II SA/Łd 80/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Agnieszka Krawczyk Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska (spr.) Asesor WSA Anna Dębowska Protokolant St. sekretarz sądowy Dominika Człapińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 września 2020 r. sprawy ze skargi B. M. i M. M.-K. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie obowiązku wykonania robót budowlanych uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w T. z dnia [...], znak [...]. a.bł. UZASADNIENIE II SA/Łd 80/20 U Z A S A D N I E N I E Na skutek pisma z dnia 30.09.2009 r. K. i K. B., Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w T. przeprowadził postępowanie wyjaśniające dotyczące legalności otworu okiennego znajdującego się w ścianie granicznej (wschodniej) budynku mieszkalno-usługowego usytuowanego na działce nr ewid. 176 przy ul. A w T. W dniu 03.11. 2009 r. pracownicy Powiatowego Inspektoratu Nadzoru Budowlanego w T. przeprowadzili oględziny, podczas których ustalono, że przedmiotowy otwór okienny o wymiarach 2,20m x 1,88m znajduje się w ścianie usytuowanej w granicy nieruchomości. Zgodnie z oświadczeniem B.M. budynek wybudowano około 120 lat temu. W 1946 r. budynek został zakupiony przez wstępnych obecnych właścicieli nieruchomości, tj. przez M.M. i N.M., natomiast okna i drzwi budynku znajdowały się w tych samych ścianach, co obecnie. W ramach prowadzonego postępowania wyjaśniającego w przedmiotowej sprawie Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowanego w T. ustalił także, iż budynek przy ul. A w T. nie jest wpisany do rejestru zabytków województwa [...]. Decyzją Nr [...] z dnia [...] r. PINB nakazał M. M.-K. i B.M. zamurowanie otworu okiennego o wymiarach 2,20 x 1,88m, znajdującego się w ścianie szczytowej budynku mieszkalno-usługowego na działce nr ewid. 176, przy ul. A w T. [...] w Ł., decyzją z dnia [...] r. uchylił w całości ww. decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowanego w T. decyzją z dnia [...] r. ponownie nakazał M.M.-K i B.M. zamurowanie otworu okiennego. Termin przystąpienia do zamurowania okna ustalono - najpóźniej z chwilą przystąpienia do realizacji na działce Państwa K. i K.B. obiektu budowlanego (budynku) w odległościach od spornego otworu okiennego mniejszych niż określone w § 271 przepisów techniczno-budowlanych zawartych w Rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 12.04.2002r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz. U. Nr 75 póz. 690). Ww. rozstrzygnięcie zostało decyzją [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] r. uchylone w całości, a sprawa przekazana do ponownego rozpoznania przez organ I instancji. W ponownie prowadzonym postępowaniu organ stopnia powiatowego pismem z dnia 11.06.2010r. wystąpił do Urzędu Miasta w T. z zapytaniem, czy na budowę badanego obiektu było udzielone w "latach wcześniejszych" pozwolenie na budowę i kto był inwestorem oraz czy w zasobach archiwalnych Urzędu znajduje się dokumentacja techniczna lub figuruje zapis, który by potwierdzał, że na powyższej działce było udzielone pozwolenie na budowę na jakikolwiek budynek. Pismem z dnia 28.06.2010r. Urząd Miasta w T. - Biuro Architekta Miasta, poinformował iż po sprawdzeniu rejestrów pozwoleń z lat wcześniejszych nie znaleziono dokumentacji, ani też żadnego pozwolenia na budowę. Decyzją z dnia [...] r. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w T. ponownie, na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa budowlanego, nakazał M.M. i B.M. zamurowanie otworu okiennego w terminie do dnia 30.09.2010r. Decyzja ta została następnie decyzją [...] z dnia [...]r. uchylona w całości, a sprawa przekazana do ponownego rozpoznania przez organ I instancji. Decyzją z dnia [...]r., na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 2 Prawa budowlanego, PINB nakazał ponownie M.M.-K. i B.M. zamurowanie otworu okiennego w terminie do dnia 28.02.2011 r., jednak i ta decyzja została uchylona przez [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w dniu 16.02.2011 r. Następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 13.07.2011 r. (sygn. II SA/Łd 454/11) oddalił skargę K.B. i K.B. na rozstrzygnięcie kasatoryjne organu odwoławczego. Organ stopnia powiatowego, prowadząc ponownie postępowanie wyjaśniające w przedmiotowej sprawie pozyskał informacje z Urzędu Miasta w T., iż w archiwum brak jest dokumentów z lat przedwojennych i powojennych dotyczących budynku mieszkalno-usługowego usytuowanego na działce nr ewid. 176 ul. A w T., natomiast w dokumentacji z lat 68-70 będącej w posiadaniu organu brak jest jakichkolwiek zapisów na temat budowy, przebudowy, remontu przedmiotowego obiektu. Również Archiwum Państwowe pismem z dnia 09.05.2011 r. poinformowało, iż w swoich zasobach nie posiada żadnych akt mogących potwierdzić legalność budowy budynku mieszkalnego usytuowanego na działce przy ul. A w T. Kontynuując postępowanie decyzją z dnia [...]r. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w T. powtórnie nakazał M.M.-K. i B.M. zamurowanie otworu okiennego w ścianie granicznej budynku mieszkalno-usługowego na ww. działce w terminie do dnia 30 .09.2011r. [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego decyzją z dnia [...] r. uchylił w całości zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę organowi I instancji celem przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego. Prowadząc ponownie postępowanie wyjaśniające w przedmiotowej sprawie organ stopnia powiatowego przesłuchał wskazanych przez B.M. i M.M.-K. świadków, mogących potwierdzić czasookres powstania spornego otworu okiennego. Wezwana w charakterze świadka T.Z. oświadczyła, iż w roku 1964 wraz z mężem G. Z. zamieszkała w budynku mieszkalnym przy ulicy wówczas B w T. w pokoju na piętrze. Pokój ten posiadał okna w dwóch ścianach, w ścianie granicznej wychodzące na działkę sąsiednią oraz okno i drzwi balkonowe wychodzące na podwórze. Pokój ten został przegrodzony tak, że powstał pokój i kuchnia. T.Z. nie była w stanie powiedzieć, kiedy przedmiotowy otwór okienny w ścianie granicznej został wybity i przez kogo. Oświadczyła natomiast, że ze słyszenia wie, iż okno wybiło wojsko polskie w latach 1945-1947. Drugi ze wskazanych świadków G. Z. oświadczył, że w 1947 roku jego ojciec K.Z., który był architektem miasta T. otrzymał w budynku mieszkalnym usytuowanym przy ulicy wówczas B w T. mieszkanie pięciopokojowe na pierwszym piętrze. Właścicielem budynku mieszkalnego był wówczas ojciec B.M.. G.Z. oświadczył ponadto, iż z tego co pamięta w pokoju na piętrze było okno w ścianie granicznej tzw. weneckie składające się z trzech części i bardzo wysokie, w tym samym pokoju było jeszcze okno balkonowe wraz z drzwiami. Oświadczył także, że ze słyszenia wie, iż okno wybiło wojsko polskie, które kwaterowało w latach 1945-1947 w tym budynku. Trzecia ze wskazanych osób w charakterze świadka A.K. (starsza siostra B.M.) oświadczyła natomiast, iż budynek mieszkalny przy ul. A w T. był własnością jej rodziców i od kiedy pamięta, tj. w latach 1947-1948, zawsze w mieszkaniu na pierwszym piętrze w sypialni od strony działki sąsiada było duże trójskrzydłowe okno typu weneckie. Po zgromadzeniu ww. dowodów, decyzją z dnia [...] r. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w T., na podstawie art. 105 § l1k.p.a., umorzył postępowanie prowadzone w sprawie otworu okiennego w ścianie granicznej (wschodniej) budynku mieszkalno -usługowego na działce nr ewid. 176, przy ul. A w T. Następnie [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego decyzją z dnia [...] r. uchylił w całości ww. rozstrzygnięcie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez organ I instancji. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w T. w ponownie prowadzonym postępowaniu wyjaśniającym w przedmiotowej sprawie, pismem z dnia 16.08.2012 r. wstąpił do Archiwum Zakładowego Urzędu Miasta w T. z zapytaniem, czy w swoich zasobach posiada dokumentację dotyczącą przydzielenia K.Z. w latach 1945-1948 lokalu mieszkalnego przy ul. B w T., bądź dokumentacji z lat 1960-1965 dotyczącej przydzielenia przedmiotowego lokalu mieszkalnego T. i G.Z.. W odpowiedzi pismem z dnia 10.09.2012r. Urząd Miasta w T. poinformował, iż nie posiada w swoich zasobach wskazanych wyżej dokumentów. Następnie Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w T. po raz kolejny, w drodze decyzji z dnia [...] r., umorzył postępowanie w sprawie legalności wykonania otworu okiennego. Organ stopnia wojewódzkiego decyzją z dnia [...] r. uchylił w całości ww. decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez organ I instancji. Pismem z dnia 18.06.2013 r. organ stopnia powiatowego wystąpił do Archiwum Państwowego w P. o udzielenie informacji, czy w swoich zasobach posiada dokumentację potwierdzającą legalność budowy budynku mieszkalnego usytuowanego przy ul. A w T. Postanowieniem z dnia [...] r. Dyrektor Państwowego Archiwum w P. poinformował, iż w zasobach Archiwum nie odnaleziono takiej dokumentacji. Następnie pismem z dnia 02.07.2013 r. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w T. wystąpił do Archiwum Zakładowego w P. z prośbą o udzielenie informacji, czy w zasobach Archiwum znajduje się dokumentacja dotycząca legalności, udzielonego pozwolenia na budowę, dokumentacja techniczna bądź jakakolwiek dokumentacja dotycząca udzielonego pozwolenia na remont, czy przebudowę budynku mieszkalnego usytuowanego przy ul. A w T. W odpowiedzi pismem z dnia 17.07.2013r. Archiwum Zakładowe poinformowało, iż brak jest ww. dokumentów w zasobach. Ponadto pismem z dnia 05.08.2013r. organ stopnia powiatowego wystąpił do Starostwa Powiatowego w T. z zapytaniem, czy w swoich zasobach posiadają dokumentację związaną z ww. obiektem. Okazało się, iż w zasobach archiwalnych Starostwa Powiatowego w T. znajduje się między innymi decyzja Urzędu Rejonowego w T. Nr [...] z dnia [...]r., którą zatwierdzono projekt budowlany i wydano pozwolenie na remont części pomieszczeń usługowych w budynku mieszkalno-usługowym na działce o nr ewid. 176 w T. przy ul. A o powierzchni użytkowej pom. usługowego - 26,5m2 dla M. i B.M. wg projektu technicznego wykonanego przez tech. budowlanego B.P., posiadającego uprawnienia budowlane nr [...] m.in. do projektowania ww. obiektów budowlanych. Z zatwierdzonej ww. decyzją dokumentacji technicznej wynika, iż sporny otwór okienny istniał już w czasie jej wydawania. Decyzją z dnia [...] r. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w T. nakazał M. M.-K. i B.M. doprowadzenie obiektu do stanu poprzedniego poprzez likwidację spornego otworu okiennego, tj. zamurowanie lub wypełnienie otworu materiałem przepuszczającym światło takim jak luksfery, cegła szklana lub inne przeszklenie, jeżeli powierzchnia wypełnionych otworów nie przekracza 10% powierzchni ścian, przy czym klasa odporności ogniowej wypełnień nie powinna być niższa niż klasa odporności ogniowej ściany budynku mieszkalno-usługowego na działce o nr ewid. 176 przy ul. A w T. w terminie do dnia 31.03.2013 r. Organ stopnia wojewódzkiego decyzją z dnia [...] r. uchylił ww. decyzję w zakresie terminu wykonania ww. obowiązku i ustalił nowy termin do dnia 29.08.2014 r., w pozostałej części utrzymał w mocy ww. decyzję organu I instancji. Wyrokiem z dnia 21.01.2015 r. o sygn. akt II SA/Łd 768/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił zaskarżoną decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] r. oraz poprzedzającą ją decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w T. z dnia [...] r. W powyższym wyroku wskazano między innymi, iż ustalenie daty realizacji przedmiotowego okna ma charakter priorytetowy zarówno dla możliwości dalszego ukierunkowania organów w gromadzeniu i ocenie materiału dowodowego, jak i dla dokonania prawidłowej subsumpcji. Ponadto Sąd poniósł, że dokonując ustaleń w powyższym zakresie organy nadzoru budowlanego jedynie wskazały, iż dwoje świadków wie ze słyszenia, że przedmiotowe okno zostało wykute przez wojsko polskie w latach 1945-1947. Powyższe zeznania nie zostały poddane przez organy jakiejkolwiek ocenie, nie wiadomo czy owe stwierdzenia świadków stały się podstawą uznania przez organy, że przedmiotowe okno powstało w latach 1945-1947. Nie wiadomo także, dlaczego organy obu instancji nie dały wiary zeznaniom innego świadka, który wskazywał, iż przedmiotowe okno istniało od zawsze, a więc - jak należy rozumieć - od momentu wzniesienia budynku (około 1890r.). Tym samym wskazano, iż pominięty został fakt, że w czasie realizacji przedmiotowego budynku obowiązywał Kodeks cywilny Napoleona, który w przepisach art. 676 i 677 dopuszczał możliwość sytuowania otworów okiennych bezpośrednio w ścianie szczytowej budynku w granicy, ale z tym zastrzeżeniem, że okna te mogły być na parterze na wysokości co najmniej 26 decymetrów od podłogi albo posadzki pokoju, który miał być oświetlony, a na piętrach na wysokości co najmniej 19 decymetrów od podłogi. Przy czym okna te musiały być wyposażone w ramy stałe. Sąd podniósł, że w realiach niniejszej sprawy brak jest ustaleń organów w aspekcie spełniania przez owe okno wymogów technicznych, o których mowa w przywołanych powyżej przepisach Kodeksu cywilnego Napoleona. Tym niemniej winno być jasne, że konsekwencją dokonania przez organ ustalenia, iż owo okno powstało przed wejściem w życie rozporządzeniem Prezydenta Rzeczpospolitej z dnia 16.02.1928 r. o prawie budowlanym i zabudowaniu osiedli (Dz. U. Nr 23, poz. 202 ze zm.), a więc przed 05.03.1928r., jest konieczność zbadania spełnia owych wymagań. Gdyby wymagania te zostały spełnione, a stan ten trwał do chwili obecnej, a więc powstały otwór okienny odpowiadałyby przepisom obowiązującym w dacie jego wykonania, to należy stanąć na stanowisku, iż podlegałby on dalszej ochronie prawnej także pod rządami przepisów niedopuszczających możliwości wykonywania otworów okiennych w ścianach budynków wzniesionych w granicy nieruchomości, a więc także pod rządami aktualnie obowiązującego prawa. W ponownie prowadzonym postępowaniu w przedmiotowej sprawie, w dniu 20.11.2015r. w siedzibie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego stawił się G. Z., który oświadczył, iż "W 1947r. ojciec mój K.Z., który był architektem miasta T. otrzymał w budynku mieszkalnym przy ul. (wówczas) B w T. mieszkanie pięciopokojowe na I piętrze. Właścicielem budynku mieszkalnego był wówczas ojciec Pana B. M.. Z tego co pamiętam w pokoju na piętrze było okno w ścianie granicznej tzw. weneckie składające się z trzech części i bardzo wysokie, w tym samym pokoju było jeszcze okno balkonowe wraz z drzwiami. Ze słyszenia wiem, że okno w ścianie granicznej budynku mieszkalnego wybiło wojsko polskie, które kwaterowało w latach 1945-1947 roku w tym budynku". Ponadto G.Z. oświadczył, że podtrzymuje zeznania złożone w dniu 20.01.2012r. Ponadto organ stopnia powiatowego w trakcie prowadzenia postępowania wyjaśniającego w przedmiotowej sprawie, podjął próby pozyskania z Archiwum Państwowego dokumentów, zdjęć miasta T., na których mógłby być odnotowany remont budynku mieszkalnego zlokalizowanego przy ul. A w T.. Wystąpiono również do Sądu Rejonowego w T. Wydziału Ksiąg Wieczystych, celem ewentualnego pozyskania dokumentacji technicznej, rysunków lub innych dokumentów potwierdzających legalność wybudowania przedmiotowego budynku oraz wykucia spornego otworu okiennego, a załączonych do księgi wieczystej założonej dla przedmiotowej nieruchomości o nr [...]. Jednakże nie udało się pozyskać żadnej z ww. dokumentacji. Następnie w dniu 05.03.2018r. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w Ł. na prośbę Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w T. przesłuchał w charakterze świadka A.M.-K., która oświadczyła między innymi, iż "Od kiedy pamiętam tj. lata 1945-1946 chodziłam na teren nieruchomości z moją mamą M.M.- właścicielką tej nieruchomości do lokatorów którzy tam mieszkali (Ś., P., Z., P., P.- aktualnie nikt z nich już tam od lat nie mieszka). Informuję z tego co słyszałam w czasie II wojny światowej budynek i nieistniejące już garaże zajmował Wermacht. Po wojnie byli ci lokatorzy i ani oni, ani właściciel domu tj. moja mama nie wybijali okna w murze. Ten stan trwa do chwili obecnej. Tak jak pamięcią sięgam od 1945r. okno w ścianie granicznej (wschodniej) budynku przy ul. A w T. już było." Decyzją z dnia [...]r. organ I instancji, na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., umorzył postępowanie administracyjne prowadzone w sprawie legalności wykonania otworu okiennego. [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego, decyzją z dnia [...] r. uchylił w całości zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę organowi I instancji do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ stopnia wojewódzkiego wskazał, że organ stopnia powiatowego w skarżonej decyzji przyjął, iż "sporny otwór okienny powstał nie później niż w 1944". Powyższe stwierdzenie jest dalece nieprecyzyjne i nie rozwiewa wątpliwości wskazanych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi o sygn. akt II SA/Łd 768/14. Dlatego też wskazano, że ponownie prowadząc postępowanie organ stopnia powiatowego, winien w pierwszej kolejności dokonać ustaleń faktycznych umożliwiających jednoznaczne określenie czasu wykonania przedmiotowego okna w ścianie granicznej. Zależnie od dokonanego ustalenia, organ musi podjąć się analizy regulacji prawnych odnoszących się do tej kwestii, obowiązujących w czasie wykonania okna. Nadto dokonać analizy parametrów technicznych okna z punktu widzenia wymagań stawianych przez prawo w czasie gdy istniała legalna możliwość wykonania otworu okiennego w ścianie granicznej - o ile konieczność takiej analizy będzie następstwem wcześniejszych ustaleń w zakresie daty wykonania okna. Dopiero konsekwencją powyższych ustaleń winno być umorzenie postępowania zgodnie art. 105 § 1 k.p.a., jeżeli organ dojdzie do wniosku o jego bezprzedmiotowości wynikającej z konieczności ochrony praw słusznie nabytych bądź nakazanie określonego zachowania na podstawie art. 51 ust. 1 ustawy - Prawo budowlane, jeżeli ustali przesłanki do stosowania tej regulacji opisane w art. 50 ust. 1 tejże ustawy. W toku prowadzenia dalszych czynności wyjaśniających Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w T. pismem z dnia 20.08.2018 r. wystąpił do: 1. Archiwum Państwowego w T. i Urzędu Miasta T. z prośbą o udzielenie informacji, czy w rejestrach Archiwum znajduje się dokumentacja techniczna lub figuruje jakikolwiek zapis, plan legalizacyjny, który potwierdzałby, że na działce o nr ewid. 176 przy ul. A w T. udzielone było pozwolenie na budowę, rozbudowę, przebudowę budynku mieszkalno-usługowego przed 1990 rokiem, oraz czy w ww. rejestrach znajduje się jakakolwiek wzmianka dotycząca udzielenia pozwolenia na użytkowanie lub ślad innych dokumentów odbiorowych dla ww. budynku przed 1990 rokiem, 1. Miejskiego Centrum Kultury w T. i Muzeum im. A T. w z prośbą o udzielenie informacji, czy w posiadanych zasobach znajdują się jakiekolwiek archiwalne fotografie (sprzed 1928r.) spornego budynku, w szczególności elewacji wschodniej. W odpowiedzi na powyższe Dyrektor Muzeum im. A T., pismem z dnia 27.08.2018r., poinformował że w zbiorach działu historycznego ww. Muzeum nie posiada dokumentacji fotograficznej obrazującej wygląd rzeczonego budynku. Natomiast pismem z dnia 24.08.2018r. Dyrektor Archiwum Państwowego w T. udzielił informacji, że ww. Archiwum nie posiada w swoich zasobach dokumentacji spornego budynku oraz że zachowana dokumentacja ww. urzędu znajduje się w zasobie archiwalnym Archiwum Państwowego w Ł.. Ponadto wskazano, że pozwolenia na budowę obiektów mieszkalnych zlokalizowanych w większych miastach były przed 1914 rokiem wydawane przez Wydział Budowlany Rządu Gubernialnego [...]. Wobec powyższego organ I instancji, pismem z dnia 05.09.2018r. wystąpił do Archiwum Państwowego w Ł. z prośbą o udzielenie informacji, czy w rejestrach Archiwum znajduje się dokumentacja techniczna lub figuruje jakikolwiek zapis, plan legalizacyjny, który potwierdzałby, że na działce o nr ewid. 176 przy ul. A w T. udzielone było pozwolenie na budowę, rozbudowę, przebudowę budynku mieszkalno-usługowego przed 1990 rokiem, oraz czy w ww. rejestrach znajduje się jakakolwiek wzmianka dotycząca udzielenia pozwolenia na użytkowanie lub ślad innych dokumentów odbiorowych dla ww. budynku przed 1990 rokiem. Pismem z dnia 19.09.2018r. Prezydent Miasta T. poinformował, że w rejestrach Urzędu Miasta T.- Wydziału Architektury oraz Archiwum Zakładowego brak jest wnioskowanej dokumentacji. Natomiast Zastępca Dyrektora Archiwum Państwowego w Ł., pismem z dnia 20.09.2019r., udzielił informacji że w zespole Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej i Urzędu Wojewódzkiego w Ł., Wydział Budownictwa, Urbanistyki i Architektury nie odnaleziono wnioskowanej dokumentacji technicznej. Ponadto przeprowadzona kwerenda w zespole Rząd Gubernialny [...], Wydział Budowlany również dała wynik negatywny. W dniu 14.11.2018r. w siedzibie organu stopnia powiatowego stawił się G.Z. celem przesłuchania w charakterze świadka i oświadczył, że "mój tata otrzymał mieszkanie w przedmiotowym budynku w 1947 roku, sam miałem wtedy około 10 lat. Nie pamiętam jak wyglądało moje mieszkanie przed remontem. Jedynie obrazy które zapamiętałem że przez pakiet w dużym pokoju przechodziły kable telekomunikacyjne, które były poprzybijane do podłogi. Pomieszczenie łazienki było okratowane, a drzwi obite stalowa blachą. Z opowieści przekazywanych słyszałem, że w przedmiotowym budynku stacjonowało w czasie wojny jakieś wojsko. Otrzymane przez tatę mieszkanie było bardzo zniszczone i koszty jego remontu były bardzo wysokie. Pamiętam, że w przedmiotowym pokoju pojawiło się pianino, ok. 1949 i wtedy okno w ścianie granicznej na pewno istniało. Z tego samego okresu pamiętam również, że omawiane okno było inne i nowsze od pozostałych w tym pomieszczeniu. Podczas, gdy wraz z tatą zamieszkiwaliśmy mieszkanie, na parterze mieszkał jedynie zegarmistrz o nazwisku chyba M. Natomiast Pan P. wprowadził się do mieszkania po Panu M.. Zaś Państwa P. i P. dokwaterowano później do wydzielonych z naszych mieszkań lokali. Z poprzedniego mieszkania wyprowadziłem się w latach 70-tych. Nie uczestniczyłem w żadnych pracach podczas remontu, a także nie mam żadnej wiedzy kto i kiedy wykonał przedmiotowe okno. Pragnę nadmienić, że moja siostra K. jest ode mnie młodsza o 5 łat i uważam, że nie będzie w stanie udzielić żadnych dokładniejszych informacji niż ja". W dniu 12.02.2019r. pracownicy organu nadzoru budowlanego stopnia powiatowego dokonali na nieruchomości o nr ewid. 176, przy ul. A w T. ponownych oględzin budynku mieszkalno-usługowego, gdzie dokonali pomiarów ściany granicznej, w której usytuowane jest sporne okno. Następnie, pismem z dnia 28.02.2019r. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w T. wezwał K. i K. B. oraz M. M.-K. i B.M. do złożenia dodatkowych wyjaśnień na następujące pytania: w którym roku, zgodnie z Państwa wiedzą, powstało sporne okno w ścianie granicznej budynku mieszkalno-usługowego ul. A w T., czy zgodnie z Państwa wiedzą, przy przedmiotowym oknie prowadzone były roboty budowlane, jakie i kiedy; czy są Państwo w posiadaniu nowych dowodów rzeczowych mogących potwierdzić wskazany przez Państwa czasookres powstania spornego okna, proszę o wskazanie nowych świadków mogących potwierdzić wskazany przez Państwa czasookres powstania spornego okna. W odpowiedzi na powyższe, w piśmie z dnia 06.03.2019r., M.M.-K. i B.M. poinformowali, ojciec wyżej wymienionego kupił rzeczony budynek w 1946 roku. Zgodnie z wiedzą Pana B.M. sporne okno było w tym budynku od zawsze. Pod tym oknem, do ok. 1970 r., znajdował się budynek mieszkalny przylegający do ściany i okno nikomu nie przeszkadzało. Budynek został rozebrany przez Urząd Miasta, a działka została w późniejszym terminie sprzedana. Dodatkowo wyżej wymienieni podnoszą, że nie mają wiedzy o prowadzeniu jakichkolwiek robót budowlanych przy tym oknie, ani nie posiadają zdjęć mogących potwierdzić datę jego powstania. Natomiast inni świadkowie niż ci, których już wcześniej wskazano, nie żyją. Z kolei, pismem z dnia 03.04.2019r. K.B. oświadczył, że jego wiedza odnośnie daty powstania spornego okna opiera się na tym, co usłyszał od G.Z., który zeznał że okno zostało wykonane przez Ludowe Wojsko Polskie w 1946 roku, gdy stacjonowało w ww. budynku. W toku prowadzonego postępowania organ stopnia powiatowego zwrócił się również do Starosty T. z prośbą o udzielenie informacji w wyniku jakich podziałów oraz prac geodezyjnych istniejąca obecnie działka o nr ewid. 176 zmieniła na przestrzeni lat swoją numerację oraz jakie były jej wcześniejsze numery geodezyjne (lub działek wchodzących w jej skład) od czasu ujęcia jej w ewidencji gruntów, a także wskazanie czy od 1890 roku zmienił się przebieg granic ww. działki. W odpowiedzi na powyższe, pismem z dnia 16.05.2019r., Starosta T. poinformował że zgodnie z ewidencją gruntów i budynków miasta T. nieruchomość położona przy ul. A została ujawniona w 1969 roku, tj. w dacie założenia najstarszej posiadanej ewidencji gruntów dla miasta T. i była oznaczona nr ewid. 74 (obręb [...]) o powierzchni [...] ha. W latach 1984-85 była przeprowadzana modernizacja ww. ewidencji i zostały ujawnione dane na podstawie operatu zaewidencjonowanego w Ośrodku Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej za nr [...] z dnia [...]r. W wyniku tej modernizacji ówczesna działka o nr ewid. 74 o powierzchni [...] ha otrzymała nowy nr ewid. 176 o powierzchni [...] ha (obręb [...]), w tych samych granicach ewidencyjnych. Poinformowano również, że w Państwowym Zasobie Geodezyjnym i Kartograficznym zostały zaewidencjonowane za nr [...] i nr [...] operety z podziału działki sąsiedniej, tj. [...]. Pismem z dnia 04.06.2019r. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w T. poinformował strony o możliwości zapoznania się z aktami sprawy, wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów w sprawie. W takim stanie faktyczne - prawnym organ stopnia powiatowego wydał skarżoną decyzję Nr [...] z dnia [...]r., którą na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 51 ust. 7 ustawy Prawo budowlane, nałożono na współwłaścicieli: M.M.-K. i B.M., zam. ul. C, [...] S., obowiązek wykonania robót budowlanych polegających na: - zamurowaniu otworu okiennego o wymiarach 2,20 x 1,88m znajdującego się we wschodniej ścianie granicznej, materiałem ściennym o klasie odporności ogniowej minimum REI 60 lub materiałem przepuszczającym światło, takim jak luksfery, o klasie odporności ogniowej wypełnienia minimum El 30, w terminie do dnia 30.12.2019r., w piętrowym budynku mieszkalno-usługowym zlokalizowanym na działce o nr ewid. 176 (obręb [...]) przy ul. A w T., celem doprowadzenia obiektu do stanu zgodnego z obecnie obowiązującymi przepisami. Od powyższej decyzji odwołanie, w ustawowo zakreślonym terminie, wniosła M.M.-K. i B.M., nie zgadzając się z podjętym rozstrzygnięciem. Odwołujący podnieśli, że organ I instancji nie uwzględnił treści przepisu art. 675 Kodeksu Cywilnego Napoleona, zgodnie z którym jeden z sąsiadów nie może, bez zezwolenia drugiego, urządzać w murze środkowym, żadnego okna lub otworu, w jakikolwiek sposób, nawet takiego, któreby się otwierać nie mogło. Stąd domniemanie, że poprzedni właściciel - fabrykant Miller taką zgodę uzyskał. Wskazano również, że uzyskanie takiej zgody nie wymagało formy pisemnej, oraz że zgodnie z art. 2268 ww. kodeksu dobra wiara jest zawsze domniemywana, a ten kto złą wiarę zarzuca winien ją udowodnić. Zatem skoro rodzice B.M., tj. M.i N. M., w dobrej wierze kupili w 1946 roku od fabrykanta M. budynek mieszkalny z oknem umiejscowionym w ścianie granicznej, to K.i K. B. winni udowodnić, że tak nie było. Decyzją z dnia [...] r. [...] w Ł., na podstawie art. 138 par. 1 pkt 2 k.p.a., uchylił w całości zaskarżoną decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w T. z dnia [...] r. i nakazał M. M.-K. i B.M., zamurowanie otworu okiennego o wymiarach 2,20 x 1,88m, znajdującego się we wschodniej ścianie granicznej w piętrowym budynku mieszkalno-usługowym zlokalizowanym na działce o nr ewid. 176 (obręb [...]) przy ul. A w T., materiałem przepuszczającym światło, tj. luksfery, o klasie odporności ogniowej wypełnienia minimum El 30, celem doprowadzenia obiektu do stanu zgodnego z przepisami techniczno-budowlanymi. U uzasadnieniu organ wskazał, że Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w T. przedmiotem postępowania uczynił legalność wykonania robót budowlanych, polegających na wykonaniu otworu okiennego znajdującego się w ścianie granicznej (wschodniej) budynku mieszkalno-usługowego usytuowanego na działce nr ewid. 176 przy ul. A w T. Z uzasadnienia kwestionowanej decyzji wynika, że organ I instancji przyjął, iż sporne okno istnieje od czasu budowy ww. budynku mieszkalno-usługowego, która nastąpiła ok. 1890r. (data powstania ww. budynku nie budzi żadnych wątpliwości). Powyższy fakt mają potwierdzać zeznania właścicieli budynku i świadków, a także dokumenty, tj. zaświadczenie Sądu Rejonowego w T. z dnia [...]r., zawierające oświadczenie, że z treści księgi wieczystej Nr [...] założonej w 1910 roku dla nieruchomości przy ul. A w T. oraz załączonych do tej księgi dokumentów wynika, że nieruchomość była zabudowana. Dlatego też mając na uwadze przepisy Kodeksu Cywilnego Napoleona, który obowiązywał w dacie realizacji ww. budynku, i fakt niezgodności realizacji spornego okna z ww. przepisami, organ stopnia powiatowego nakazał zamurowaniu otworu okiennego o wymiarach 2,20m x 1,88m znajdującego się we wschodniej ścianie granicznej budynku mieszkalno-usługowego usytuowanego na działce nr ewid. 176 przy ul. A w T. Analizując przedmiotową sprawę organ odwoławczy przypomniał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wskazał m.in., że ustalenie daty realizacji przedmiotowego okna ma charakter priorytetowy zarówno dla możliwości dalszego ukierunkowania organów w gromadzeniu i ocenie materiału dowodowego, jak i dla dokonania prawidłowej subsumpcji. Natomiast w sytuacji wykazania, iż sporne okno istniało od momentu wzniesienia budynku tj. od około 1890r., należy wziąć pod uwagę, iż w czasie realizacji przedmiotowego budynku obowiązywał Kodeks Cywilny Napoleona, który w przepisach art. 676 i 677 dopuszczał możliwość sytuowania otworów okiennych bezpośrednio w ścianie szczytowej budynku w granicy, ale z tym zastrzeżeniem, że okna te mogły być na parterze na wysokości co najmniej 26 decymetrów od podłogi albo posadzki pokoju, który miał być oświetlony, a na piętrach na wysokości co najmniej 19 decymetrów od podłogi. Przy czym okna te musiały być wyposażone w ramy stałe. Wobec powyższego najważniejszym ustaleniem jakie miał poczynić organ I instancji było ustalenie daty realizacji przedmiotowego okna. W toku prowadzonego postępowania w przedmiotowej sprawie organ stopnia powiatowego podjął próbę ustalenia daty powstania spornego okna poprzez wystąpienie do Archiwum Państwowego w T., Urzędu Miasta T., Miejskiego Centrum Kultury w T., Muzeum im. A T., Archiwum Państwowego w Ł. oraz do Starosty [...]. Niestety żaden z powyższych organów nie był w posiadaniu jakiegokolwiek dokumentu potwierdzającego legalność wykonania spornego otworu okiennego, czy też pozwalającego na ustalenie daty jego wykonania. Wiadomo tylko, że nieruchomość położona przy ul. A została ujawniona w 1969 roku, tj. w dacie założenia najstarszej posiadanej ewidencji gruntów dla miasta T. i była oznaczona nr ewid. 74 (obręb [...]) o powierzchni [...] ha. Od tego momentu nie podlegała żadnym podziałom (akta PINB, str. 559). Nadto, zaświadczenie Sądu Rejonowego w T. z dnia [...]r. zawiera oświadczenie, że z treści księgi wieczystej Nr [...] założonej w 1910 roku dla nieruchomości przy ul. A w T. oraz załączonych do tej księgi dokumentów wynika, że nieruchomość była zabudowana. Natomiast poszczególni świadkowie jak i strony wskazują, że ze słyszenia wiedzą, iż okno wybiło wojsko polskie w latach 1945-1947 (T. Z., G. Z., K. B. - na podstawie zeznań G. Z.), że zawsze w mieszkaniu na pierwszym piętrze w sypialni od strony działki sąsiada było duże trój skrzydło we okno typu weneckie, lub że podczas zakupu przez M.M. i N. M. w 1946 roku budynku obecnie mieszkalno-handlowego okna i drzwi znajdowały się w tych samych ścianach, co obecnie (B. M., A. K. -starsza siostra B. M.). Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w T.M., pismem z dnia 28.02.2019r., ponownie wezwał strony postępowania do złożenia dodatkowych wyjaśnień pozwalających na ustalenie daty powstania ww. okien, przedstawienie dowodów na ich twierdzenia lub wskazanie świadków, którzy potwierdzą czasookres wykucia spornych otworów okiennych. Niestety, w odpowiedzi na powyższe wezwanie, żadna ze stron postępowania nie potrafiła udzielić nowych, nieznanych dotąd organowi nadzoru budowlanego informacji, które mogłyby przyczynić się do jednoznacznego określenia daty powstania ww. okien. Zauważyć należy, że Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w T. wykorzystał wszystkie możliwości, które pozwoliłyby na pozyskanie jakichkolwiek informacji o pozwalających na ustalenie daty powstania spornych okien. Organ I instancji zwrócił się do wszystkich organów mogących posiadać informacje o budynku mieszkalno-usługowego usytuowanego na działce nr ewid. 176 przy ul. A w T., jednak żaden z tych organów nie posiadał dokumentacji związanej z ww. budynkiem. W związku z tym organ stopnia powiatowego zmuszony był oprzeć się na oświadczeniach stron i świadków przedmiotowego postępowania, które nie do końca się ze sobą pokrywają. Biorąc pod uwagę zeznania stron i świadków, a także dokumenty, tj. zaświadczenie Sądu Rejonowego w T. z dnia [...]r., organ stopnia powiatowego przyjął, iż sporne okno istnieje od czasu budowy ww. budynku mieszkalno-usługowego, która nastąpiła ok. 1890r. [...] w Ł. zauważył, że ze względu na rozbieżność oświadczeń stron i świadków oraz brak jakichkolwiek dokumentów dotyczących budynku mieszkalno-handlowego przy ul. A w T. trudno jednoznacznie wskazać datę powstania spornego okna. Jednakże [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego podzielił stanowisko organu powiatowego, zgodnie z którym przyjęto że rzeczone okno istnieje od czasu wybudowania w 1890 roku budynku mieszkalno-usługowego. Powyższe wynika z faktu, że ani organy nadzoru budowlanego, ani żadna ze stron mniejszego postępowania, nie mogą w sposób niebudzący wątpliwości udowodnić, aby sporne okno zostało wykute w latach 1945-1947. Ponadto organ stopnia wojewódzkiego miał na uwadze zalecenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi zawarte w wyroku z dnia 21.01.2015r., sygn. akt II SA/Łd 768/14, gdzie wskazano że w sytuacji wykazania, iż sporne okno istniało od momentu wzniesienia budynku tj. od około 1890r., należy wziąć pod uwagę, iż w czasie realizacji przedmiotowego budynku obowiązywał Kodeks Cywilny Napoleona. Skoro zatem organy nadzoru budowlanego przyjęły, że rzeczone okno powstało w dacie budowy ww. budynku, to zgodnie z wytycznymi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi zawartymi w wyroku z dnia 21.01.2015r., sygn. akt II SA/Łd 768/14 oraz mając na uwadze fakt, iż tutejszy organ, stosownie do treści art. 153 p.p.s.a. jest związany treścią tego wyroku, należało dokonać oceny legalności tego okna w oparciu o przepisy Kodeksu Cywilnego Napoleona. Kodeks Cywilny Napoleona z 21.03.1804r. w oddziale III zatytułowanym "O widoku na własność sąsiada" w art. 675 stanowił, że jeden z sąsiadów nie może, bez zezwolenia drugiego, urządzać w murze środkowym, żadnego okna lub otworu, w jakikolwiek sposób, nawet takiego, któreby się otwierać nie mogło. Organy nadzoru budowlanego nie posiadają informacji, czy w czasie budowy budynku, który obecnie pełni funkcję mieszkalno-usługową, ówczesny inwestor posiadał zgodę sąsiada na wykonanie otworu okiennego w granicy. B.M. podnosi natomiast, że poprzedni właściciel - fabrykant M., taką zgodę sąsiada uzyskał. Zatem przyjmując, że ówczesny inwestor posiadał zgodę sąsiada, należy dokonać oceny wykonanego okna z pozostałymi przepisami zawartymi w oddziale III Kodeksu Cywilnego Napoleona. Stosownie do treści art. 676 ww. Kodeksu właściciel muru nie środkowego przytykającego bezpośrednio do obcej własności, może urządzać w tym murze otwory dla światła lub okna okratowane i nie otwierające się. Okna te powinny być opatrzone kratą żelazna, której oczka nie będą miały wielkości większej nad jeden decymetr (około 3 cali i 8 linij), i ramami w mur wpuszczonemi nie otwieraiącemi się. Dodatkowo przepis art. 677 ww. Kodeksu stanowi, że okna te lub otwory dla światła w pomieszkaniach dolnych powinny być umieszczone nie niżej jak o 26 decymetrów (8 stóp) nad podłogą lub nad poziomem pokoju, który ma być oświetlony, a o 19 decymetrów (6 stóp) nad podłogą w piętrach wyższych. Z przytoczonych powyżej przepisów wynika, że w czasie obowiązywania Kodeksu Cywilnego Napoleona dopuszczano wykonie okien w ścianie granicznej za zgodą sąsiada, przy czym zastrzeżono warunek, że miały być one okratowane, nieotwieralne, a także umieszczone nie niżej jak o 26 decymetrów (8 stóp) nad podłogą w pomieszczeniach dolnych i o 19 decymetrów (6 stóp) nad podłogą w piętrach wyższych. Analizując przedmiotową sprawę stwierdzić zatem należy, że sporne okna nie spełniają ww. przesłanek, bowiem nie są okratowane, są otwieralne i nie znajdują się o 19 decymetrów (6 stóp) nad podłogą. Zatem, mimo iż za czasów obowiązywania przepisów Kodeksu Cywilnego Napoleona istniała prawna możliwość zrealizowania okna w ścianie granicznej ww. budynku, to w realiach niniejszej sprawy stwierdzić należy, że nie spełnia ono wymogów technicznych, o których mowa w przywołanych powyżej przepisach. Organ dokonał również analizy przepisów obowiązujących na przestrzeni lat i stwierdził, że żadne uregulowania prawne nie uprawniały do wykonania otworów okiennych w ścianie budynku usytuowanego w granicy, które obniżają odporność pożarową budynku. Stanowiący przedmiot mniejszego postępowania otwór okienny nie spełnia warunków, o jakich mowa w obecnie obowiązujących przepisach, a brak pozwolenia na ich wykonanie pociąga za sobą konieczność przeprowadzenia postępowania naprawczego w oparciu o przepisy art. 51 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawno budowlane. Wykonanie otworów okiennych nie jest przy tym realizacją obiektu budowlanego, tylko wykonywaniem robót budowlanych w już istniejącym obiekcie. W związku z powyższym organ I instancji zobowiązany był do przeprowadzenia postępowania naprawczego w sprawie wykonania spornych okien w oparciu o przepisy art. 51 ust. 7 w związku z art. 50 ust.1 ustawy Prawo budowlane stosownie do ustalonego stanu prawnego w czasie wykonywania otworów. Przepis art. 51 ustawy Prawo budowlane daje organom nadzoru budowlanego delegację do wyegzekwowania od inwestora dokonania wyłącznie czynności faktycznych mających na celu doprowadzenie wykonanych robót do stanu zgodnego z warunkami określonymi w przepisach prawa. Przez wykonanie określonych czynności mających na celu doprowadzenie wykonanych robót do stanu zgodnego z prawem należy rozumieć nałożenie na inwestora obowiązku wykonania takich robót budowlanych, które spowodują, że wykonana budowa będzie zgodna z istotnymi wymogami technicznymi określonymi przepisami lub normami. Do przepisów takich należą m.in. warunki techniczne jako przepisy szczególne dotyczące ustawy Prawo budowlane. Zgodnie z zasadą niedziałania prawa wstecz przepisy te nie mogą mieć zastosowania do oceny stanu prawnego robót wykonanych przed wejściem tych przepisów w życie. Mogą mieć natomiast znaczenie, a także stanowić podstawę do nakazania wykonania określonego obowiązku jeżeli zostanie udowodnione, że roboty budowlane zostały wykonane w sposób istotnie naruszający wymogi obowiązujące w czasie wykonywania robót. Zasadnie zatem organ I instancji zastosował w sprawie przepis art. 51 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo budowlane, który stanowi, że organ nadzoru budowlanego, w drodze decyzji, nakłada obowiązek wykonania określonych czynności lub robót budowlanych w celu doprowadzenia wykonywanych robót budowlanych do stanu zgodnego z prawem, określając termin ich wykonania. Wyjaśnić również należy, iż obowiązek powinien być skierowany zgodnie z dyspozycją art. 52 ustawy Prawo budowlane do inwestora, właściciela lub zarządcy obiektu budowlanego przy czym zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że alternatywne wymienienie w art. 52 ustawy inwestora, właściciela lub zarządcy nie oznacza dowolności w wyborze jednego z nich jako zobowiązanego do dokonania rozbiórki. Kryterium wyboru spośród trzech wymienionych w art. 52 Prawa budowlanego podmiotów jest posiadanie tytułu prawnego umożliwiającego wykonanie obowiązku. Zgodnie z treścią księgi wieczystej Nr [...] nieruchomość gruntowa o nr ewid. 176 przy ul. A w T. stanowi własność B. M. i M. M.-K.. Zatem decyzję wydaną w sprawie należało skierować do nich jako obecnych właścicieli ww. nieruchomości. Konkludując powyższe rozważania, [...] w Ł. wskazał, że mimo iż trudno jednoznacznie wskazać datę powstania spornego okna, to organy nadzoru budowlanego obu instancji zgodnie przyjęły, że rzeczone okno istnieje od czasu wybudowania w 1890 roku budynku mieszkalno-usługowego. Stanowisko to podyktowane jest faktem, że wykonanie spornego okna w kształcie jakim jest ono obecnie, czy to za czasów panowania przepisów Kodeks Cywilny Napoleona czy to za czasów obowiązywania rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 16.02.1928r. o prawie budowlanym i zabudowaniu osiedli niesie za sobą te same konsekwencje, tj. obowiązek jego zamurowania. Biorąc więc pod uwagę powyższe, organ uznał, że istniejące w ścianie granicznej budynku mieszkalno-usługowego usytuowanego na działce nr ewid. 176 przy ul. A w T., okno nie spełnia warunków, o jakich mowa w ww. przepisach poczynając od Kodeksu Cywilnego Napoleona i kończąc na rozporządzeniu z dnia 12.04.2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, co pociąga za sobą konieczność przeprowadzenia postępowania naprawczego w oparciu o przepisy art. 51 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawno budowlane. Uwzględniając powyższe oraz fakt, że wykonanie przedmiotowego otworu narusza przepisy obowiązujące w dacie budowy obiektu, jak i obecnie obowiązujące należy stwierdzić, że otwór ten winien ulec likwidacji, przy czym nawet podjęcie próby doprowadzenia ww. okna do stanu zgodnego z przepisami Kodeksu Cywilnego Napoleona nie doprowadzi do zgodności z obecnie obowiązującymi przepisami. Biorąc więc pod uwagę powyższe [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego wskazał, iż organ stopnia powiatowego prawidłowo przeprowadził postępowanie w przedmiotowej sprawie, zastosował prawidłowy tryb postępowania. Jednakże w sentencji kwestionowanej decyzji ww. organ nałożył na zobowiązanych obowiązek wypełnienia istniejącego otworu okiennego na dwa sposoby, a mianowicie zamurowanie go materiałem ściennym o klasie odporności ogniowej minimum REI 60 lub materiałem przepuszczającym światło, tj. luksfery, o klasie odporności ogniowej wypełnienia minimum El 30, co zdaniem tutejszego organu jest niedopuszczalne. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w T. winien nałożyć na zobowiązanych jeden obowiązek bez wskazania innego, alternatywnego sposobu jego wykonania, bowiem będzie to miało istotne znaczenie w momencie egzekucji tego obowiązku. Wobec powyższego [...] uchylił w całości decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w T. z dnia [...]r. i nałożył obowiązek wykonania robót budowlanych polegających na zamurowaniu otworu okiennego materiałem przepuszczającym światło, tj. luksfery, o klasie odporności ogniowej wypełnienia minimum El 30, celem doprowadzenia obiektu do stanu zgodnego z przepisami techniczno-budowlanymi, wyjaśniając, że luksferów, nie można traktować jako otworów okiennych. Pomimo tego, że pełnią one funkcję doświetlającą, nie są oknami. Wobec tego ścianę z luksferami traktować należy jako ścianę bez otworów okiennych, co za tym idzie, brak jest w tym względzie niezgodności z przepisami § 12 rozporządzenia z dnia 12.04.2002r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. Przedmiotowy budynek mieszkalno-usługowy został zakupiony od fabrykanta M. przez rodziców M.i N. M. w 1946 r. Budynek był wybudowany w 1890 r. i czasie jego budowy wykonane zostało sporne okno. Istnienie tego okna od czasu budowy przyjął Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w T. oraz [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego. [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w skarżonej decyzji jako istotną podstawę do zamurowania przyjął przepisy art. 676 i art. 677 Kodeksu Napoleona. Przepis ten dotyczy umieszczania otworów w ścianie nie środkowej. Ściana mojego budynku nie jest ścianą środkową - w całości znajduje się na moim gruncie i w całości odpowiada przepisowi art. 654 Kodeksu Napoleona o nieśrodkowości i w świetle tego przepisu nie wymagała zgody sąsiada. Niemniej jednak budowniczym przedmiotowego budynku był zacny i szanowany fabrykant M. i na wykonanie tegoż okna w niewspólnej, we własnej ścianie budynku (nie środkowej) zapewne uzyskał zgodę - od ówczesnego sąsiada na służebność światła i widoku, bez zachowania przepisów art. 676-677 Kodeksu Napoleona. Służebność taka jako widoczna opisana w art. 689 w/w Kodeksu "Służebności widoczne są. te. które ujawniają się robotami zewnętrznemi. jakiemi są: drzwi, okno, wodociąg" na mocy art. 691 tegoż Kodeksu nie wymagały ustanowienia tytułowego. Z wyroku VII SA/WA 302/08 z 19 maja 2008 r wynika że wykonany otwór w czasie wznoszenia budynku, to taki otwór należy uznać za otwór wykonany legalnie. Pogląd ten został utrwalony wyrokiem II OSK 1424/08 - Wyrok NSA. [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w skarżonej decyzji nie uwzględnił moich zarzutów odnośnie dalszych kwestii zawartych w Kodeksie Napoleona, a mianowicie dotyczących służebności zawartych w Księdze Drugiej Tytule IV Dziale III O służebnościach ustanowionych przez czyn człowieka oraz w Księdze Trzeciej Tytule XX o przedawnieniu. Zgodnie z Art. 2219. Kodeksu Napoleona "Przedawnienie jest sposób nabycia lub uwolnienia się przez upływ pewnego czasu i pod warunkami w prawie oznaczonemu". Nabycie praw do wykonanego okna nastąpiło w czasie budowy przedmiotowego budynku i biegnie nieprzerwanie do dnia dzisiejszego. Ówczesny właściciel nieruchomości ( oznaczonej przed podziałem nr ewid. działki 177) nie wnosił skarg na ówczesnego budowniczego przedmiotowego budynku fabrykanta M. w przedmiocie wykonanego okna zatem stosownie do postanowień art. 2270. "Po latach dziesięciu, budowniczy i przedsiębiercy wolnemi są od rękojmi za roboty większe, jakie przez nich lub pod ich kierunkiem uskutecznione zostały". Uwzględniając powyższe zapisy pomimo braku dokumentu o ustanowieniu służebności należy uznać że fabrykant M. od roku 1900 nabył prawa co do wykonanego okna. Nieruchomość wraz z budynkiem kupili rodzice M. i N. M. w 1946 roku w dobrej wierze od fabrykanta M. z oknem umiejscowionym w ścianie granicznej tak jak to wynika z art. 2268 i 2269 Kodeksu. Zatem z powyższego wynika, że na stronie żądającej zamurowania okna ciąży obowiązek udowodnienia odmiennego stanu. Państwo B. jako strona żądająca nie udowodnili istnienia odmiennego stanu. Niemniej jednak organy I i II instancji nie żądały od skarżących udowodnienia istnienia odmiennego stanu tak jak to wynika wprost z art. 2268 Kodeksu Napoleona. W świetle powyższego skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] r. W odpowiedzi na skargę [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Ł. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga podlega uwzględnieniu. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zaś, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 – dalej p.p.s.a.), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, natomiast art. 135 p.p.s.a. obliguje sąd do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa. Przedmiotem skargi w rozpoznawanej sprawie stała się decyzja [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] r. uchylająca decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w T. z dnia [...] r. i nakładająca na skarżących obowiązek wykonania robót budowlanych polegających na zamurowaniu otworu okiennego materiałem przepuszczającym światło celem doprowadzenia obiektu do stanu zgodnego z przepisami techniczno-budowlanymi. Postępowanie w niniejszej sprawie dotyczyło nakazu zamurowania otworu okiennego znajdującego się w ścianie granicznej nieruchomości i prowadzone było w oparciu o art. 51 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo budowlane. Przyjęcie takiej kwalifikacji było następstwem ustaleń dokonanych przez organy nadzoru budowlanego w konsekwencji realizacji wytycznych tut. Sądu wynikających z wyroku z dnia 21 stycznia 2015 r., II SA/Łd 768/14. W uzasadnieniu w/w wyroku Sąd wskazał, że ustalenie, kiedy w ścianie szczytowej budynku powstało okno ma kapitalne znaczenie dla sprawy. Przedmiotowy obiekt powstał ok. 1890 r. i z jednej strony istniała potrzeba precyzyjnego określenia daty powstania okna (czy powstało w dacie wybudowania budynku), z drugiej zaś – wskazania regulacji prawnych obowiązujących w tej dacie. Sąd wskazał, że na terenie T. (dawne Królestwo Polskie), w czasie realizacji przedmiotowego budynku obowiązywał Kodeks cywilny Napoleona, który w przepisach art. 676 i 677 dopuszczał możliwość sytuowania otworów okiennych bezpośrednio w ścianie szczytowej budynku w granicy, ale z tym zastrzeżeniem, że okna te mogły być na parterze na wysokości co najmniej 26 decymetrów od podłogi albo posadzki pokoju, który miał być oświetlony, a na piętrach na wysokości co najmniej 19 decymetrów od podłogi. Przy czym okna te musiały być wyposażone w ramy stałe. W ocenie Sądu powyższej regulacji prawnej nie można pomijać dla oceny legalności przedmiotowego okna. Wynika z niej jasno, iż w czasie realizacji przedmiotowego budynku, co do zasady istniała prawna możliwość jego wzniesienia z otworem okiennym od strony działki sąsiedniej. Gdyby okno spełniało wymagania techniczne z Kodeksu cywilnego Napoleona, a stan ten trwał do chwili obecnej, to powstały otwór okienny odpowiadałby przepisom obowiązującym w dacie jego wykonania i podlegałby on dalszej ochronie prawnej także pod rządami przepisów późniejszych niedopuszczających możliwości wykonywania otworów okiennych w ścianach budynków wzniesionych w granicy nieruchomości, w tym także pod rządami aktualnie obowiązującego prawa. Ochrona prawna tak zrealizowanego obiektu znajdowałaby bowiem źródło w konstytucyjnej zasadzie ochrony praw słusznie nabytych, wyprowadzonej z art. 2 Konstytucji RP. Sąd wskazał, aby ponownie prowadząc postępowanie organy dokonały ustaleń umożliwiających określenie czasu wykonania okna w ścianie granicznej, analizy regulacji prawnych odnoszących się do tej kwestii, obowiązujących w czasie wykonania okna i analizy parametrów technicznych okna z punktu widzenia wymagań stawianych przez prawo w czasie, gdy istniała legalna możliwość wykonania otworu okiennego w ścianie granicznej – o ile konieczność takiej analizy będzie następstwem wcześniejszych ustaleń w zakresie daty wykonania okna. Konsekwencją powyższych ustaleń winno być umorzenie postępowania (art. 105 § 1 k .p.a.) – jeżeli organ dojdzie do wniosku o jego bezprzedmiotowości wynikającej z konieczności ochrony praw słusznie nabytych, bądź nakazanie określonego zachowania na podstawie art. 51 ust. 1 ustawy – Prawo budowlane, jeżeli ustali przesłanki do stosowania tej regulacji opisane w art. 50 ust. 1 tejże ustawy. Przy czym przy wyborze jednego z możliwych sposobów nakazanego zachowania organ winien mieć na względzie uwagi, które zostały poczynione na temat relacji przepisów art. 51 ust. 1 pkt 1 oraz pkt 2 i 3 tejże ustawy. W myśl art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Ponownie rozpatrując sprawę organy administracji oraz orzekający aktualnie Wojewódzki Sąd Administracyjny są związane oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w w/w wyroku. Reguła wyrażona w art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ administracji publicznej, ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w prawomocnym orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. Przez ocenę prawną, o której mowa w przywołanym przepisie, powszechnie rozumie się wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie. Wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych (B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz do art. 153, WK 2018). W orzecznictwie podkreśla się, że rozwiązanie to stanowi gwarancję przestrzegania przez organy administracji publicznej obowiązku związania orzeczeniem sądu. Działania naruszające tę zasadę muszą być konsekwentnie eliminowane przez uchylanie wadliwych z tego powodu rozstrzygnięć administracyjnych m.in. z uwagi na związanie wcześniej przedstawioną oceną prawną także sądu administracyjnego (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 23 kwietnia 2013 r. sygn. akt II SA/Ol 1350/12 czy wyrok WSA w Białymstoku z dnia 16 października 2013 r. sygn. akt I SA/Bk 332/13, CBOSA). W konsekwencji ocena prawna zawarta w powyższym wyroku oraz wynikające z jego uzasadnienia wskazania co do dalszego postępowania mają istotne znaczenie dla zakresu kontroli zaskarżonej w niniejszym postępowaniu decyzji. W rozpoznawanej sprawie poza sporem pozostaje fakt, że w ścianie szczytowej budynku położonego w T. przy ul. A, dz. nr 176 znajduje się okno. [...] w Ł. wskazał, że mimo iż trudno jednoznacznie wskazać datę powstania spornego okna, to organy nadzoru budowlanego obu instancji zgodnie przyjęły, że rzeczone okno istnieje od czasu wybudowania w 1890 roku budynku mieszkalno-usługowego. Istotnie przyznać trzeba, że organy w toku postępowania podejmowały próby pozyskania dokumentacji dotyczącej spornego okna i budynku, w którym jest ono zlokalizowane, jednak takich dokumentów nie udało się uzyskać, zaś czynienie zarzutów w tym zakresie byłoby nieuprawnione z uwagi na upływ czasu. Jedynym źródłem informacji były wspomnienia przesłuchiwanych na tę okoliczność osób, które wskazywały bądź to na fakt wybicia okna w latach powojennych, bądź na istnienie okna "od zawsze". Przyjęcie przez organy, że okno powstało w trakcie budowy budynku zasługuje zatem na akceptację, a co istotne nie jest w sprawie kwestionowane przez skarżących, tym bardziej, że ponoszą oni, że z pewnością inwestor – fabrykant M. uzyskał na wybicie takiego okna zgodę sąsiada. Niezależnie od powyższego warto zwrócić uwagę, że powoływani świadkowie wskazują, że okno już wówczas istniało w takim kształcie jak obecnie, a wykonanie spornego okna w takim kształcie, w jakim jest ono obecnie, czy to za czasów obowiązywania przepisów Kodeksu cywilnego Napoleona, czy rozporządzenia z dnia 16 lutego 1928 r. o prawie budowlanym i zabudowaniu osiedli niesie za sobą te same konsekwencje, tj. obowiązek jego zamurowania, gdyż nie odpowiada wymogom żadnych z tych przepisów. Wyjaśnić zatem należy, że nie jest dla Sądu wątpliwa kwestia możliwości realizacji otworów okiennych w ścianach usytuowanych w granicy nieruchomości aż do momentu wejścia w życie rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej z dnia 16 lutego 1928 r. o prawie budowlanym i zabudowaniu osiedli. W okresie, w którym przyjęto, że otwór okienny został wykonany, a więc w latach 90. XIX w. istniała prawna możliwość jego realizacji w ścianie budynku usytuowanego w granicy nieruchomości. Przepisy art. 676 i art. 677 Kodeksu cywilnego Napoleona obowiązujące w owym czasie dopuszczały co prawda możliwość sytuowania otworów okiennych bezpośrednio w ścianie szczytowej budynku w granicy, ale z tym zastrzeżeniem, że okna te mogły być na parterze na wysokości co najmniej 26 decymetrów od podłogi albo posadzki pokoju, który miał być oświetlony, a na piętrach na wysokości co najmniej 19 decymetrów od podłogi. Ponadto okna te musiały być wyposażone w ramy stałe. W konsekwencji w ślad za wyrokiem tut. Sądu o sygn. II SA/Łd 768/14 należy przyjąć, że gdyby sporne okno w chwili budowy spełniało w/w parametry techniczne, to jego istnienie podlegałoby ochronie na zasadzie ochrony praw słusznie nabytych. Niestety skoro z poczynionych ustaleń wynika, że okno w obecnym umiejscowieniu, kształcie i charakterze nie spełnia wymogów z Kodeksu Napoleona, a w takim miejscu, kształcie i charakterze istniało "od zawsze", należy stwierdzić, że już od początku było nielegalne i nielegalne pozostawało na przestrzeni lat, gdyż żadne przepisy nie dopuszczały lokalizacji takiego otworu okiennego w takim przypadku. Brak prawnej możliwości wykonania otworów okiennych w ścianie granicznej, w takim kształcie jaki ustalony został w niniejszym postępowaniu istniał bowiem nieprzerwanie i trwa do dzisiaj, czego wyrazem są uregulowania aktualnie obwiązującego rozporządzeniu Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. Prawidłowo zatem uznały organy nadzoru budowlanego, iż wyklucza to możliwość uznania otworu okiennego za legalnie wykonany, poprzez uwzględnienie praw nabytych właścicieli przedmiotowego budynku. Trafnie również organy nadzoru przyjęły, że zastosowanie znajduje przepis art. 51 ust. 1 pkt 2, a nie pkt 1 ustawy Prawo budowlane. Legalność wykonania przedmiotowego otworu okiennego – w jego aktualnym kształcie – podlega ocenie na gruncie przepisów obowiązujących w dacie jego wykonywania. Jeśli wynikiem tak dokonanej oceny jest konstatacja, iż otwór okienny nie pozostawał wcześniej i nadal nie pozostaje w zgodzie z przepisami prawa, to zaistniała konieczność nakazania usunięcia nieprawidłowości w taki sposób, aby obiekt budowlany odpowiadał aktualnie obowiązującym przepisom prawa, a w szczególności rozporządzenia Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. W ocenie Sądu nakaz zamurowania doprowadzi do usunięcia istniejących nieprawidłowości w budynku skarżących w taki sposób, aby obiekt budowlany odpowiadał wskazanym powyżej – aktualnie obowiązującym – regulacjom prawnym. Nie sposób natomiast uznać za doniosłą argumentację skargi tyczącą istnienia służebności widoku. Nawet niebudzące wątpliwości ustalenie istnienia służebności nie miałoby wpływu na konieczność realizacji obiektu budowlanego w zgodzie z przepisami prawa budowlanego, w tym z normami techniczno-budowlanymi, które niezależnie od stanu prawnego mając walor normy ius cogens nie mogą być swobodnie kształtowane przez podmioty prawa. W tym miejscu przyjdzie jednak wskazać, iż chociaż nałożony przez organ nadzoru obowiązek zamurowania otworu okiennego co do zasady znajduje swe źródło w prawie, gdyż ustalony w tym zakresie stan faktycznych jest zupełny i wystarczający do podjęcia zaskarżonego rozstrzygnięcia, to jednak decyzje organów obu instancji należało uchylić. Nie mogło bowiem ujść uwadze tut. Sądu, że zaskarżona decyzja [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ł. zawiera wadę, której stwierdzenie musiało skutkować jej uchyleniem. Otóż, zgodnie z art. 51 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo budowlane nakłada obowiązek wykonania określonych czynności lub robót budowlanych w celu doprowadzenia wykonywanych robót budowlanych do stanu zgodnego z prawem, określając termin ich wykonania. Tymczasem uchylając decyzję organu I instancji, organ odwoławczy nałożył obowiązek, jednak zaniechał określenia terminu jego wykonania. W ocenie tut. Sądu określenie terminu wykonania obowiązku w przypadku, o którym mowa w art. 51 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo budowlane stanowi obligatoryjny element orzeczenia, co wynika wprost z porównania treści poszczególnych norm pkt 1, 2 i 3 ust. 1 art. 51 ustawy Prawo budowlane. W takiej sytuacji brak jest możliwości stwierdzenia, czy adresat decyzji wywiązał się z nałożonego obowiązku i wdrożenia dalszych kroków zmierzających do uzyskania stanu zgodnego z prawem. W konsekwencji Sąd uznał, że rozstrzygnięcie jest niekompletne, a zatem zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 51 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo budowlane, co obligowało Sąd do jej wyeliminowania z obrotu prawnego. Sąd zdecydował o uchyleniu także decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w T. z dnia [...] r. jako wydanej z naruszeniem art. 7, art. 77 par. 1 w zw. z art. 51 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo budowlane. Otóż, organ I instancji nałożył obowiązek zamurowania otworu okiennego materiałem ściennym o klasie odporności ogniowej minimum REI 60 lub materiałem przepuszczającym światło, takim jak luksfery, o klasie odporności ogniowej wypełnienia minimum El 30. Treść tak sformułowanego nakazu zdaje się co prawda nie przesądzać sposobu wykonania obowiązku nałożonego na skarżących. O ile można by przyjąć, że skoro wydany nakaz umożliwia przywrócenie przedmiotowego budynku do stanu zgodnego z prawem, w tym z normami techniczno – budowlanymi, to można by uznać, iż wydana decyzja odpowiada prawu. Jednak w okolicznościach rozpoznawanej sprawy, w ocenie Sądu, pozostawienie adresatom decyzji wyboru sposobu doprowadzenia obiektu do zgodności z prawem może nie prowadzić tak naprawdę do osiągnięcia celu, dla którego zostało wszczęte postępowanie, toczące się jak wynika z akt sprawy od 2009 r. Otóż, właściciele nieruchomości sąsiedniej zainicjowali postępowanie w celu wyeliminowania naruszenia ich interesów. Uzyskali oni bowiem decyzję o warunkach zabudowy dla inwestycji lokalizowanej w granicy działki, która miałaby być realizowana w formie pierzejowej – przy wykorzystaniu oparcia o ścianę budynku skarżących. W ocenie Sądu organ nadzoru budowlanego decydując się na określenie sposobu doprowadzenia budynku do stanu zgodnego z prawem winien rozważyć, czy wykonanie wypełnienia z materiału przepuszczającego światło umożliwi realizację powyższego celu i czy w ogóle jest on nadal aktualny. Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą organu I instancji jak w wyroku. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organy wezmą pod uwagę powyższe rozważania. AK.