II SA/Ol 372/22

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora (spr.) Sędzia WSA Marzenna Glabas Sędzia WSA Piotr Chybicki po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 października 2022 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia wypłacanych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. UZASADNIENIE Z przedstawionych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie akt sprawy wynika, że Prezydent Miasta E. (dalej organ lub organ I instancji) decyzją z 14 grudnia 2021 r., odmówił umorzenia należności dłużnikowi alimentacyjnemu – J. B. (dalej jako: strona, zobowiązany, dłużnik alimentacyjny lub skarżący), w kwocie 58 467,36 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w wysokości 26 109,35 zł, z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej – M.Z.T. W motywach rozstrzygnięcia organ wskazał, że na podstawie ostatecznych decyzji (z powołaniem ich numerów oraz okresów zasiłkowych, których decyzje te dotyczyły) przyznano świadczenie alimentacyjne z funduszu alimentacyjnego na rzecz M. Z. K.-B. (obecnie T.) w kwocie 500 zł miesięcznie. J. B. został poinformowany o obowiązku zwrotu należności z tego tytułu w kwocie 58 484,3 zł wraz z odsetkami w wysokości 26 109,35 zł (naliczonymi do dnia 14 grudnia 2021 r.) W dniu 8 listopada 2021 r. zobowiązany wystąpił do Prezydenta Miasta E. o umorzenie ww. należności w całości lub w części z uwagi na zły stan zdrowia spowodowany niezapewnieniem mu odpowiednich warunków odbywania kary pozbawienia wolności oraz brak majątku, z którego mogłaby nastąpić spłata należności. W toku postępowania zmierzającego do ustalenia sytuacji rodzinnej i dochodowej strony, organ uzyskał informację od Dyrektora Aresztu Śledczego w S., iż zobowiązany odbywa karę pozbawienia wolności, a przewidywany termin zakończenia odbywania kary przypada na 7 sierpnia 2035 r. Z uwagi na posiadaną grupę kwalifikacyjną oraz prowadzone wobec oskarżonego czynności procesowe, Areszt nie posiada dla niego ofert pracy odpłatnej. Z oświadczenia skarżącego zaś wynika, że jest on kawalerem, posiada średnie wykształcenie o kierunku informatyk, nie posiada żadnego majątku. Łączna kwota zobowiązań dłużnika alimentacyjnego wynosi 84 596,71 zł i jest konsekwencją niewywiązywania się przez niego z obowiązku alimentacyjnego wobec dziecka. W ocenie organu, nie zachodzą podstawy do umorzenia wypłaconych świadczeń. Zdaniem organu, nie jest szczególną okolicznością, przemawiająca za umorzeniem fakt, że zobowiązany przebywa w Areszcie Śledczym. Nie jest to okoliczność obiektywnie wyjątkowa, lecz stanowi efekt zabronionych działań zobowiązanego. Trudna sytuacja finansowa jest cechą większości zobowiązanych, za których świadczenia wypłaca fundusz alimentacyjny. Przy podejmowaniu decyzji w przedmiocie umorzenia organ musi mieć na względzie nie tylko interes strony, ale także interes publiczny. Podstawą umorzenia nie mogą być przemijające trudności finansowe czy zdrowotne. Po ustaniu przemijającej przeszkody, jaką jest odbywanie kary pozbawienia wolności, skarżący będzie miał 53 lata, a więc będzie w wieku umożliwiającym mu podjęcie pracy. W odwołaniu od tej decyzji skarżący zarzucił, że organ I instancji nie wyjaśnił, czy wnioskodawca, ze względu na stan zdrowia, może podjąć gdziekolwiek zatrudnienie. Podał, że załącza dokument z ostatniej konsultacji z 7 grudnia 2021 r., wskazujący na konieczność operacji, na którą nie może wyjść, co przez rok doprowadziło do nieodwracalnych zmian chorobowych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: Kolegium, organ odwoławczy lub w skrócie SKO), po rozpoznaniu odwołania, decyzją z 23 marca 2022 r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji organ opisał dotychczasowy przebieg postępowania i przytoczył przepisy prawa mające zastosowanie w sprawie. W motywach rozstrzygnięcia Kolegium wskazało, iż materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy nie daje podstaw do stwierdzenia, iż organ I instancji uchybił przepisom art. 7, art. 77 § 1 i art. 11 k.p.a. oraz art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jednolity obowiązujący w dniu wydawania zaskarżonej decyzji Dz.U.2021.877 ze zm., dalej jako: ustawa). Wniosek J. B. został bowiem rozpatrzony przy uwzględnieniu jego sytuacji dochodowej i rodzinnej przez niego przedstawionej, a wyciągniętych na tej podstawie wniosków nie można uznać za dowolne. Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, iż trudna sytuacja materialna, polegająca na braku środków finansowych, z uwagi na odbywanie kary pozbawienia wolności nie stanowi wystarczających przesłanek, które uzasadniałyby umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Za takim rozstrzygnięciem sprawy przemawia przede wszystkim fakt, obowiązany może podjąć pracę w jednostce penitencjarnej, w której możliwe jest zatrudnienie osadzonych z taką grupą klasyfikacyjną, jaką posiada skarżący. W tym celu powinien podjąć starania mające na celu przeniesienie do tego typu jednostki, jeżeli nie jest to możliwe w jednostce, w której aktualnie przebywa. Ponadto Kolegium wskazało, że dłużnik alimentacyjny będzie miał możliwość podjęcia pracy w późniejszym czasie, tj. po opuszczeniu zakładu karnego w warunkach otwartego rynku pracy. Aktualny pobyt w placówce penitencjarnej jest sytuacją przejściową w życiu dłużnika alimentacyjnego i jest on konsekwencją jego świadomego konfliktu z prawem. Umorzenie powinno mieć miejsce tylko w wyjątkowych sytuacjach. Trudna sytuacja dochodowa lub rodzinna dłużnika i związana z tym niemożność wywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego, powinna być efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie okoliczności mogą uzasadniać umorzenie świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Natomiast stan zdrowia odwołującego się ulegnie poprawie, po wdrożeniu odpowiedniego leczenia. SKO nadto wskazało na obowiązek alimentacyjny rodziców wobec dzieci, oraz że umorzenie zadłużenia alimentacyjnego spowodowałoby przerzucenie tego obowiązku na wszystkich członków społeczeństwa. Skargę do tutejszego sądu administracyjnego wniósł J. B. Skarżący podniósł, że dopóki był osobą zdrową, starał się podejmować zatrudnienie, aby regulować należności, ale pracy nie otrzymał. Zdaniem strony, ważne jest że interesuje się losem swojego dziecka, z którym utrzymuje kontakt i w miarę możliwości mu pomaga. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko i argumentację zwarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 30 ust. 2 powołanej wcześniej ustawy z dnia 7 września 2007 roku o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Z treści tego unormowania wynika w sposób jednoznaczny, że decyzja w tym przedmiocie ma charakter uznaniowy. Oznacza to że organ ma możliwość, ale nie obowiązek umorzenia należności. Sądowa kontrola uznania administracyjnego ograniczona jest natomiast wyłącznie do oceny tego, czy w sprawie zachodzą warunki materialnoprawne, uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 25 maja 2022 r., sygn. akt III OSK 1394/21 "decyzje uznaniowe pozostają pod kontrolą sądowoadministracyjną, ale zakres tej kontroli jest ograniczony. Sąd administracyjny nie wnika bowiem w celowość rozstrzygnięcia zawartego w zakwestionowanej decyzji administracyjnej. Decyzja uznaniowa w pełnym zakresie podlega natomiast badaniu, co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi i ocenie czy organ administracji publicznej prawidłowo zgromadził materiał dowodowy, czy wyciągnięte wnioski mają swoje uzasadnienie w zebranym w sprawie materiale dowodowym oraz czy dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach, zaś wyciągnięte wnioski są logiczne i poprawne. Decyzja uznaniowa może być przez Sąd uchylona w przypadku stwierdzenia, że została wydana z takim naruszeniem przepisów prawa materialnego czy procesowego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdy organ pozostawił poza swoimi rozważaniami istotne argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego" (dostępny w Internecie w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej w skrócie: CBOSA). Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, że organy orzekające w sprawie przeprowadziły postępowanie wyjaśniające zgodnie z wymogami ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity obowiązujący w dniu wydania zaskarżonej decyzji Dz. U. z 2021 r., poz.735 ze zm., dalej jako: k.p.a.) i prawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego. Jak wynika z treści art. 30 ust. 2 ustawy, organ orzekając w przedmiocie udzielenia ulgi w postaci umorzenia należności ma obowiązek uwzględnić sytuację dochodową i rodzinną wnioskodawcy. W rozpoznawanej sprawie wydanie decyzji zostało poprzedzone wyjaśnieniem sytuacji dochodowej i rodzinnej wnioskodawcy oraz ich analizą, z zachowaniem wymogów proceduralnych przewidzianych w k.p.a., a zatem nie można im postawić zarzutu dowolności. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, iż organ odwoławczy nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Skarżący zarzuca, że Kolegium nie uwzględniło przy orzekaniu stanu zdrowia dłużnika alimentacyjnego, który od 2020 r. wymaga pilnej operacji kręgosłupa, rehabilitacji i rekonwalescencji i w związku z tym nie ma możliwości podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia. Zarzut ten nie jest zasadny. Kolegium w uzasadnieniu swojej decyzji, wprawdzie lakonicznie, ale odniosło się do stanu zdrowia skarżącego stwierdzając, że strona – jako osoba w wieku produkcyjnym – ma perspektywę na poprawę stanu zdrowia i podjęcie zatrudnienia oraz spłatę długu w przyszłości. Stwierdzenie to nie nosi cech dowolności. Wiadomym jest bowiem, że podjęcie stosownego leczenia (czy w warunkach zamkniętych, czy też po opuszczeniu jednostki penitencjarnej) może przynieść rezultaty pozwalające na podjęcie przez skarżącego zatrudnienia. Ponadto, jak wynika z pisma Dyrektora Aresztu Śledczego z 18 listopada 2021 r. nie posiada on ofert pracy odpłatnej dla strony, nie z uwagi na schorzenia zobowiązanego, ale z uwagi na posiadaną podgrupę kwalifikacyjną oraz w związku z prowadzonymi wobec osadzonego czynnościami procesowymi. W tej sytuacji SKO miało podstawy przyjąć, że trudna sytuacja dochodowa dłużnika i związana z tym niemożność wywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego, nie jest efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, a tylko takie okoliczności mogą uzasadniać umorzenie świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Okolicznością taką nie jest z pewnością odbywanie kary pozbawienia wolności, gdyż za wyjątkową nie może być uznana sytuacja będąca efektem świadomych działań zobowiązanego, bez względu na stan jego zdrowia. W sprawie, której przedmiotem jest umorzenie należności publicznoprawnych, trzeba mieć na względzie, że instytucja umorzenia należności alimentacyjnych ma charakter wyjątkowy i powinna być stosowana w bardzo trudnych sytuacjach, które nie rokują poprawy. W orzecznictwie przyjmuje się, iż stan uzasadniający umorzenie należności powinien być efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Za wyjątkową nie może zostać uznana sytuacja będąca efektem zawinionych działań podmiotu zobowiązanego do alimentacji. W przeciwnym wypadku naganne działania dłużnika, sprzeczne z normami prawa karnego, byłyby premiowane umarzaniem zaległości z tytułu wypłacanych zaliczek alimentacyjnych, uprzednio spełnianych na koszt podatnika. ( wyrok WSA w Łodzi z 7 sierpnia 2018 r., sygn. akt II SA/Łd 133/18, dostępny w CBOSA). Zgromadzony w aktach sprawy materiał był wystarczający dla dokonania oceny, czy w niniejszej sprawie takie wyjątkowe okoliczności wystąpiły. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę w pełni podziela pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony w uzasadnieniu wyroku z 3 stycznia 2022 r., sygn. akt I OSK 721/19 ( dostępny LEX nr 3288340), iż wydanie pozytywnej dla dłużnika decyzji na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy z 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów może być odebrane jako forma zachęcenia innych osób do unikania partycypowania w kosztach utrzymania własnych dzieci, w sytuacji, gdy sytuacja materialna i osobista dłużnika nie jest następstwem pojawienia się zdarzeń nagłych i nieprzewidywalnych, lecz wynika ona z zaniedbań, które miały miejsce przed kilku laty i obecnie dłużnik ponosi tego negatywne konsekwencje. W tym kontekście, Kolegium słusznie zwróciło uwagę na potrzebę rozważenia interesu strony ubiegającej się o tego rodzaju ulgę oraz interesu publicznego. Reasumując, Sąd uznał działanie organów administracji w sprawie za zgodne z przepisami prawa zarówno procesowego, jaki prawa materialnego. Wobec tego, na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji wyroku.