VIII SA/Wa 603/22

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Leszek Kobylski Sędziowie Sędzia WSA Justyna Mazur Sędzia WSA Renata Nawrot (sprawozdawca) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Radomiu w trybie uproszczonym w dniu 17 listopada 2022 r. sprawy ze skargi A. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] maja 2022 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia oddala skargę. UZASADNIENIE Decyzją z 23 maja 2022 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej Kolegium, SKO, organ odwoławczy), po rozpatrzeniu odwołania A. T. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] (dalej Prezydent, organ I instancji) z 4 kwietnia 2022 r., znak: [...], o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego w związku z opieką nad synem R. T.. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: Wnioskiem z 7 grudnia 2021 r. A. T. (dalej skarżąca, wnioskodawczyni) wystąpiła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego, dołączonych dokumentów oraz z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że skarżąca sprawuje opiekę nad synem, który legitymuje się orzeczeniem ZUS z 29 listopada 2019 r. o trwałej niezdolności do pracy oraz trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji, od urodzenia. Syn wnioskodawczyni (ur. w 1995 r.) mimo, że jest osobą niepełnosprawną jest osobą samodzielną tzn. sam porusza się poza miejscem zamieszkania, sam może zostawać w domu, sam przygotowuje sobie posiłki i spożywa je, myje się i ubiera. Podczas nieobecności wnioskodawczyni samodzielnie przyjmuje leki. Ponadto od 19 lipca 2019 r. codziennie bierze udział w warsztatach terapii zajęciowej funkcjonujących przy Stowarzyszeniu [...] w [...], które odbywają się w godz. od 9.00 do 16.00 od poniedziałku do piątku. Ma zapewniony dojazd na zajęcia oraz powrót do domu busem , a w trakcie zajęć jest pod opieką instruktorów warsztatów. Zdaniem organu I instancji osobista opieka nad synem sprawowana jest w ograniczonym zakresie i nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia oraz niepodejmowania zatrudnienia przez skarżącą. Podkreślono, że podczas wywiadu środowiskowego wnioskodawczyni stwierdziła, iż w przypadku otrzymania oferty pracy mogłaby się jej podjąć. W tej sytuacji decyzją z 4 kwietnia 2022 r. organ I instancji odmówił prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem. W podstawie prawnej wskazano art. 2 pkt 2, art. 17, art. 20,art. 24, art. 26 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 poz. 615 ze zm., dalej ustawa o świadczeniach rodzinnych), art. 104 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2021 r. poz. 735 ze zm. dalej k.p.a.), W uzasadnieniu Prezydent przytoczył zasadnicze przepisy dotyczące przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i uzasadnił swoje stanowisko, iż stan niepełnosprawności syna skarżącej nie uniemożliwia jej podjęcia zatrudnienia. Nie zgadzając się z powyższą decyzją skarżąca reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika (adwokata) złożyła odwołanie do Kolegium, podnosząc naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji tj. art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres opieki nad nią nie wymaga rezygnacji zatrudnienia przez wnioskodawczynię. Powołaną na wstępie decyzją z 23 maja 2022 r., SKO utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ odwoławczy, po przedstawieniu przebiegu postępowania i przytoczenia treści art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wyjaśnił, że z ustaleń wywiadu środowiskowego, wynika, iż wnioskodawczyni mieszka z synem. Syn obecny podczas wizyty pracownika socjalnego oświadczył, że sam porusza się poza miejscem zamieszkania, nie wymaga stałego nadzoru, może pozostawać sam w domu. Samodzielnie przygotowuje sobie posiłki ubiera się oraz dba o higienę osobistą. Wskazując czynności wykonywane podczas opieki nad synem skarżąca wywiodła, ze rano przygotowuje śniadanie, ubranie, kontroluje toaletę, podaje leki, sprząta prasuje, robi zakupy (raz w tygodniu), realizuje recepty (raz w miesiącu) oraz załatwia sprawy urzędowe. W tym miejscu organ zauważył, że wymienione przez skarżącą czynności to obowiązki dnia codziennego wykonywane także przez osoby pozostające w zatrudnieniu. Konieczność ich podejmowania w ocenie SKO nie może zostać uznana za uniemożliwiająca podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. Ponadto niektórych czynności skarżąca nie wykonuje codziennie. Także deklarowana pomoc przy przyjmowaniu leków nie oznacza, ze musi zrezygnować z podjęcia zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze pracy. W ocenie Kolegium nie bez znaczenia jest również fakt, iż syn skarżącej od lipca 2019 r. uczestniczy w warsztatach terapii zajęciowej, pięć dni w tygodniu od 9.00 do 16.00. Ma zapewniony dojazd na zajęcia oraz powrót do domu busem, a w trakcie zajęć jest pod opieką instruktorów warsztatów. Reasumując organ odwoławczy uznał, iż czynności opiekuńcze wykonywane przez skarżącą wobec syna nie wykluczają możliwości podjęcia przez nią zatrudnienia co zresztą potwierdziła sama skarżąca podczas wywiadu środowiskowego – stwierdzając, iż w przypadku otrzymania oferty pracy mogłaby się jej podjąć. w Końcowo Kolegium zaznaczyło, że w jego ocenie nie zaistniał związek przyczynowy pomiędzy wykonywanymi czynnościami, a niepodejmowaniem zatrudnienie. Tym samym skarżąca nie spełnia ustawowej przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością zapewnienia opieki nad niepełnosprawnym synem. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, pełnomocnik skarżącej przytoczył zarzut tożsamy z zarzutem odwołania i wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji oraz zasądzenie kosztów procesu w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W szczególności zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie zaskarżonej decyzji tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., poprzez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącą. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2021 r., poz. 137 ), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2022 r., poz.329, dalej: p.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Analizując niniejszą sprawę, Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...]z 23 maja 2022 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...]z 4 kwietnia 2022 r., odmawiającą przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego w związku z opieką nad synem. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2022r., poz. 615 ze zm.). Stosownie do treści art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z 25 lutego 1964 r. –Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Za słuszna należy uznać stanowisko Kolegium, że z treści przepisu wynika, iż musi istnieć związek przyczynowy pomiędzy nie podejmowaniem pracy lub rezygnacją z aktywności zawodowej, a koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Ponadto celem świadczenia pielęgnacyjnego jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika bowiem, że świadczenie pielęgnacyjne może zostać przyznane stronie, jeżeli sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny jest związane z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, przy czym na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy. Zaprzestanie bądź niepodejmowanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane potrzebą wykonywania opieki, które należy rozumieć jako wystąpienie związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaniem opieki. O istnieniu wskazanego związku przyczynowo - skutkowego przesądza z kolei rzeczywisty zakres tej opieki oraz potrzeby osoby niepełnosprawnej, wynikające z posiadanych przez nią konkretnych schorzeń. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11, publ. CBOSA). Opieka taka musi więc w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni (wyrok NSA z 7 sierpnia 2019 r., sygn. akt I OSK 4023/18, publ. CBOSA). W rozpoznawanej sprawie organy odmówiły skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia z powodu niespełnienia przesłanki określonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r., bowiem z materiału dowodowego wynika, że zakres sprawowanej przez stronę opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym synem nie stoi na przeszkodzie podjęciu przez skarżącą zatrudnienia. Tym bardziej, że w czasie wywiadu środowiskowego skarżąca sama oświadczyła, że w przypadku otrzymania ofert pracy mogłaby ją podjąć. Zważyć należy, że pomimo niepełnosprawności syn skarżącej jest samodzielny, sama dba o higienę, przygotowuje posiłki, sam przyjmuje leki podczas nieobecności matki, bez opieki porusza się poza miejscem zamieszkania, nie wymaga pomocy w codziennych czynnościach oraz stałej opieki lub pomocy ze strony matki. Pięć dni w tygodniu od godz. 9 do 16 uczestniczy w warsztatach terapii zajęciowej, podczas których pozostaje pod opieką zatrudnionych tam instruktorów. Ma zapewniony dojazd na warsztaty oraz powrót z nich do domu. Takie niekwestionowane ustalenia organów były podstawą do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz strony z uwagi na brak związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a sprawowaniem opieki nad synem. Sąd podziela ocenę organów w tym zakresie. Należy zauważyć, że syn skarżącej przez znaczną część dnia przebywa poza faktyczną opieką matki, jest w wielu codziennych czynnościach samodzielny, co nie powinno w ocenie Sądu przeszkadzać skarżącej w podjęciu zatrudnienia chociażby na niepełnym wymiarze. Świadczenie pielęgnacyjne jest bowiem przyznawane za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawnym krewnym lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania, a takie okoliczności w niniejszej sprawie nie zachodzą. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest zatem przyznawane za samą tylko opiekę nad niepełnosprawną osobą, nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Zakres prac, które skarżąca wykonuje wobec syna, ogranicza się gotowania, sprzątania, zakupów (raz w tygodniu) realizacji recept (raz w miesiącu), załatwianiu spraw urzędowych, a więc ogólnie czuwania nad niepełnosprawnym dzieckiem i wspierania go, co wynika z regulacji tych obowiązków w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym.. Należy wskazać, iż samo orzeczenie o niepełnosprawności nie jest wystarczające do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Konieczne jest bowiem spełnienie kryterium "konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy". Te określenia z kolei wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (zob. wyrok NSA z 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15, wyrok WSA w Krakowie z 29 lipca 2021 r., sygn. akt III SA/Kr 562/21, CBOSA). Nie należy jednak rozumieć warunku "stałej" i "długotrwałej" (długoterminowej) opieki, jako wykonywanie opieki "bez przerwy" i przez 24 godziny na dobę, lecz musi to być taka opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest stopniem niepełnosprawności podopiecznego, a więc koniecznością wykonywania takich czynności, które warunkują jego egzystowanie w warunkach godności człowieka (zob. wyrok WSA w Gdańsku z 2 lipca 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 482/20, publ. CBOSA). Z materiału dowodowego zebranego w sprawie nie wynika, aby skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia lub nie podejmowała go z powodu konieczności stałej i osobistej opieki nad synem, przeciwnie sama przyznaje, że mogłaby podjąć pracę. Wobec powyższego, po dogłębnej analizie sprawy, Sad uznał, że w rozpoznawanej sprawie brak jest bezpośredniego związku przyczynowo - skutkowego, gdyż sam zakres opieki nad synem nie pochłania takiej ilości dziennego czasu, aby skarżąca nie mogła podjąć zatrudnienia. Strona skarżąca nie wykazała, że sprawowana opieka nad synem jest na tyle absorbująca, że uniemożliwia mu aktywność zawodową, skoro w dniach powszednich opieka nad synem przez większą część dnia wykonywana jest przez wyspecjalizowaną podmiot Zarzuty skargi naruszenia art. 17 ust. 1 u.ś.r. Sąd uznał za niezasadne, ponieważ organy orzekające dokonały prawidłowej wykładni tego przepisu i należycie go uzasadniły. W tym stanie rzeczy, wobec braku podstaw do kwestionowania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę należało oddalić.