II SA/Bk 273/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Roleder, Sędziowie asesor sądowy WSA Marcin Kojło (spr.), sędzia WSA Marek Leszczyński, Protokolant specjalista Anna Makal, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 22 września 2020 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Rektora Uniwersytetu w B. z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] w przedmiocie stypendium doktoranckiego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Rektora Uniwersytetu w B. z dnia [...] grudnia 2019 r., numer [...]; 2. zasądza od Rektora Uniwersytetu w B. na rzecz skarżącego M. M. kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.) UZASADNIENIE Wnioskiem z dnia [...] października 2019 r. M. M. (zwany dalej również jako "skarżącym") zwrócił się do Rektora Uniwersytetu w B. o przyznanie zwiększenia stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej w roku akademickim 2019/2020. Decyzją z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...] Rektor Uniwersytetu w B. odmówił przyznania zwiększenia M. M. stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej na rok akademicki 2019/2020. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że zgodnie z § 1 ust. 2 Regulaminu zwiększania stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej w Uniwersytecie w B., wprowadzonego Zarządzeniem Rektora Uniwersytetu w B. z dnia 5 czerwca 2012 r. nr 7 (zwanego dalej: "Regulaminem") w zw. z art. 200a ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. 2017 r., poz. 2183 ze zm. dalej: "u.p.s.w.") w zw. z art. 286 ust. 1 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. 2018 r. poz. 1669 ze zm., dalej: "Przepisy wprowadzające u.p.s.w.n."), zwiększenie stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej przysługuje nie więcej niż 30% najlepszych doktorantów na poszczególnych latach studiów doktoranckich. Na IV roku studiów doktoranckich w dyscyplinie nauki fizyczne studiuje trzech doktorantów, co oznacza, że żaden z nich, w tym skarżący, nie może otrzymać zwiększenia stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej. Organ podał, że Doktorancka Komisja Stypendialna Wydziału Fizyki nie rekomendowała do otrzymania przedmiotowego zwiększenia stypendium żadnego doktoranta IV roku studiów doktoranckich w dyscyplinie nauki fizyczne. Powyższe rozstrzygnięcie zaskarżył skarżący wnosząc do Rektora o ponowne rozpatrzenie sprawy. Decyzją z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...], Rektor Uniwersytetu w B. utrzymał w mocy decyzję wydaną [...] grudnia 2019 r. Organ wskazał, że zgodnie z art. 200a ust. 1 u.p.s.w., zwiększenie stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej, o której mowa w art. 94b ust 1 pkt 5, przysługuje doktorantom wyróżniającym się w pracy naukowej i dydaktycznej. Tryb przyznawania zwiększenia stypendium doktoranckiego określa regulamin ustalony przez rektora po uzyskaniu opinii właściwego organu samorządu doktorantów, z uwzględnieniem zasady, że uprawnienie do otrzymywania tego stypendium przysługuje nie więcej niż 30% najlepszych doktorantów na poszczególnych latach studiów doktoranckich. Regulamin zwiększania stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej w Uniwersytecie w B., stanowiący załącznik do Zarządzenia nr 7 Rektora Uniwersytetu w B. z dnia 5 czerwca 2012 r., w § 2 ust. 3 wskazuje jakie kryteria są brane pod uwagę przy ocenie osiągnięć doktoranta (publikacje, udział w konferencjach z wygłoszonym referatem lub plakatem dotyczącym tematyki pracy badawczej doktoranta, odbyte staże związane z tematyka pracy badawczej doktoranta, postępy w pracy doktorskiej/wszczęcie przewodu doktorskiego, kierowanie projektem naukowo-badawczym w ramach NCBiR lub NCN). Regulamin w § 1 ust. 2 wskazuje, iż uprawnienie do zwiększenia stypendium przysługuje nie więcej niż 30% najlepszych doktorantów na poszczególnych latach studiów doktoranckich. Przewidziane w art. 200a ust. 1 u.p.s.w. uprawnienie rektora do ustanowienia regulaminu określającego tryb przyznawania zwiększenia stypendium doktoranckiego jest wyrazem samodzielności organizacyjnej przyznanej uczelni, której jednym z przejawów jest m.in. samorządność normodawcza. Oznacza to prawo do skonkretyzowania warunków niezbędnych dla uzyskania uprawnienia do świadczenia w postaci zwiększenia stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej. To więc regulamin danej uczelni, a nie przepis rangi ustawowej określa, w jaki sposób postępowanie o przyznanie zwiększenia stypendium doktoranckiego jest prowadzone, jakie dokumenty i dowody doktorant ubiegający się o przyznanie zwiększenia stypendium jest zobligowany przedłożyć, jak również jakie kryteria i zasady przyjęto przy wyborze beneficjantów tego w gruncie rzeczy konkursowego postępowania. Ustawodawca w przepisie art 200a ust. 1 u.p.s.w. określił jedynie minimalne reguły odnoszące się do wskazanego regulaminu, zgodnie z którymi uprawnienie do otrzymania zwiększenia stypendium przysługuje nie więcej niż 30% najlepszych doktorantów na poszczególnych latach studiów. W ocenie organu nietrafnym jest zarzut skarżącego dotyczący wprowadzenia wymogu minimalnej liczby doktorantów studiujących na danym kierunku, który warunkuje możliwość przyznania przynajmniej jednemu z nich zwiększenia stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej. Rektor podkreślił, że jedynym ograniczeniem narzuconym przez ustawodawcę jest nieprzekroczenie progu 30% najlepszych doktorantów na poszczególnych latach studiów przy przyznawaniu stypendiów z dotacji projakościowej. Zarówno prawodawca, jak i Rektor Uniwersytetu w B. nie ograniczają liczby doktorantów. Faktem jest, iż intencja ustawodawcy jest nagradzanie doktorantów wyróżniających się w pracy naukowej i dydaktycznej, ale brak elastycznych regulacji w zakresie progu 30% najlepszych doktorantów skutkuje tym, że organ administracji publicznej nie może przyznać stypendium projakościowego wiedząc, że przekroczy ten próg, a tym samym narazi Uniwersytet w B. na utratę dotacji podmiotowej na dofinansowanie zadań projakościowych, przeznaczonej przez ministerstwo na finansowanie zwiększenia wysokości stypendiów doktoranckich, o których mowa w art. 200a ust. 1 u.p.s.w., ze względu na niezastosowanie się do obowiązujących przepisów ustawowych. Odnosząc się do kwestii "zaokrąglenie" wyników, organ zaznaczył, że przepisy prawne nie regulują kwestii zaokrąglania. Rektor Uniwersytetu w B., może podejmować tylko takie działania, które są zawarte w obowiązujących regulacjach prawnych. Dlatego też, mimo podnoszenia przez skarżącego tej kwestii organ nie jest w stanie zastosować tego typu zabiegów z uwagi na brak stosownych regulacji prawnych. Nie godząc się z takim rozstrzygnięciem skarżący wywiódł skargę do Sądu. Zaskarżając decyzję Rektora w całości podniósł zarzutu naruszenia: 1) art. 200a ust. 1 u.p.s.w. oraz § 1 ust. 2 i 3 Regulaminu, poprzez dokonanie ich niewłaściwej wykładni, skutkującej nieprawidłowym przyjęciem, iż doktorant M. M. nie znajduje się w grupie 30% doktorantów uprawnionych do uzyskania zwiększenia stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej na rok akademicki 2019/2020, w sytuacji gdy prawidłowa - funkcjonalna i celowościowa wykładnia w/w przepisów winna prowadzić do wniosku, iż M. M. znajduje się grupie osób uprawnionych do uzyskania zwiększenia stypendium; 2) art. 107 § 3 k.p.a., poprzez sporządzenie uzasadnienia decyzji w sposób niekompletny, z pominięciem wskazania okoliczności faktycznych i prawnych, mogących mieć istotny wpływ na rozstrzygniecie sprawy, przejawiające się w postaci braku wskazania oceny osiągnięć naukowych skarżącego oraz innych doktorantów studiujących razem ze skarżącym na IV roku studiów doktoranckich na kierunku "Fizyka", oraz braku szczegółowego wskazania przyczyn, dla których Rektor uznał, że sytuacja skarżących, w przywołanych przez M. M. we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy orzeczeniach wojewódzkich sądów administracyjnych, były odmienne; 3) art. 77 §1 k.p.a. poprzez rozpatrzenie zebranego w sprawie materiału dowodowego w sposób niekompletny, przejawiające się w zaniechaniu przez Rektora dokonania oceny osiągnięć naukowych skarżącego oraz innych doktorantów studiujących razem ze skarżącym na IV roku studiów doktoranckich na kierunku "Fizyka", co uniemożliwiło wyłonienie listy rankingowej klasyfikującej doktorantów ze względu na osiągnięcia naukowe, a konsekwencji wyłonienie osób (osoby) należącej do grupy najlepszych doktorantów uprawnionych do otrzymania zwiększenia stypendium z tytułu dotacji projakościowej; 4) art. 200a ust. 1 u.p.s.w. oraz § 1 ust. 2 i 3 Regulaminu, poprzez przeprowadzenie wadliwych ich wykładni, skutkującej nieprawidłowym przyjęciem, że 30%-ową grupę doktorantów uprawnionych do otrzymania zwiększenia stypendium z dotacji projakościowej należy ustalić na podstawie grupy osób studiujących konkretny kierunek studiów, w sytuacji gdy bezpośrednio z treści w/w przepisów wynika, że grupę osób uprawnionych należy ustalić wyłącznie na podstawie ogólnej liczby doktorantów na poszczególnych latach studiów, w całkowitym oderwaniu od podjętego przez nich kierunku studiów. Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie decyzji wydanych w obu instancjach i zasądzenie od organu na jego rzecz kosztów postępowania. Odpowiadając na skargę Rektor wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Wyjaśnić w pierwszej kolejności należy, że od dnia 1 października 2018 r. zasady funkcjonowania szkolnictwa wyższego oraz prowadzenia działalności naukowej reguluje ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2018 r. poz. 1668, dalej: u.p.s.w.n."), która zastąpiła poprzednio obowiązującą w tej materii ustawę z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym. Zgodnie jednak z treścią art. 286 ust. 1 przepisów wprowadzających u.p.s.w.n., doktoranci, którzy rozpoczęli stacjonarne studia doktoranckie przed rokiem akademickim 2019/2020 (a więc również skarżący będący w roku akademickim 2019/2020 studentem IV roku), mogą otrzymywać zwiększenie stypendium doktoranckiego, o którym mowa w art. 200a ust. 1 u.p.s.w., na zasadach dotychczasowych. Zgodnie z tym przepisem zwiększenie stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej, o której mowa w art. 94b ust. 1 pkt 5 u.p.s.w. (stanowiącej dotację podmiotową na dofinansowanie zadań projakościowych, przeznaczona na finansowanie zwiększenia wysokości stypendiów doktoranckich, o których mowa w art. 200a, dla 30% najlepszych doktorantów, w uczelniach publicznych i niepublicznych), przysługuje doktorantom wyróżniającym się w pracy naukowej i dydaktycznej. Tryb przyznawania zwiększenia stypendium doktoranckiego określa zaś regulamin określony przez rektora po uzyskaniu opinii właściwego organu samorządu doktorantów, z uwzględnieniem zasady, że uprawnienie do otrzymywania tego stypendium przysługuje nie więcej niż 30% najlepszych doktorantów na poszczególnych latach studiów doktoranckich. Zgodnie zaś z art. art. 286 ust. 2 przepisów wprowadzających u.p.s.w.n. regulaminy, o których mowa w art. 200a ust. 1 u.p.s.w., przyjęte przed dniem wejścia w życie u.p.s.w.n. zachowują moc do 31 grudnia 2023 r. W związku z tym, moc zachowuje również Regulamin zwiększania stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej w Uniwersytecie w B., wprowadzony Zarządzeniem Rektora Uniwersytetu w B. nr 7 z dnia 5 czerwca 2012 r. Zgodnie z § 1 ust. 2 tego Regulaminu, zwiększenie stypendium doktoranckiego z dotacji podmiotowej na dofinansowanie zadań projakościowych, przyznawane jest przez Rektora na wniosek doktoranta, zaopiniowany przez właściwą komisję doktorancką. Komisja sporządza listę doktorantów, których rekomenduje do przyznania zwiększenia stypendium doktoranckiego z zachowaniem zasady, iż uprawnienie do zwiększenia stypendium przysługuje nie więcej niż 30% najlepszych doktorantów na poszczególnych latach studiów doktoranckich. W § 3 ust. 2 Regulaminu postanowiono jednak, że Komisja doktorancka dokonuje oceny wniosków zgodnie z zasadami, o których mowa w § 2 ust. 2 i 4 i rekomenduje do przyznania zwiększenia stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej nie więcej niż 30% doktorantów każdego roku danych studiów doktoranckich. Brzmienie Regulaminu wskazuje zatem, że wbrew przepisom ustawy Rektor przesunął warunek 30% na etap ustalania przez wydziałowe komisje doktoranckie listy rekomendowanych doktorantów, odnosząc go jedynie do liczby doktorantów na danym kierunku. Trzeba podkreślić, że w podobnym stanie faktycznym i prawnym wypowiadał się Naczelny Sąd Administracyjny rozpatrujący skargę kasacyjną M. M. od wyroku tut. Sądu oddalającego skargę na decyzję odmawiającą przyznania zwiększenia stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej na poprzedni rok akademicki 2018/2019. Rozważania zawarte w wyroku z dnia 24 sierpnia 2020 r. sygn. I OSK 2640/19 mają kapitalne znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. W wyroku tym Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że ustawodawca posługując się wskaźnikiem procentowym ustalił nieprzekraczalny próg ilości doktorantów na poszczególnych latach studiów, którym może przysługiwać dotacja projakościowa. O możliwości zaokrąglania niepełnych wartości ustawodawca nie zdecydował, stąd wniosek, że dopiero spośród czterech doktorantów na danym roku studiów można wyłonić jednego z nich uprawnionego do zwiększenia stypendium. Sąd kasacyjny uwzględnił zarzut, że ustalenie 30%-owej grupy uprawnionych powinno nastąpić na podstawie ogólnej liczby doktorantów studiujących na danym roku. Odnosząc się do treści art. 200a ust. 1 u.p.s.w. NSA przeanalizował treść Regulaminu i stwierdził, że Rektor odmiennie od nakazu wynikającego z aktu delegującego przesunął warunek 30% na etap ustalania przez wydziałowe komisje doktoranckie listy rekomendowanych doktorantów, odnosząc go jedynie do liczby doktorantów na danym kierunku. Akt wykonawczy zawęził tym samym krąg osób, które mogły skorzystać z dotacji projakościowej odmawiając tego uprawnienia doktorantom na tych kierunkach, na których w poszczególnych latach kształciły się mniej niż 4 osoby. Jak wskazał NSA, w skrajnych przypadkach mogło to oznaczać, że pomimo ogólnej liczby doktorantów na Uniwersytecie w B. pozwalającej w obrębie poszczególnych lat wyłonić 30% najlepszych doktorantów, żadnemu z nich nie przysługiwałoby omawiane uprawnienie. Wobec powyższego orzekający w tej sprawie Sąd, podzielając pogląd wyrażony w cytowanym wyroku NSA stwierdza, że zasadnie podnosi skarżący, że organu dopuścił się naruszenia art. 200a ust. 1 u.p.s.w., poprzez nieprawidłowe przyjęcie, że 30%-ową grupę doktorantów uprawnionych do otrzymania zwiększenia stypendium z dotacji projakościowej należy ustalić na podstawie grupy osób studiujących konkretny kierunek studiów, w sytuacji gdy bezpośrednio z treści tego przepisu wynika, że grupę osób uprawnionych należy ustalić wyłącznie na podstawie ogólnej liczby doktorantów na poszczególnych latach studiów (tu na IV roku), w całkowitym oderwaniu od podjętego przez nich kierunku studiów. Regulamin jako akt władztwa zakładowego wewnętrznego okazał się być zatem sprzeczny z przepisem rangi ustawowej i z tego względu wydane w tej sprawie decyzje oparte na § 1 ust. 2 w zw. z § 3 ust. 2 tego aktu w sposób nieuzasadniony ograniczały liczbę doktorantów uprawnionych do otrzymania zwiększonego stypendium, uniemożliwiając skarżącemu otrzymanie tych środków. Z tych względów wydane w tej sprawie rozstrzygnięcia Rektora należało wyeliminować z obrotu prawnego, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.). O kosztach orzeczono po myśli art. 200 w zw. z art. 205 § 2 tej ustawy i w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.). Ponownie rozpatrując sprawę organ uwzględni pogląd wyrażony w wyroku i przeprowadzi postępowanie w zgodzie z regulacjami art. 200a ust. 1 i art. 94b ust. 1 pkt 5 u.p.s.w.