I OW 212/20

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) Sędziowie sędzia NSA Elżbieta Kremer sędzia del. WSA Dariusz Chaciński po rozpoznaniu w dniu 26 listopada 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy z wniosku Prezydenta Miasta Jaworzna o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta Jaworzna a Wójtem Gminy Zabierzów w sprawie wskazania organu właściwego do ustalenia nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego postanawia: wskazać Prezydenta Miasta Jaworzno, jako organ właściwy w sprawie. UZASADNIENIE Prezydent Miasta Jaworzna złożył wniosek do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy nim a Wójtem Gminy Zabierzów w sprawie wskazania organu właściwego do ustalenia nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego przez G. F. W uzasadnieniu wskazano, że decyzją z 11 listopada 2016 r. Wójt Gminy Zabierzów ustalił na wniosek G. F. uprawnienia do świadczenia wychowawczego na dziecko E. F. w wysokości 500,00 zł miesięcznie na okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. Podano, że w dniu 10 grudnia 2019 r. Wójt Gminy Zabierzów przesłał do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Jaworznie zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego przez G. F. wraz z aktami sprawy. Prezydent Jaworzna nie zgodził się ze stanowiskiem Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Zabierzowie, który na podstawie weryfikacji z Centralnej Bazy Beneficjentów ustalił, że ostatnim miejscem pobierania świadczeń przez G. F. było Jaworzno, a adres stałego pobytu to: 43-600 Jaworzno, Al. [...]. Prezydent Miasta Jaworzna, w imieniu którego działa Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Jaworznie wskazał, po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, że G. F. nie posiada zameldowania na terenie Rzeczpospolitej Polskiej, gdyż zamieszkuje i pracuje poza granicami kraju, co zostało potwierdzone przez jej matkę – K. F. w oświadczeniu przesłanym do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Jaworznie drogą elektroniczną w dniu 13 marca 2020 r. Organ wnioskujący powołując się na art. 20 ust 4 i art.2 pkt 11 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2019 r., poz. 2407) stwierdził, że skoro G. F. nie zamieszkuje na terenie Jaworzna, nie ubiega się o przyznanie świadczenia wychowawczego oraz nie otrzymuje świadczenia wychowawczego, to Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Jaworznie nie jest organem właściwym do załatwienia przedmiotowej sprawy, wobec czego wnosi o rozstrzygnięcie sporu o właściwość. W odpowiedzi na wniosek, Wójt Gminy Zabierzów, w imieniu którego działa Podinspektor Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Zabierzowie, wskazał, że Prezydent Miasta Jaworzno przyznając, że G. F. mieszka i pracuje poza granicami kraju pośrednio potwierdził, że gmina Zabierzów również nie jest miejscem jej zamieszkania. Nie są więc zrozumiałe powody, dla których jako organ właściwy wnioskodawca wskazuje Wójta Gminy Zabierzów. Zdaniem Wójta z art. 20 ust. 4 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci jednoznacznie wynika, że organ właściwy ze względu na miejsce zamieszkania osoby, której przyznano świadczenie wychowawcze, jest również właściwy do ustalenia i dochodzenia świadczeń nienależnie pobranych. Wójt Gminy Zabierzów wskazał, że z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynika, iż w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w Jaworznie G. F. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia dobry start w dniu 6 sierpnia 2018 r. i po tej dacie nie ubiegała się o świadczenie w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w Zabierzowie. Zdaniem organu to pozwala przypuszczać, że gmina Jaworzno była gminą jej ostatniego miejsca zamieszkania na terenie Rzeczpospolitej Polskiej, bowiem we wniosku o dobry start jako miejsce zamieszkania podała właśnie adres zamieszkania na terenie gminy Jaworzno. Organ zauważył, że pod podanym przez G. F. adresem: Jaworzno, Al. [...] mieszka również jej matka, która w spornym okresie odebrała korespondencję kierowaną do córki i nie informowała o tym, że córka pod tym adresem nie mieszka. Wobec tego Wójt Gminy Zabierzów stwierdził, że nawet jeśli obecnie G. F. mieszka poza granicami kraju, tak jak ustalił to wnioskodawca, nie zmienia to faktu, że jej ostatnim miejscem zamieszkania na terenie Rzeczypospolitej Polskiej była gmina Jaworzno. Z tego powodu organem właściwym w sprawie, zdaniem Wójta, jest Prezydent Miasta Jaworzno. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej w skrócie "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 K.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 P.p.s.a.). W rozpoznawanej sprawie spór zainicjowany wnioskiem ma charakter negatywnego sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta Jaworzna a Wójtem Gminy Zabierzów w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozstrzygnięcia o ustaleniu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego. Wniosek o rozstrzygnięcie sporu jest dopuszczalny, gdyż wskazane organy nie mają wspólnego dla nich organu wyższego stopnia. Zgodnie z art. 2 pkt 11 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci ( Dz.U. tj. 2019 r., poz. 2407) organem właściwym w sprawach nabywania uprawnień do świadczenia wychowawczego jest wójt, burmistrz lub prezydent miasta właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie wychowawcze lub otrzymującej świadczenie wychowawcze. Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci przewiduje zmianę właściwości organu w związku ze zmianą miejsca zamieszkania osoby, której przyznano świadczenie wychowawcze, o czym stanowi jej art. 20 ust. 4. Zgodnie z tym przepisem w przypadku powzięcia informacji o zmianie miejsca zamieszkania osoby, której przyznano świadczenie wychowawcze, dotychczasowy organ właściwy przekazuje wydaną decyzję lub informację o przyznanym świadczeniu wychowawczym wraz z aktami sprawy organowi właściwemu ze względu na nowe miejsce zamieszkania osoby, której przyznano świadczenie wychowawcze w celu ich dalszej realizacji. Organ właściwy ze względu na nowe miejsce zamieszkania osoby, której przyznano świadczenie wychowawcze, realizuje przyznane świadczenie wychowawcze bez konieczności wydawania kolejnej decyzji lub informacji oraz jest właściwy do uchylenia, zmiany prawa do świadczenia wychowawczego, w tym ustalonego decyzją, oraz do ustalania i dochodzenia świadczeń nienależnie pobranych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna rodziny mająca wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, członek rodziny nabył prawo do świadczenia wychowawczego w innym państwie, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego stanowią inaczej, osoba nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego. Ze wskazanego przepisu wynika wprost, że zmiana miejsca zamieszkania osoby pobierającej świadczenie wychowawcze ma wpływ na właściwość organu. Organ właściwy ze względu na nowe miejsce zamieszkania osoby, której przyznano świadczenie wychowawcze realizuje przyznane świadczenie wychowawcze (...), jest uprawniony do uchylenia, zmiany prawa do świadczenia wychowawczego, w tym ustalonego decyzją, oraz do ustalania i dochodzenia świadczeń nienależnie pobranych. Z wniosku o rozstrzygnięcie sporu o właściwość i z odpowiedzi na ten wniosek wynika, że oba organy administracji nie mają wątpliwości co do powyższej regulacji prawnej, lecz co do sposobu jej zastosowania w niniejszej sprawie. Wnioskodawca prezentuje bowiem stanowisko, że skoro G. F. obecnie zamieszkuje poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, to wskazany przepis nie ma zastosowania. Natomiast Gmina Zabierzów uważa że spełnione są wymienione we wskazanym przepisie przesłanki, gdyż ostatnim miejscem zamieszkania G. F. było Jaworzno. Z akt sprawy wynika bezspornie, że G. F. wyjechała z gminy Zabierzów. Wymeldowała się wraz z córką i przeprowadziła do Jaworzna ul. [...]. Tam też zameldowała się na stałe i pobierała świadczenia z MOPS w Jaworznie, co wynika jednoznacznie z załączonej do akt informacji z Centralnej Bazy Beneficjentów. Okoliczność tę potwierdził także F. S., ojciec dziecka E. F., w piśmie z 18 sierpnia 2019 r. ( 22 sierpnia prezentata organu). Ponadto G. F. w oświadczeniu z 16 lutego 2017 r. dotyczącym formy wypłacania świadczeń wskazała bank w Jaworznie. Nie może zatem budzić wątpliwości, że ostatnim miejscem zamieszkania G. F. przed jej wyjazdem za granicę było Jaworzno. Nie można jednak w niniejszej sprawie pominąć, że jak wynika z załączonej przez F. S. umowy o pracę G. F. zawartej z firmą w Islandii, podjęła ona pracę w marcu 2017r. Zachodzi zatem potrzeba ustalenia, czy mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Stosownie do art. 16 ust.2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, w przypadku przebywania osoby, o której mowa w art. 4 ust. 2, lub członka rodziny tej osoby w dniu przyznania świadczenia wychowawczego lub po tym dniu poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, o którym mowa w ust. 1, organ właściwy występuje do wojewody o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Wojewoda ustala, czy w przekazanej sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego ( ust.4). W przypadku, gdy wojewoda w sytuacji, o której mowa w ust. 2, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla prawo do świadczenia wychowawczego za okres, w którym osoba podlega ustawodawstwu w zakresie świadczeń na rodzinę w innym państwie, o którym mowa w ust. 1, w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego( ust.6). W przypadku, o którym mowa w ust. 6, wojewoda ustala prawo do świadczenia wychowawczego zgodnie z art. 11 od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w ust. 1, w zakresie świadczeń na rodzinę w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego ( ust.7) Zgodnie zaś z ust.8 w przypadku gdy wojewoda ustali, że w sprawie nie mają zastosowania przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego: 1) przekazuje sprawę organowi właściwemu w celu ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego - w przypadku, o którym mowa w ust. 1; 2) informuje o tym fakcie organ właściwy - w przypadku, o którym mowa w ust. 2. Zgodnie z ust.10 omawianego przepisu to Wojewoda ustala i dochodzi zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego w sprawach, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Przepisy art. 25 stosuje się odpowiednio. Zgodnie z art.25 ust.1 omawianej ustawy osoba, która pobrała nienależne świadczenie, jest obowiązana do jego zwrotu. Przy czym, za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 16 ust. 6 ustawy. Chodzi tu o sytuację, gdy matka, ojciec, opiekun faktyczny lub opiekun prawny dziecka lub członek rodziny tych osób w dniu wydania decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze lub po dniu jej wydania przebywają poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Wówczas organ właściwy (wójt, burmistrz, prezydent miasta) występuje do wojewody o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Pozytywne ustalenie wojewody w tym zakresie stanowi obligatoryjną przesłankę do wydania przez właściwy organ decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu wskazanego wyżej innego państwa w zakresie świadczeń na rodzinę w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W takim przypadku świadczenie wychowawcze jest nienależne za okres od dnia, w którym wyżej wymienione osoby stały się uprawnione do świadczeń na rodzinę w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze. W opisanych okolicznościach faktycznych prawidłowo Gmina Zabierzów przekazała akta sprawy, zgodnie z dyspozycją art. 20 ust. 4 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, do Jaworzna, jako ostatniego miejsca zamieszkania strony w Polsce. Rolą Prezydenta Miasta Jaworzno powinno być następnie, zgodnie z przytoczonymi wyżej regulacjami, wystąpienie do Wojewody Śląskiego o ustalenie czy mają zastosowanie przepisy o koordynacji zabezpieczeń społecznych. Od tego ustalenia zależne będzie dalsze procedowanie w sprawie, zgodnie ze wskazanymi powyżej przepisami. Na gruncie rozpoznawanej sprawy oznacza to, że organem właściwym do wystąpienia do Wojewody celem dokonania ustaleń, zgodnie z wyżej opisanymi przepisami, jest Prezydent Miasta Jaworzno. Z uwagi na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 i w związku z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.