II FZ 522/08

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Stanisław Bogucki po rozpoznaniu w dniu 27 listopada 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia T. P. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 października 2008 r., sygn. akt VIII SA/Wa 531/07 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym wydanego w sprawie ze skargi T. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 9 lipca 2007 r., nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2003 rok od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodu postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 20 października 2008 r. o sygn. VIII SA/Wa 531/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił T. P. (dalej: skarżący) przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi T. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 9 lipca 2007 r. o nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2003 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodu. Uzasadniając postanowienie podano, że w odpowiedzi na wezwanie Sądu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej, skarżący wystąpiła z wnioskiem, złożonym na urzędowym formularzu "PPF", o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego w całości lub części. WSA w Warszawie pismem z dnia 24 lipca 2008 r., działając na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: P.p.s.a.), wezwał skarżącego do nadesłania dodatkowych dokumentów i oświadczeń dotyczących jej stanu majątkowego. Następnie wskazano, że z uzasadnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz z pism uzupełniających wniosek wynika, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i osiemnastoletnią córką - uczennicą. Źródłem utrzymania rodziny jest działalność gospodarcza skarżącego (sklep mięsno - wędliniarski oraz dzierżawa stacji paliw), z której miesięczny dochód wynosi 5.713 zł. Żona skarżącego nie pracuje, ale nie posiada statusu bezrobotnego. Miesięczne koszty utrzymania trzyosobowej rodziny, tj. opłaty za energię, telefon, wyżywienie, ogrzewanie, wodę, środki czystości kształtują się na poziomie 3.800 zł, przy czym w kosztach tych partycypują, według złożonego oświadczenia, rodzice skarżącego. Poza tym skarżący wyjaśnił, że nie posiada żadnych rachunków bankowych, a jedyny jego majątek to dom o powierzchni 200 m² (zastaw Urzędu Skarbowego) oraz nieruchomość rolna o powierzchni 1 ha. Powołując art. 260, art. 243 § 1, art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 199 P.p.s.a., wskazano, że rozpoznając wniosek skarżącego, należy mieć na uwadze, że dotyczy on zwolnienia od kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania stanowią kwotę 1.000 zł tytułem wpisu od skargi kasacyjnej. Zestawiając wysokość w.w. kosztów z aktualną sytuacją finansową rodziny skarżącego, Sąd I instancji stwierdził brak podstaw dla przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Dodano, że skarżący nie wykazał, że przy miesięcznym dochodzie w wysokości 5.713 zł dla trzyosobowego gospodarstwa domowego i udziale rodziców skarżącego w finansowaniu bieżących wydatków, nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania wywołanych wniesieniem skargi kasacyjnej. Oceny powyższej nie zmienia fakt, że na utrzymaniu skarżącego pozostaje niepracująca żona. Nawet przyjmując, że istotnie wydatki (w żaden sposób nieudokumentowane), kształtują się na poziomie 3.800 zł, skarżącemu nadal pozostaje z uzyskiwanego dochodu kwota pozwalająca na uiszczenie wpisu od skargi kasacyjnej. WSA w Warszawie powołał również postanowienie NSA z dnia 4 lutego 2008 r. o sygn. II FZ 19/08, którym oddalono zażalenie skarżącego w niniejszej sprawie w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy na etapie wniesienia skargi, podczas gdy postanowienie to zapadło w sytuacji, w której skarżący wykazywał dochód rodziny w wysokości 4.000 zł, a na utrzymaniu rodziców pozostawała jeszcze jedna córka. Stąd, zdaniem Sądu I instancji, aktualna sytuacja rodzinna i finansowa skarżącego nie uzasadnia przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wnosząc zażalenie od powyższego postanowienia WSA w Warszawie do Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarżący (reprezentowany przez pełnomocnika – doradcę podatkowego) wniósł o przyznania prawa pomocy zgodnie ze zgłoszonym w tym zakresie wnioskiem. Uzasadniając zażalenie wskazano, że przedstawiona sytuacja finansowa i załączone dokumenty finansowe pozwalają przyjąć, że strona nie posiada możliwości uiszczenia w całości wpisu oraz że skarżący uprawdopodobnił, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej zastosowanie zwolnienia z obowiązku uiszczenia wpisu w całości lub w części. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie podkreślenia wymaga, że w rozpoznawanej sprawie postanowieniem z dnia 4 lutego 2008 r. o sygn. II FZ 19/08 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie skarżącego w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym. W myśl art. 165 P.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Komentowany przepis umożliwia uchylenie bądź zmianę postanowień niekończących postępowania w sprawie w przypadku zmiany okoliczności faktycznych, jakie zostały przyjęte za podstawę rozstrzygnięcia. Przykładem zmiany okoliczności faktycznych sprawy są wypadki składania przez strony dodatkowych zaświadczeń o ich sytuacji materialnej w sprawach o przyznanie prawa pomocy. Bez zmiany okoliczności sprawy sąd nie może zmienić lub uchylić swego postanowienia. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jednakże ciężar dowodu, że strona ubiegająca się o zwolnienie od kosztów sądowych znajduje się w sytuacji opisanej w.w. przepisem P.p.s.a. spoczywa na tej osobie, na co jednoznacznie wskazuje użycie przez ustawodawcę terminu: "gdy wykaże". W rozpoznawanej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny podziela w całej rozciągłości ocenę wyrażoną przez Sąd I instancji, że skarżący nie sprostał obowiązkowi wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Nadto skarżący nie wykazał, że jej sytuacja majątkowa uległa pogorszeniu czy zmianie. Należy bowiem zauważyć, że wnioskodawca w kolejnym wniosku powołał w zasadzie te same okoliczności, co w poprzednim wniosku. Co więcej, jak zauważył Sąd I instancji, postanowienie NSA z dnia 4 lutego 2008 r. zapadło w sytuacji, w której skarżący wykazywała dochód rodziny w wysokości 4.000 zł, a na utrzymaniu małżonków pozostawała jeszcze jedna córka. Odnosząc się do poszczególnych okoliczności podnoszonych przez skarżącego, podkreślenia wymaga, że w myśl art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.; dalej: K.r.o.) małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy, która to pomoc obejmuje także ponoszenie kosztów sądowych. Stąd też, pomimo że żona skarżącego jest osobą bezrobotną, uzasadniony jest pogląd, że małżonkowie są w stanie wygospodarować po 1.000 zł koniecznych na poniesienie wpisów od obu skarg kasacyjnych w dwóch sprawach małżonków bez uszczerbku, o którym stanowi przepis art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Należy zaznaczyć, że trzyosobowa rodzina skarżącego uzyskuje miesięczny dochód z działalności gospodarczej i z dzierżawy stacji paliw w wysokości 5.713, 62 zł, a nawet przy założeniu, że miesięczne wydatki rodziny wynoszą 3.800 zł, należy wziąć pod uwagę oświadczenie skarżącego, że w kosztach utrzymania rodziny partycypują jego rodzice. Nadto skarżący nie przedłożył jakichkolwiek dokumentów w celu udowodnienia wysokości ponoszonych przez rodzinę wydatków. Również odnosząc się do uzasadnienia zażalenia skarżącego, podkreślenia wymaga, że podniesione w nim sformułowania mają charakter na tyle ogólny, że również ustosunkowując się do tegoż zażalenia, nie jest możliwe stwierdzenie, iż skarżący wywiązała się ze spoczywającego na niem ciężaru dowodzenia. Kierując się wyżej wymienionymi względami Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a.