 18). W takiej sytuacji zastosowanie miałby art. 10 ust. 1 u.d.i.p. a contrario. Przepis ten stanowi, że informacja publiczna, która nie została udostępniona w Biuletynie Informacji Publicznej lub centralnym repozytorium, jest udostępniana na wniosek. Unormowanie to wprowadza tzw. negatywną klauzulę wnioskowego trybu udzielania informacji (por. wyrok WSA we Wrocławiu z 3 lipca 2020 r., sygn. akt IV SAB/Wr 189/20, publ. na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl). Oznacza to, że adresat wniosku zwolniony jest z obowiązku udostępnienia informacji, jeżeli została ona ujawniona w BIP lub centralnym repozytorium. Zgodnie z art. 10 ust. 1 u.d.i.p., jeżeli organ dokonał już upublicznienia żądanych wyroków w BIP, zwolniony jest z obowiązku ponownego odszukiwania akt wnioskowanych spraw, ponownego anonimizowania orzeczeń, co mogłoby zostać zakwalifikowane jako informacja przetworzona i uzasadniać żądanie wykazania przez wnioskodawcę posiadania szczególnego interesu, jeżeli wiązałoby się to ze znacznym nakładem pracy (por. wyrok WSA w Olsztynie z 6 sierpnia 2020 r., sygn. akt II SAB/Ol 20/20, dost. na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl). W przypadku informacji udostępnionej w BIP na dysponencie tej informacji nie spoczywa też obowiązek dokonywania wydruków z Biuletynu i przesyłania ich żądającemu informacji (por. wyrok NSA z 25 września 2008 r., I OSK 416/08, LEX nr 490132). W przeciwnym razie, jeżeli żądane orzeczenia nie zostały udostępnione w Biuletynie Informacji Publicznej, organ powinien ustalić ilość orzeczeń zgodnych z wnioskiem, jakiego nakładu pracy wymagają do udostępnienia w formie zgodnej z wnioskiem (art. 14 u.d.i.p.), ocenić czy wniosek dotyczy informacji przetworzonej, a tym samym czy skarżący powinien wykazać, że wnioskowana informacja jest szczególnie istotna dla interesu publicznego i odpowiednio udostępnić wnioskowane informacje lub wydać decyzję odmowną (art. 16 ust. 1 lub 2u.d.i.p.). Zgodnie z art. 13 ust. 1 u.d.i.p. udostępnianie informacji publicznej na wniosek następuje bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku. W tym samym terminie organ powinien podjąć działania kończące w inny sposób postępowanie w sprawie. W rozpoznawanej sprawie organ pozostaje w bezczynności, gdyż wadliwie ocenił wniosek skarżącego i nie podjął odpowiednich działań wymaganych cytowaną ustawą, które można byłoby uznać za załatwiające wniosek. Dlatego na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd zobowiązał organ do rozpoznania wniosku. Wskazania co do dalszego postępowania organu wynikają wprost z wcześniejszych rozważań Sądu. Na podstawie art. 149 § 1 a p.p.s.a sąd stwierdził, że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. W sprawie nie zachodzi przypadek oczywistego lekceważenia wniosku skarżącego i braku woli załatwienia sprawy, które można byłoby rozpatrywać w kategoriach rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 149 § 1 a p.p.s.a. Jak wynika z akt sprawy, organ na wszystkie pisma skarżącego udzielał niezwłocznej odpowiedzi. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu rozstrzygnięto w oparciu o art. 250 § 1 p.p.s.a. w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (t. j. Dz. U. z 2019 r. poz. 18).