II FZ 272/09

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA : Bogusław Dauter (spr.) po rozpoznaniu w dniu 18 września 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia K. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 4 maja 2009 r. sygn. akt I SAB/Gd 4/08 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi K. J. na bezczynność Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w G. w przedmiocie stanowiska wierzyciela w zakresie zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym postanawia: oddalić zażalenie UZASADNIENIE 1. Postanowieniem z 4 maja 2009 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił K. J. przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi podatnika na bezczynność Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w G. w przedmiocie stanowiska wierzyciela w zakresie zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym. 2. Rozstrzygnięcie to zapadło w następującym, ustalonym przez sąd pierwszej instancji stanie faktycznym: wnioskiem z 22 grudnia 2008 r., uzupełnionym na formularzu PPF z 19 stycznia 2009 r., K. J. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego przez skarżącego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynikało, że uzyskuje on dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę w kwocie 1.500 zł, a nadto prowadzi działalność gospodarczą (wysokości uzyskiwanego z niej dochodu wnioskodawca nie podał), pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z małżonką, która otrzymuje rentę w wysokości 427 zł. Małżonkowie nie posiadają żadnych oszczędności, papierów wartościowych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, ich majątek stanowi dom o powierzchni 104 m2. Względem wnioskodawcy wszczęto postępowanie egzekucyjne, w ramach którego dochodzone są zaległości podatkowe. Postanowieniem z 13 marca 2009 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Od powyższego orzeczenia skarżący wniósł sprzeciw, podnosząc, iż narusza ono przepis art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a) przez błędne zastosowanie, polegające na bezzasadnej odmowie przyznania mu prawa pomocy. W ocenie skarżącego złożone przez niego na formularzu PPF szczegółowe oświadczenie jest wystarczające dla przyznania mu prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. 3. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie sąd pierwszej instancji powołując się na treść art. 199, art. 255, art. 260 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wskazał, że zarządzeniem referendarza sądowego z 26 stycznia 2009 r. (doręczonym stronie 7 lutego 2009 r.) skarżący zobowiązany został do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów: (1) wyciągów ze wszystkich posiadanych przez małżonków rachunków i lokat, na których gromadzone są środki pieniężne, w tym kont i lokat dewizowych, z ostatnich trzech miesięcy wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji, bądź też oświadczeń złożonych przez każdego z małżonków o ich nieposiadaniu, (2) zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego o wysokości uzyskanych przez małżonków w roku 2008 dochodów, (3) dokumentu potwierdzającego wysokość wypłacanej żonie skarżącego renty, (4) dokumentów potwierdzających wysokość osiąganych przez skarżącego miesięcznych dochodów ze stosunku pracy oraz z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, tj. (a) zaświadczenia od pracodawcy o wysokości średniego miesięcznego wynagrodzenia z okresu ostatnich trzech miesięcy oraz wynagrodzenia wypłaconego za ostatni miesiąc, (b) dokumentów księgowych, z których wynikałaby wysokość osiągniętego z tytułu działalności gospodarczej dochodu (przychodu) lub poniesionej straty oraz kosztów uzyskania przychodów w okresie ostatnich trzech miesięcy, a także kopii zgłoszenia NIP-1 z załącznikiem B wraz z ich aktualizacjami, (5) dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych wydatków związanych z miesięcznymi kosztami utrzymania, (6) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na każdego z małżonków pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości). Skarżący żadnego z wymaganych dokumentów i oświadczeń nie przedłożył. Również przy sprzeciwie skarżący nie przedłożył żadnych z wymienionych w wezwaniu dokumentów źródłowych. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że uchylenie się przez skarżącego od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym uniemożliwia przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Sąd nie ma możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, a władny jest jedynie oceniać w świetle art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. te, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym sądowi prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. W niniejszej sprawie wnioskodawca sam uniemożliwił w ocenie sądu pierwszej instancji dokonanie takiej oceny, uchylając się od przedłożenia wymaganych dokumentów, co skutkowało niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Za nietrafne sąd pierwszej instancji uznał wywody skarżącego zawarte w sprzeciwie, jakoby samo złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy było wystarczające dla wykazania niemożności poniesienia przez niego kosztów sądowych bez uszczerbku koniecznego utrzymania. Skoro skarżący się nie wywiązał z nałożonego nań zobowiązania, to sąd nie ma obowiązku uznać przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. za dostatecznie uprawdopodobnione. 4. Na powyższe postanowienie skarżący wniósł zażalenie, w którym zarzucił sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 246 § 1 pkt. 2 p.p.s.a. poprzez błędne zastosowanie polegające na bezzasadnej odmowie przyznania prawa pomocy. W związku z tym wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu podatnik podniósł, że w złożonym formularzu PPF wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, a sąd dokonał błędnej oceny sytuacji majątkowej na dzień rozpoznawania wniosku. W ocenie skarżącego szczegółowe oświadczenie zawarte w formularzu było wystarczające do przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 5. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 244 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Na mocy art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy jest jednakże wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej i finansowej wnoszącego. Sąd ma dopiero wówczas możliwość przyznania prawa pomocy, a w ten sposób obciążenia budżetu państwa, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia wymaganych kosztów. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Z możliwości określonej w art. 255 p.p.s.a. skorzystał sąd pierwszej instancji wzywając skarżącego do doręczenie dokumentów potwierdzających jego sytuację majątkową i finansową. Dostarczenie dokumentów, których w wezwaniu z 26 stycznia 2009 r. żądał sąd pierwszej instancji, umożliwiłyby ocenę, czy zachodzi przesłanka określona w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Skarżący nie zastosował się jednak do wezwania sądu i nie dostarczył żadnych dokumentów źródłowych. Uniemożliwił tym samym wszechstronne zbadanie, czy rzeczywiście nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Skoro zatem strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej przez WSA dokumentacji, powinna liczyć się z tym, że sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym uzasadniające przyznanie prawa pomocy. Dlatego też w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zasadnie sąd pierwszej instancji oddalił wniosek podatnika uznając, złożone przez stronę we wniosku oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, za nie wystarczające i nie pozwalające sądowi na dokonanie pełnej oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, a tym samym na dokonanie oceny zasadności złożonego wniosku. Nie przedłożono bowiem jakiegokolwiek dokumentu źródłowego, który potwierdziłyby złożone przez podatnika oświadczenia. Wobec tego sąd pierwszej instancji zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego słusznie uznał, iż wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ponadto należy zauważyć, że w niniejszej sprawie na skarżącym ciąży jedynie obowiązek uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 100 zł. W świetle złożonego w sprawie formularza PPF zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego uiszczenia wpisu w tej wysokości nie spowoduje uszczerbku utrzymania koniecznego skarżącego i jego rodziny. Zaznaczyć przy tym należy, że skarżący, który wniósł uzasadnioną skargę, uzyskuje w przypadku jej uwzględnienia zwrot uiszczonego wpisu od organu, który wydał zaskarżony akt na podstawie art. 200 p.p.s.a. Na marginesie należy wskazać, że strona nie została w sposób prawidłowy poinformowana co do skutków niewykonania wezwania sądu do przedstawienia żądanych dokumentów. Jak bowiem przyjmuje się w orzecznictwie i doktrynie, sąd korzystający z uprawnienia zawartego w art. 255 p.p.s.a. ma obowiązek wyznaczyć stronie termin, w jakim powinna uzupełnić wskazane braki lub nadesłać dodatkowe dokumenty, a także wskazać rygor grożący w razie niewykonania w terminie wezwania (por. M. Niezgódka - Medek, w: w: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2006, str. 567). W niniejszej sprawie sąd nie zawarł w wezwaniu opartym na zarządzeniu z 26 stycznia 2009 r. rygoru grożącego niewykonaniem wezwania, a jedynie zakreślił siedmiodniowy termin do jego wykonania. Uchybienie to nie miało jednak istotnego wpływu na wynik sprawy, skoro informacje dostarczone sądowi przez wnioskodawcę nie uzasadniały przyznania prawa pomocy. Z przytoczonych wyżej względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.