II FZ 522/11

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Stanisław Bogucki po rozpoznaniu w dniu 18 października 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia B. sp. z o.o. w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 1 sierpnia 2011 r., sygn. akt I SA/Wr 275/11 w sprawie ze skargi B. sp. z o.o. w W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia 9 grudnia 2010 r., nr [...] w przedmiocie nadpłaty w podatku od gier za marzec 2010 r. postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE 1. Postanowieniem z dnia 1 sierpnia 2011 r. o sygn. akt I SA/Wr 275/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił B. sp. z o.o. w W. (dalej: Spółka) przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi Spółki na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia 9 grudnia 2010 r. o nr [...], wydaną w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku od gier z tytułu użytkowania automatów o niskich wygranych za marzec 2010 r. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podano art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej w skrócie: p.p.s.a.). 2. Przebieg postępowania przed Sądem pierwszej instancji: 2.1. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie WSA we Wrocławiu podał, że Spółka wniosła o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienie od kosztów sądowych w całości. W uzasadnieniu wskazała, że z powodu wprowadzenia zwiększonej stawki podatku z tytułu działalności gospodarczej w zakresie gier, Spółka znajduje się obecnie w bardzo trudnej sytuacji finansowej, w ubiegłym roku podatkowym poniosła stratę w wysokości 2.344.896,11 zł, nie była w stanie uiszczać swoich zobowiązań podatkowych, co spowodowało wszczęcie wobec Spółki postępowań egzekucyjnych, zajęcie rachunków bankowych oraz posiadanych udziałów w innej Spółce kapitałowej, w innej sprawie uzyskała zwolnienie od kosztów sądowych. Obecnie Spółka celem zrównoważenia kosztów, wynikających ze zwiększonych należności podatkowych, obniża koszty funkcjonowania. Do wniosku załączono: (a) bilans Spółki na dzień 31 grudnia 2010 r., z którego wynika, że Spółka posiada środki trwałe o wartości 13.545.277,28 zł, aktywa i pasywa spółki na koniec roku 2010 równoważyły się i wynosiły 34.421.519,86 zł, po stronie aktywów figurowały m.in. należności krótkoterminowe w kwocie 14.014.491,01 zł, a po stronie pasywów zobowiązania krótkoterminowe w wysokości 19.723.293,68 zł, w tym z tytułu dostaw towarów i usług 4.437.689,16 zł, (b) rachunek zysków i strat za 2010 r., z którego wynika, że Spółka osiągnęła w 2010 r. przychód netto za sprzedaży gry na automatach w wysokości 149.157.110,62 zł i poniosła stratę w wysokości 2.344.896,11 zł, (c) wyciąg z rachunku bieżącego, z którego wynika, że Spółka w dniu 31 maja 2011 r. miała na rachunku ujemne saldo w wysokości 6.625,63 zł i brak obrotów na rachunku od dnia 1 maja 2011 r. do dnia 31 maja 2011 r. Załączono nadto postanowienie Referendarza sądowego w WSA w Gdańsku z dnia 6 czerwca 2011 r., sygn. I SA/Gd 68/11, o przyznaniu Spółce prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. 2.2. Postanowieniem z dnia 4 lipca 2011 r. Referendarz sądowy WSA we Wrocławiu, działając w oparciu o art. 246 § 2 pkt 2, oraz art. 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a. odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. 2.3. W sprzeciwie od w.w. orzeczenia Spółka podniosła, że wykazanie ujemnego salda na rachunku bankowym dowodzi braku możliwości uiszczenia wpisu, posiadany przez Spółkę majątek nie może zostać spieniężony, gdyż stanowią go w przeważającej części automaty do gier o niskich wygranych, które mogą być eksploatowane jedynie do dnia wygaśnięcia licencji. Z tego powodu brak jest jakiegokolwiek popytu na ten składnik majątku Spółki. 3. Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu: 3.1. Odmawiając przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, Sąd pierwszej instancji ocenił, że Spółka nie wykazała przesłanki przyznania jej tego prawa. Z załączonych do wniosku dokumentów wynika, że prowadzi ona działalność gospodarczą dużych rozmiarów, o czym świadczy przychód osiągnięty w 2010 r. w wysokości blisko 150.000.000 zł. Z uzasadnienia wniosku wynika, że Spółka w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą, posiada płynność finansową, obecnie koncentruje się na obniżeniu kosztów działalności, co jest konieczne z powodu zwiększonych obciążeń podatkowych, w grudniu 2010 r. była w stanie regulować na bieżąco zobowiązania krótkoterminowe w wysokości blisko 20.000.000 zł, w tym z tytułu dostaw towarów i usług w wysokości blisko 4.500.000 zł. 3.2. Twierdzenia Spółki zawarte w sprzeciwie, że jej majątek jest faktycznie niezbywalny, są oczywiście sprzeczne z twierdzeniem, iż sprzedaż majątku trwałego w chwili obecnej jest jedynym źródłem dochodu Spółki, a przez to twierdzenia te były zdaniem WSA we Wrocławiu niewiarygodne. Spółka nie twierdziła również wprost i nie przedkłada na tę okoliczność żadnych dowodów, że faktycznie zaprzestała swojej podstawowej działalności gospodarczej w zakresie gier. Przeciwnie, podała, że obecnie koncentruje się na obniżeniu kosztów działalności. 3.3. Sądu pierwszej instancji ocenił jako całkowicie chybiony argument, że zbycie składnika majątku Spółki o wartości 1.696,00 zł (kwota wpisu), znikomej w porównaniu z wartością pozostałego majątku Spółki, spowodować może jej niewypłacalność. W kontekście skali działalności gospodarczej Spółki i wartości posiadanego majątku trwałego, koszty sądowe, które na obecnym etapie postępowania stanowi wpis w wysokości 1.696 zł (który zwykle stanowi najwyższy koszt sądowy w postępowaniu sądowoadministracyjnym), stanowią kwotę znikomą i niewątpliwie przez Spółkę możliwą do poniesienia. 3.4. Brak środków na rachunku bieżącym Spółki w dniu 31 maja 2011 r. oraz brak obrotów na rachunku od dnia 1 maja 2011 r. do dnia 31 maja 2011 r. jest bez znaczenia dla oceny jej zdolności finansowych. Chwilowy brak środków pieniężnych na rachunku bankowym osoby prawnej nie uzasadnia domagania się zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie np. uzyskać kredytu w rachunku bieżącym. W istocie rzeczy prawo pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania sądowego ze środków publicznych i przez to zwolnienie z obowiązków ponoszenia kosztów postępowania sądowego powinno się sprowadzać wyłącznie do przypadków, w którym zdobycie przez stronę środków do sfinansowania udziału w tym postępowaniu jest niemożliwe. 4. Stanowisko Spółki w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym: 4.1. Wnosząc do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie na w.w. postanowienie WSA we Wrocławiu Spółka zarzuciła Sądowi pierwszej instancji naruszenie prawa procesowego, tj. art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., poprzez uznanie, że nie zostały spełnione przesłanki do zwolnienia Spółki od kosztów sądowych i odmowę udzielenia tego zwolnienia w jakiejkolwiek części. Ze względu na to naruszenie wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. 4.2. Uzasadniając swoje zażalenie Spółka podniosła, że w toku rozpatrywania wniosku o przyznanie prawa pomocy ani Referendarz sądowy WSA we Wrocławiu ani Sąd pierwszej instancji nie wykazywał wątpliwości co do oświadczenia Spółki o prowadzeniu wobec niej licznych postępowań egzekucyjnych i nie wzywał Skarżącej do udowodnienia tego faktu. W związku z tym Spółka w załączeniu przestawiła przykładowe tytuły wykonawcze wystawione przeciwko niej (k. 90-113 akt WSA we Wrocławiu). Dowodzą one, że Spółka nie jest w stanie regulować terminowo należności publicznoprawnych, zaś brak obrotów na rachunku bankowym Spółki, nie jest stanem chwilowym. Posiadany przez Spółkę majątek nie może zostać spieniężony, gdyż stanowią go w przeważającej części automaty do gier o niskich wygranych, które w wyniku wprowadzenia nowych przepisów ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych mogą być eksploatowane jedynie do czasu wygaśnięcia udzielonej licencji. Z uwagi na fakt, że nowe licencje nie będą wydawane, ewentualni nabywcy nie mogliby eksploatować zakupionych automatów, stąd popyt na ten składnik majątku Spółki jest obecnie zerowy. Co więcej sprzedaż majątku trwałego, który w chwili obecnej jest jedynym źródłem dochodu Spółki, pomijając brak faktycznej możliwość zbycia posiadanych rzeczowych składników majątku, doprowadziłby do jej niewypłacalności, uniemożliwiając dalsze istnienie w obrocie gospodarczym oraz przynajmniej częściowe regulowanie innych zobowiązań publicznoprawnych. Jednocześnie Spółka podniosła, że sprzedaż majątku nieruchomego miałaby charakter nieodwracalny. W przypadku, gdy w wyniku sądowej weryfikacji zaskarżonej decyzji podatkowej zostałaby ona uchylona (co zdaniem Spółki powinno nastąpić), a na rzecz Spółki zostałyby zasądzone koszty sądowe, spowodowałoby to odzyskanie poniesionych nakładów finansowych, ale odzyskanie posiadanego majątku trwałego nie byłoby już możliwe. W związku z tym Spółka powołała się na pogląd wyrażony przez NSA m.in. w postanowieniu z dnia 6 czerwca 2008 r., sygn. akt I GSK 1202/07, że "przepisy o kosztach sądowych nie mogą w swych skutkach prowadzić do likwidacji majątku osób dochodzących swoich praw przed sądem". Z uwagi na bardzo trudną sytuację finansową Spółki, uzyskanie przez nią kredytu lub pożyczki bądź pozyskanie inwestorów celem podwyższenia kapitału zakładowego jest nierealne. Biorąc pod uwagę ilość zarejestrowanych w chwili obecnej w WSA we Wrocławiu spraw (wskazując, że analogiczne sprawy Spółka prowadzi przez sądami administracyjnymi na terenie całego kraju), i łączną wysokość wpisów we wszystkich sprawach, tj. 5.428 zł, Spółka nie jest w stanie uiścić wpisu w rozpoznawanej sprawie. 5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 5.1. Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, a rozstrzygnięcie WSA we Wrocławiu odpowiada prawu. W związku z tym zażalenie Spółki podlega oddaleniu. Wbrew twierdzeniom Spółki, które przedstawiła w zażaleniu, należy ocenić jako prawidłową konstatację Sądu pierwszej instancji, że nie wykazała ona, iż jej sytuacja finansowa uzasadnia przyznanie prawa pomocy. 5.2. Stosownie do art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. (por. postanowienia NSA: z dnia 13 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 185/10, z dnia 19 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 156/10, publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Oceniając zasadność przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie częściowym na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, należy odnieść sytuację majątkową wnioskodawcy do wysokości kosztów, które jest on zobowiązany ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Prawidłowo zatem w rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji zbadał zasadność przyznania Spółce prawa pomocy w zakresie zwolnienia od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi. WSA we Wrocławiu zestawił z sobą wysokość wpisu i stan majątkowy Spółki (s. 3 uzasadnienia postanowienia WSA we Wrocławiu). 5.3. Naczelny Sąd Administracyjny podziela ocenę Sądu pierwszej instancji, że w świetle tak znacznych przychodów, jakie uzyskuje Spółka, a także wartości jej majątku trwałego, niedopuszczalne byłoby przyjęcie, że spełnia ona przesłanki przyznania prawa pomocy. Spółka w istocie nie wykazała, że zmaga się z groźbą niewypłacalności - przedłożone dokumenty świadczą o prowadzeniu działalności na dużą skalę, z której uzyskiwane są znaczne przychody – przychód osiągnięty przez Spółkę w 2010 r. wyniósł około 150.000.000 zł. Wykazanie w danym roku podatkowym straty nie musi oznaczać utraty płynności finansowej przez danego przedsiębiorcę. Zasadnie Sąd pierwszej instancji stwierdził, że Spółka w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą, posiada płynność finansową, obecnie koncentruje się na obniżeniu kosztów działalności. W rozpoznawanej sprawie - poza powoływaniem się na stratę - Spółka nie przedłożyła żadnych dowodów na ryzyko utraty płynności finansowej. Przedłożone przez nią kopie tytułów wykonawczych świadczą jedynie o braku dobrowolnego regulowania zobowiązań publicznoprawnych, lecz nie są to dokumenty finansowe, obrazujące w sposób bezpośredni i jednoznaczny sytuację finansową Spółki. Stąd twierdzenia Spółki o trudnej sytuacji finansowej należy ocenić jako gołosłowne. Trudno przyjąć, uwzględniwszy zasady logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego, że Spółka, która uzyskała przychody w 2010 r. w w.w. wysokości, nie jest w stanie z takiej kwoty wygospodarować około 6.000 zł (wysokość wpisów we wszystkich sprawach prowadzonych przed wojewódzkimi sądami administracyjnymi - według oświadczenia Spółki w zażaleniu), na pokrycie wpisów sądowych w sprawach sądowoadministracyjnych, a także innych kosztów, które ewentualnie w tym postępowaniu mogą wystąpić. Podkreślenia wymaga, że z treści zażalenia nie wynikają w istocie żadne konkretne informacje o sytuacji finansowej Spółki, a jego autor w zasadzie nie nawiązał do argumentacji Sądu pierwszej instancji, która stanęła u podstaw oddalenia wniosku. Zażalenie sprowadza się do polemiki z WSA we Wrocławiu co do braku możliwości wyzbycia się składników majątku oraz luźnych stwierdzeń o konieczności rozważenia przez Sąd realnych, a nie hipotetycznych, możliwości poniesienia opłat w postępowaniu, a także celu wymiaru sprawiedliwości. 5.4. Argumenty Spółki o niemożliwości wyzbycia się części majątku, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie zasługują na uwzględnienie. Nie jest prawdopodobne twierdzenie Spółki, że jej majątek stanowią niemal wyłącznie automaty do gier o niskich wygranych, wziąwszy pod uwagę wskazany we wniosku o przyznanie prawa pomocy bilans i wartość środków trwałych (13.545.277,28 zł). Spółka dysponuje choćby środkami transportu o wartości około 400.000 zł czy zapasami o wartości 1.148.848,45 zł (por. bilans Spółki – k. 56 akt WSA we Wrocławiu). W tym świetle kwota wpisu sądowego w tej sprawie ponownie jawi się jako nieznacząca dla kondycji finansowej Spółki, a podobna ocena odnosi się także do innych kosztów, które ewentualnie mogą w tej sprawie wystąpić. Rozważania o konsekwencjach wyzbycia się nieruchomości należy uznać za nieistotne dla rozstrzygnięcia, gdyż Sąd pierwszej instancji takich działań od Spółki nie oczekiwał. 5.5. Reasumując należy stwierdzić, że w świetle przedłożonych dokumentów zebranych w aktach sprawy na pełną aprobatę zasługuje ocena Sądu pierwszej instancji, że Spółka nie wykazała zasadności przyznania jej prawa pomocy. W związku z czym Naczelny Sąd Administracyjny zażalenie jako niezasadne oddalił na mocy art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. jak w sentencji.