I FZ 427/12

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Grażyna Jarmasz, , , po rozpoznaniu w dniu 16 listopada 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia F. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 3 września 2012 r. sygn. akt I SA/Bd 602/12 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi F. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 7 maja 2012 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2008 r. postanawia oddalić zażalenie. UZASADNIENIE I FZ 427/12 UZASADNIENIE Zaskarżonym postanowieniem z dnia 3 września 2012 r., sygn. akt I SA/Bd 602/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odmówił przyznania F. G. prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 7 maja 2012 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2008 r. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, że we wniosku skarżący podał, iż znajduje się na utrzymaniu żony, z którą zawarł umowę małżeńską ustanawiającą rozdzielność majątkową. Podał nadto, że obciążony jest obowiązkiem alimentacyjnym na rzecz syna z poprzedniego związku i nie posiada żadnego majątku, w tym nieruchomości, zasobów pieniężnych, czy przedmiotów wartościowych. Na utrzymaniu rodziny znajduje się dwójka małoletnich dzieci. Z informacji przesłanych w odpowiedzi na wystosowane w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, dalej P.p.s.a.) wezwanie do przedłożenia dodatkowych dokumentów wynika, że w 2011 r. skarżący uzyskał dochód z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej w wysokości 96 256,89 zł, natomiast jego żona uzyskała dochód z tego samego źródła w wysokości 360 220,55 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zauważył, że skarżący nie wykonał w całości (i nie przedstawił przyczyny zaniechania w tym zakresie) wezwania o przedłożenie dokumentów potwierdzających jego sytuację materialną, a przede wszystkim nie przedłożył wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich 3 miesięcy, nie udokumentował wysokości ponoszonych miesięcznie wydatków związanych z utrzymaniem rodziny, nie przedstawił tytułu prawnego przysługującego do obecnie zajmowanego lokalu, nie przedstawił także jakichkolwiek zaświadczeń stosownych organów np. o sytuacji rodziny wydanego przez właściwą do spraw opieki jednostkę organizacyjną gminy lub oświadczeń o pomocy finansowej lub materialnej uzyskiwanej od rodziny. Sąd pierwszej instancji zaznaczył przy tym, że skarżący nie przedstawił w sprzeciwie żadnych dodatkowych okoliczności dotyczących sytuacji majątkowej swojej rodziny. W konsekwencji powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem dane przedstawione przez wnioskodawcę uniemożliwiają pełną ocenę jego sytuacji majątkowej. Zwrócono uwagę, że skarżący, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, jak również sytuacji członków rodziny, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności. W ocenie Sądu brak wykonania wezwania wystosowanego na podstawie art. 255 P.p.s.a. skutkuje odmową przyznania prawa pomocy wobec niewykazania, iż w sprawie zachodzą okoliczności, o jakich mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Stąd Sąd nie zgodził się ze stanowiskiem skarżącego, iż wykazał on, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd pierwszej instancji zauważył, że postawa strony, która wybiórczo prezentuje informacje mające potwierdzać jej sytuację majątkową i rodzinną, uniemożliwia uzyskanie pewności co do jej rzeczywistej sytuacji finansowej. Zaznaczono, że to strona powinna podejmować czynności, które przekonałyby sąd co do zasadności przyznania prawa pomocy, a w przypadku, gdy zachodzą poważne wątpliwości co do wiarygodności złożonych przez stronę oświadczeń, to wnioskującemu powinno zależeć na ich obaleniu. Podkreślono, że Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia postępowania mającego na celu ustalenie sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej skarżącego w sytuacji, gdy dane umożliwiające ocenę tego stanu nie są pełne, mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. W konsekwencji powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że w przedmiotowej sprawie skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślono, że orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego ocenia taką sytuację, jaka ma miejsce w sprawie, jednoznacznie - jeżeli strona w jakikolwiek sposób uchyla się od złożenia wyjaśnień, oświadczeń lub dokumentów służących ocenie jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, to musi się liczyć z tym, że sąd nie będzie miał podstaw do przyjęcia jej wniosku za uzasadniony (por. np. postanowienie NSA z: 23 kwietnia 2009 r., I FZ 71/09; 23 lipca 2009 r., II FZ 260/09; 28 lipca 2009 r., I OZ 744/09). Odnosząc się końcowo do kwestii małżeńskiej rozdzielności majątkowej między skarżącym i jego żoną Sąd podkreślił, że zgodnie z art. 23, art. 27 oraz art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy i alimentacji również w zakresie ponoszenia kosztów sądowych postępowania, a na istnienie takiego obowiązku nie ma wpływu rozdzielność majątkowa małżonków. Na powyższe postanowienie skarżący złożył zażalenie, wnosząc o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy. Postanowieniu zarzucono błąd w ustaleniach faktycznych polegający na dowolnym uznaniu, że brak jest podstaw do przyznania prawa pomocy, podczas gdy prawidłowa ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego implikuje tezę przeciwną. Zdaniem skarżącego ze znajdujących się w aktach sprawy dowodów jednoznacznie wynika, że istnieją podstawy do skutecznego żądania przyznania prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Kluczowe znaczenie dla niniejszego rozstrzygnięcia ma w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego to, że skarżący w żaden sposób nie odniósł się do przyczyn, które wskazał Sąd pierwszej instancji jako podstawę oddalenia jego wniosku. Z jednej strony mianowicie Sąd zwrócił uwagę na niezasadność argumentacji odwołującej się do rozdzielności majątkowej skarżącego i jego żony, z drugiej strony podkreślono niewypełnienie wezwania wystosowanego do skarżącego na podstawie art. 255 P.p.s.a. w zakresie m.in. przedłożenia wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich 3 miesięcy, udokumentowania wysokości ponoszonych miesięcznie wydatków związanych z utrzymaniem rodziny, czy przedstawienia tytułu prawnego przysługującego do obecnie zajmowanego lokalu. Z uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia wynika, że Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał w związku z powyższym niemożność dokonania w pełni miarodajnej oceny stanu majątkowego skarżącego, a co za tym idzie, uznania spełniania wymogów z art. 246 P.p.s.a. W swoim zażaleniu skarżący nie podjął nawet próby podważenia stanowiska Sądu pierwszej instancji w przedstawionym zakresie, stwierdzając jedynie ogólnikowo, że prawidłowa ocena materiału dowodowego powinna skutkować przyznaniem mu prawa pomocy. Nie można się z tym stanowiskiem zgodzić. Zaznaczyć należy, że w sposób jednoznaczny skarżący został wezwany w trybie art. 255 P.p.s.a. do przedstawienia m.in. dokumentów, które w zaskarżonym postanowieniu wymienił Sąd pierwszej instancji Nie ulega również wątpliwości, że wezwanie we wskazanym zakresie nie zostało wypełnione, jak i to, że skarżący nie wyjaśnił przyczyn swego zaniechania w tym zakresie. Nieprzedłożenie tych dokumentów uniemożliwia w istocie stwierdzenie, czy w istocie sytuacja finansowa skarżącego jest tak trudna, by uzasadnione było przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Skoro wezwanie o przedłożenie dodatkowych dokumentów nie zostało w całości wypełnione – i to bez żadnego usprawiedliwienia – a podniesione w tym zakresie wątpliwości w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia zostały przez skarżącego we wniesionym przez niego zażaleniu pominięte, Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że w dalszym ciągu nie została miarodajnie i w pełni wyjaśniona kwestia posiadanych przez skarżącego środków pieniężnych, czy ponoszonych przez niego wydatków, co nie może pozostać bez wpływu na ocenę zasadności wniosku i zażalenia skarżącego. W związku z tym należy zaznaczyć, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku wykazać w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., w którym mowa o przyznaniu prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, wynika w sposób jednoznaczny, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie jej prawa pomocy. Z zawartego w tym przepisie określenia "gdy wykaże" wynika, że to strona ma przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy. Z kolei z art. 255 P.p.s.a. wynika, że przy rozpatrywaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy Sąd nie jest ograniczony do analizy dobrowolnie dostarczonych przez wnioskodawcę dokumentów i złożonych (zarówno na formularzu PPF, jak i poza nim) oświadczeń, lecz jest uprawniony – w przypadku uznania tychże oświadczeń za niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości oraz stanu rodzinnego strony, a także w przypadku, gdy oświadczenia te budzą wątpliwości – do zobowiązania skarżącego do złożenia na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego strony. Tryb, o którym mowa w art. 255 P.p.s.a. niewątpliwie został w przedmiotowej sprawie wykorzystany, nie ulega też wątpliwości, że ciążącego na wnioskodawcy na mocy tego przepisu zobowiązania skarżący nie wykonał w całości, powodując, że wątpliwości co do jego stanu majątkowego nie zostały w pełni wyjaśnione. Ze względu na to, że to na skarżącym ciążył ciężar wykazania, że spełnia on przesłanki przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie, uchylenie się od uczynienia zadość wezwaniu, a tym samym brak pełni współpracy z Sądem w celu wykazania, że w istocie skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (jak stanowi art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.), skutkuje uznaniem, że nie wykazał on, iż te przesłanki spełnia. Skoro w rozpoznawanym zażaleniu skarżący nie podjął próby wyjaśnienia wciąż istniejących wątpliwości co do jego rzeczywistej sytuacji finansowej, mimo wiedzy na temat wątpliwości Sądu pierwszej instancji w tym zakresie, należy uznać, iż w dalszym ciągu nie wykazał on, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Zawarte w zażaleniu twierdzenie skarżącego, że ze znajdujących się w aktach sprawy dowodów wynika, iż istnieją podstawy skutecznego żądania przyznania prawa pomocy, należy w związku z powyższym uznać za gołosłowne i nieświadczące o zasadności czy to zażalenia, czy też wniosku. Brak współdziałania skarżącego w wyjaśnianiu jego sytuacji majątkowej doprowadził do sytuacji, w której rzeczywiste możliwości płatnicze wnioskodawcy nadal budzą uzasadnione i istotne wątpliwości. Skoro w rozpoznawanym obecnie zażaleniu jego autor nie podjął próby wyjaśnienia tych wątpliwości, tym samym nie sposób uznać, że skutecznie wykazał, iż błędna była konkluzja Sądu pierwszej instancji co do niewykazania w okolicznościach sprawy spełniania przez skarżącego przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji. ----------------------- 5