I OSK 2685/12

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Dzbeńska po rozpoznaniu w dniu 22 listopada 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W. K. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 sierpnia 2012 r., sygn. akt II SA/Wa 1198/12 o odrzuceniu skargi W. K. na uchwałę Rady Wyższej Szkoły Teologiczno–Humanistycznej im. Michała Beliny–Czechowskiego w Podkowie Leśnej z dnia [...] marca 2012 r., nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów postanawia: oddalić skargę kasacyjną. UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 30 sierpnia 2012 r., sygn. akt II SA/Wa 1198/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę W. K. na uchwałę Rady Wyższej Szkoły Teologiczno–Humanistycznej im. Michała Beliny–Czechowskiego w Podkowie Leśnej z dnia [...] marca 2012 r., nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd I instancji, powołując się na art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365 ze zm.) stwierdził, że wola ustawodawcy poddania przepisom ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym działalności publicznych i niepublicznych szkół wyższych oraz Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, ale już nie szkół wyższych i wyższych seminariów duchownych prowadzonych przez kościoły i związki wyznaniowe. Wprawdzie od tej reguły dopuszczalne są wyjątki, jednak zgodnie z podstawowymi regułami wykładni, nie można ich domniemywać. Oznacza to, że o ile ustawa lub umowa między rządem a władzami kościołów lub związków wyznaniowych nie stanowi inaczej, wyłączone jest stosowanie art. 190 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym, stanowiącego w jakich przypadkach skreśla się (lub można skreślić) studenta z listy studentów, a także art. 207 ust. 1 tej ustawy, zgodnie z którym do decyzji podjętych w sprawach indywidualnych studentów stosuje się odpowiednio przepisy k.p.a. oraz przepisy o zaskarżaniu decyzji do sądu administracyjnego. Ponadto powołano art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 30 czerwca 1995 r. o stosunku Państwa do Kościoła Adwentystów Dnia Siódmego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 97, poz. 481 ze zm.), zgodnie z którym Kościół ten ma prawo do zakładania i prowadzenia seminariów teologicznych, zwanych także seminariami duchownymi, oraz instytutów misyjnych, w których kształci według własnego programu kandydatów na duchownych oraz osoby świeckie przygotowujące się do realizacji misji Kościoła. Wyższe Seminarium Duchowne Kościoła Adwentystów Dnia Siódmego im. Michała Beliny-Czechowskiego w Podkowie Leśnej jest wyższą szkołą teologiczną uprawnioną do nadawania absolwentom tytułu zawodowego licencjata teologii adwentystycznej. Tytuł ten jest równoważny z tytułem zawodowym licencjata nadawanym przez państwowe szkoły wyższe (ust. 2). Stosownie natomiast do treści art. 15 ust. 1 ww. ustawy, Kościół ma prawo do zakładania i prowadzenia szkół wyższych. Status prawny tych szkół, a także tryb i zakres uznawania przez Państwo stopni i tytułów nadawanych przez te szkoły regulują umowy między Ministrem Edukacji Narodowej a Zarządem Kościoła. Studentom szkół, o których mowa w ust. 1 oraz w art. 14 ust. 2, przysługują świadczenia opieki zdrowotnej finansowane ze środków publicznych oraz ulgi w opłatach za przejazdy środkami publicznego transportu zbiorowego na równi ze studentami uczelni publicznych (ust. 2). Osobom pozostającym w stosunku pracy w szkołach, o których mowa w ust. 1 oraz w art. 14 ust. 2, przysługują na równi z odpowiednimi pracownikami uczelni publicznych świadczenia: 1) opieki zdrowotnej finansowane ze środków publicznych; 2) ubezpieczenia społecznego; 3) zaopatrzenia emerytalnego pracowników i ich rodzin. Nauczycielom przysługują ponadto ulgi w opłatach za przejazdy środkami publicznego transportu zbiorowego na równi z nauczycielami akademickimi (ust. 3). Analiza powyższych przepisów wskazuje, zdaniem WSA w Warszawie, że zawarte w ustawie – Prawo o szkolnictwie wyższym regulacje prawne dotyczące studentów publicznych i niepublicznych szkół wyższych nie mają zastosowania do studentów Wyższej Szkoły Teologiczno–Humanistycznej im. Michała Beliny–Czechowskiego w Podkowie Leśnej, w zakresie, jakiego dotyczy niniejsza sprawa tzn. skreślenia z listy studentów. Ponadto Sąd I instancji powołał się na postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 sierpnia 2012 r., sygn. akt I OSK 1697/12, w którym stwierdzono, że stosunki pomiędzy władzami Wyższej Szkoły Teologiczno-Humanistycznej a jej studentami mają charakter wewnętrzny (wewnątrzzakładowy) regulowany w sposób ustalony przez strony. Nie można domniemywać stosowania przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego i kognicji sądu administracyjnego w sprawach, które są wyraźnie odmiennie potraktowane przez ustawodawcę z uwagi na status danej szkoły wyższej. Okoliczność, że WSTH przyjmuje studentów spoza kręgu Adwentystów Dnia Siódmego nie przesądza o utracie przez tą szkołę charakteru jest wyższej szkoły teologicznej nadanej jej przez art. 14 ust. 2 ustawy z 30 czerwca 1995 r. o stosunku Państwa do Kościoła Adwentystów Dnia Siódmego w Rzeczypospolitej Polskiej. Z uwagi na charakter wskazanej ustawy oraz podkreślenie, że Kościół rządzi się w swoich sprawach własnym Prawem Kościelnym i swobodnie wykonuje władzę duchową i jurysdykcyjną oraz zarządza swoimi sprawami (art. 3), a WSTH jest osobą prawną Kościoła Adwentystów Dnia Siódmego (art. 4 ust. 2 pkt 3 w zw. z obwieszczeniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 14 lipca 2003 r. w sprawie zmiany nazwy Wyższego Seminarium Duchownego Kościoła Adwentystów Dnia Siódmego im. Michała Beliny-Czechowskiego w Podkowie Leśnej, M. P. 2003 r. Nr 38, poz. 563), uznanie braku kognicji sądu administracyjnego nie może być traktowane jako naruszenie art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji. [...] W braku określenia w przepisach, a przede wszystkim w ustawie o stosunku Państwa do Kościoła Adwentystów Dnia Siódmego w Rzeczypospolitej Polskiej odmiennie – z uwagi na treść art. 1 ust. 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym – w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego sprawa skreślenia z listy studentów Wyższej Szkoły Teologiczno-Humanistycznej im. Michała Beliny-Czechowskiego w Podkowie Leśnej nie podlega kognicji sądu administracyjnego. Powyższy pogląd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podzielił i z tej przyczyny uznał, że skarga W. K. na uchwałę Rady Wyższej Szkoły Teologiczno-Humanistycznej im. Michała Beliny-Czechowskiego w Podkowie Leśnej w przedmiocie skreślenia z listy studentów za niedopuszczalną. Skargę kasacyjną na powyższe postanowienie wniósł W. K., domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych. W skardze kasacyjnej zarzucono: 1) naruszenie art. 58 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a." w zw. z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP poprzez przyjęcie, że wniesienie skargi do sądu administracyjnego jest niedopuszczalne; 2) naruszenie art. 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 1, art. 2 i art. 3 § 2 pkt 1 P.p.s.a. poprzez przyjęcie, że skarżącemu nie przysługuje w rozstrzyganej sprawie skarga na uchwałę Rady Wyższej Szkoły Teologiczno-Humanistycznej im. Michała Beliny-Czechowskiego w Podkowie Leśnej (zwanej dalej "WSTH"); 3) naruszenie art. 141 § 4 w zw. z art. 166 P.p.s.a. poprzez pominięcie istotnych elementów stanowiska skarżącego i przypisanie mu stanowiska jakiego nie prezentował, niewyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz wewnętrzną sprzeczność wywodów zawartych w uzasadnieniu co uniemożliwia kontrolę kasacyjną orzeczenia. Zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną działalność WSTH nie jest działalnością wewnątrzkościelną, a rodzajem odpłatnego świadczenia określonych usług edukacyjnych i nie mogą podlegać wyłącznie Prawu Kościelnemu Kościoła Adwentystów Dnia Siódmego. W tym zakresie powinno mieć zastosowanie prawo państwowe i możliwość dochodzenia ochrony sądowej przed sądami państwowymi. Obowiązek zastosowania przepisów k.p.a. wynika bezpośrednio z art. 1 pkt 2. Nie ma żadnych regulacji, które wyłączałyby zastosowanie tych przepisów w przypadku WSTH. Zwolnienie WSTH z obowiązku stosowania przepisów k.p.a. przy jednoczesnym wyłączeniu tej uczelni z zakresu przepisów Prawa o szkolnictwie wyższym dałoby możliwość nadawania przez tę uczelnię tytułów zawodowych uznawanych przez państwo bez żadnych ram proceduralnych wynikających z przepisów prawa państwowego i wynikających z tych przepisów gwarancji dla studentów tej uczelni. Ponadto wskazano, że przyjęcie argumentacji powołanej przez WSA prowadziłoby nie tylko do wyłączenia właściwości sądów administracyjnych, ale i wszystkich organów państwowych. Argumentacja ta opiera się bowiem na stwierdzeniu, że stosowanie powszechnie obowiązujących przepisów prawa wymaga zamieszczenia w ustawie z dnia 30 czerwca 1995 r. o stosunku Państwa do Kościoła Adwentystów Dnia Siódmego w Rzeczypospolitej Polskiej odesłania do tych przepisów. W ocenie wnoszącego skargę kasacyjną art. 14 ust. 2 ustawy z dnia 30 czerwca 1995r. nie może być interpretowany wyłącznie jako przywilej w postaci prawa do nadawania przez WSTH tytułu licencjata bez powiązania tego przywileju z odpowiadającymi mu obowiązkami wynikającymi z przepisów ustawowych, w tym przepisów k.p.a. Gdyby dla stosowania przepisów ustawowych konieczne było każdorazowe odesłanie do nich zawarte w ustawie regulującej stosunek państwa do danego wyznania nie byłoby potrzebne wyłączenie zawarte w art. 1 ust. 2 Prawa o szkolnictwie wyższym. Skoro zatem nie ma analogicznego wyłączenia w przepisach k.p.a. to trzeba uznać, że przepisy te mają zastosowanie w niniejszym przypadku. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Rada Wyższej Szkoły Teologiczno–Humanistycznej im. Michała Beliny–Czechowskiego w Podkowie Leśnej wniosła o jej oddalenie, podzielając argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutu naruszenia art. 141 § 4 w zw. z art. 166 P.p.s.a. stwierdzić należy, że wadliwość uzasadnienia orzeczenia mogłaby stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego w sytuacji, gdy uzasadnienie byłoby sporządzone w taki sposób, że niemożliwa byłaby kontrola instancyjna zaskarżonego postanowienia. W takim bowiem przypadku wadliwość uzasadnienia może być uznana za naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadnienie postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 sierpnia 2012 r. zawiera wszystkie elementy konstrukcyjne przewidziane w art. 141 § 4 P.p.s.a. W uzasadnieniu Sąd I instancji przedstawił stan faktyczny przyjęty za podstawę orzeczenia, wskazując z jakich przyczyn i na podstawie jakich przepisów podjął rozstrzygnięcie, co umożliwia przeprowadzenie kontroli instancyjnej ustaleń Sądu I instancji w tym zakresie. Brak bezpośredniego odniesienia się do wszystkich zarzutów przedstawionych w skardze oraz w składanych w toku postępowania pismach (w tym w piśmie z dnia 27 sierpnia 2012 r.) nie stanowi o wadliwości, która czyniłaby niemożliwym ocenę i tym samym instancyjną kontrolę jego zasadności. Jeśli nawet podzielić zarzut wnoszącego skargę kasacyjną, że uzasadnienie zaskarżonego postanowienia jest miejscami mało precyzyjne, to nie miało to wpływu na treść rozstrzygnięcia. Sąd I instancji w sposób wystarczający wskazał bowiem podstawy odrzucenia skargi. Za niezasadny należy też uznać zarzut naruszenia art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a. w zw. z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 1, art. 2 i art. 3 § 2 pkt 1 P.p.s.a. Stosownie do art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym ustawę stosuje się do publicznych i niepublicznych szkół wyższych. Ponadto z ust. 2 powołanego przepisu wynika, że ustawy nie stosuje się do szkół wyższych i wyższych seminariów duchownych prowadzonych przez kościoły i związki wyznaniowe, z wyjątkiem Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, chyba że ustawa lub umowa między rządem a władzami kościołów lub związków wyznaniowych stanowi inaczej. Powyższa regulacja jednoznacznie zatem wskazuje, że wolą ustawodawcy nie było poddanie przepisom ww. ustawy działalności szkół wyższych i wyższych seminariów duchownych prowadzonych przez kościoły i związki wyznaniowe. Autonomia Kościoła Adwentystów Dnia Siódmego w Rzeczypospolitej Polskiej wynika z unormowań zawartych w art. 25 ust. 3 Konstytucji RP, zgodnie z którym stosunki między państwem a kościołami i innymi związkami wyznaniowymi są kształtowane na zasadach poszanowania ich autonomii oraz wzajemnej niezależności każdego w swoim zakresie. W przypadku Kościoła Adwentystów Dnia Siódmego w Rzeczypospolitej Polskiej autonomię taką przewidują przepisy ustawy z dnia 30 czerwca 1995 r. o stosunku Państwa do Kościoła Adwentystów Dnia Siódmego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 97, poz. 487 ze zm.). Z art. 3 powołanej ustawy wynika, że Kościół rządzi się w swoich sprawach własnym Prawem Kościelnym i swobodnie wykonuje władzę duchowną i jurysdykcyjną oraz zarządza swoimi sprawami. Ponadto Wyższa Szkoła Teologiczno-Humanistyczna im. Michała Beliny-Czechowskiego w Podkowie Leśnej ma osobowość prawną (art. 4 ust. 2 pkt 3 w zw. z obwieszczeniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 14 lipca 2003 r. w sprawie zmiany nazwy Wyższego Seminarium Duchownego Kościoła Adwentystów Dnia Siódmego im. Michała Beliny-Czechowskiego w Podkowie Leśnej, M. P. 2003 r. Nr 38, poz. 563) a o charakterze szkoły teologicznej przesądza art. 14 ust. 2 ustawy z dnia 30 czerwca 1995r., stosownie do którego ww. Szkoła jest wyższą szkołą teologiczną uprawnioną do nadawania absolwentom tytułu zawodowego licencjata teologii adwentystycznej. Analiza przepisów powołanej ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Adwentystów Dnia Siódmego w Rzeczypospolitej Polskiej prowadzi, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, do wniosku, że do Wyższej Szkoły Teologiczno-Humanistycznej im. Michała Beliny-Czechowskiego w Podkowie Leśnej nie mają zastosowania przepisy ustawy o szkolnictwie wyższym, w tym art. 190 ww. ustawy określający katalog przesłanek warunkujących skreślenie z listy studentów oraz art. 207 ust. 1 tej ustawy nakazujący odpowiednie stosowania przepisów k.p.a. w sprawach indywidualnych studentów. Naczelny Sąd Administracyjny podziela także pogląd wyrażony w uzasadnieniu powołanego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowienia z dnia 8 sierpnia 2012 r., sygn. akt I OSK 1697/12, że sprawa skreślenia z listy studentów Wyższej Szkoły Teologiczno-Humanistycznej im. Michała Beliny-Czechowskiego w Podkowie Leśnej nie podlega kognicji sądu administracyjnego i stwierdza, że stosunki pomiędzy władzami tej szkoły a jej studentami mają charakter wewnętrzny. Przedmiot skargi W. K. nie mieści się w kognicji sądów administracyjnych, a co za tym idzie wniesiona w przedmiotowej sprawie skarga, jako niedopuszczalna, podlegała odrzuceniu na podstawie powołanych przez Sąd I instancji przepisów. Nie można też przyjąć, że zaskarżone orzeczenie naruszało przepis art. 45 ust. 1 oraz 77 ust. 2 Konstytucji RP. Prawidłowe zastosowanie przez Sąd I instancji przepisów postępowania nie jest równoznaczne z naruszeniem norm Konstytucji, gwarantujących obywatelowi swobodny dostęp do niezawisłego i bezstronnego sądu. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 1 P.p.s.a. orzekł jak sentencji.