II GZ 502/11

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maria Myślińska po rozpoznaniu w dniu 17 listopada 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia A. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 17 sierpnia 2011 r. , sygn. akt I SA/Gd 803/09 w zakresie odrzucenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia oraz odrzucenia zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 19 maja 2011 r., sygn. akt I SA/Gd 803/09 w sprawie ze skargi A. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2009 r., Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Zaskarżonym postanowieniem z 17 sierpnia 2011 r. o sygn. akt I SA/Gd 803/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w pkt 1. odrzucił wniosek A. B. o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia, zaś w pkt. 2 zażalenie A. B. na postanowienie tego Sądu z 19 maja 2010 r. Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy. [...] złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] sierpnia 2009 r., nr [...], którą ten odmówił umorzenia należności z tytułu nieuregulowanych składek na ubezpieczenie społeczne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 16 listopada 2009 r., odrzucił skargę [...]. Odpis orzeczenia wraz z pisemnym uzasadnieniem został doręczony skarżącemu w dniu 25 listopada 2009 r. W dniu [...] grudnia 2009 r. skarżący złożył sporządzoną osobiście skargę kasacyjną od postanowienia z dnia 16 listopada 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, postanowieniem z dnia 19 maja 2010 r. odrzucił skargę kasacyjną, jako powód podając osobiste jej sporządzenie przez [...], nie będącego profesjonalnym pełnomocnikiem. Odpis postanowienia wraz z pouczeniem o przysługującym na nie zażaleniu, skarżący odebrał w dniu 8 czerwca 2010 r. Następnie pismem z dnia [...] czerwca 2010 r. [...] złożył zażalenie na postanowienie z dnia 19 maja 2010 r. Postanowieniem z dnia 29 października 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku przyznał [...] prawo pomocy poprzez ustanowienie na jego rzecz radcy prawnego. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 15 grudnia 2010 r. sygn., akt II GZ 224/10 oddalił zażalenie [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 19 maja 2010 r., które w konsekwencji stało się ostateczne w toku instancji. W dniu 13 stycznia 2011 r. radca prawny [...], pełnomocnik skarżącego z urzędu złożył zażalenie na prawomocne postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 19 maja 2010 r. o odrzuceniu skargi kasacyjnej, wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia. Następnie WSA w Gdańsku postanowieniem z 14 lutego 2011 r., odrzucił powyższe zażalenie. Sąd uznał wniesione przez pełnomocnika skarżącego zażalenie na postanowienie z dnia 19 maja 2010 r. za niedopuszczalne, gdyż Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 15 grudnia 2010 r. sygn., akt II GZ 224/10 oddalił zażalenie [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 19 maja 2010 r. Zatem sprawa objęta zażaleniem pomiędzy tymi samymi stronami została już prawomocnie osądzona. Ponowne zażalenie jest zatem niedopuszczalne. Na powyższe postanowienie pełnomocnik [...] wniósł zażalenie wnosząc o jego uchylenie. W jego uzasadnieniu podał, że o postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 grudnia 2010 r. sygn. akt II GZ 224/10 oddalającym zażalenie jego mocodawcy na orzeczenie Sądu I instancji odrzucające skargę kasacyjną dowiedział się w dniu 2 lutego 2011 r., tzn. wówczas, kiedy zostało mu ono doręczone. W dacie, gdy pełnomocnik skarżącego sporządzał zażalenie na postanowienie Sądu I instancji z dnia 19 maja 2010 r. tj. w dniu 10 stycznia 2011 r. nie wiedział, że sprawa została już prawomocnie rozstrzygnięta. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 31 maja 2011 r. sygn., akt II GZ 286/11, uchylił postanowienie WSA w Gdańsku z 14 lutego 2011 r. W uzasadnieniu podniósł, że Sąd pierwszej instancji wydał w dniu 14 lutego 2011 r. orzeczenie niekompletne. Nie ustosunkował się bowiem do wniosku o przywrócenie terminu i nie wydał w tej kwestii stosownego postanowienia. Sąd I instancji powinien był w pierwszej kolejności zająć się wnioskiem pełnomocnika o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia i wydać orzeczenie w tej kwestii a dopiero później zbadać dopuszczalność samego zażalenia. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego należało odrzucić wniosek o przywróceniu terminu do wniesienia zażalenia na podstawie art. 88 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej: p.p.s.a), gdyż był on nieaktualny ze względu na prawomocne orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w tej sprawie (sygn. akt II GZ 224/10). Naczelny Sąd Administracyjny wskazał równocześnie, że nie kwestionuje rozstrzygnięcia Sądu I instancji co do niedopuszczalności zażalenia z uwagi na zapadłe w tej sprawie postanowienie NSA z dnia 15 grudnia 2010 r. oddalające zażalenie [...] na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Ponownie rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wskazanym na wstępie postanowieniem z 17 sierpnia 2011 r., w pkt 1. odrzucił wniosek [...] o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia, zaś w pkt. 2 zażalenie [...] na postanowienie tego Sądu z 19 maja 2010 r. W uzasadnieniu Sąd podkreślił, że stosownie do art. 190 p.p.s.a, sąd któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Z tych względów, ponownie rozpoznając sprawę zażalenia wniesionego przez pełnomocnika skarżącego na postanowienie z dnia 19 maja 2010 r. oraz sprawę wniosku pełnomocnika skarżącego o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia Sąd zobowiązany był w pierwszej kolejności rozpoznać wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 19 maja 2010 r. w sprawie o sygn. akt I SA/Gd 803/09. Zdaniem WSA, mając na uwadze treść postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 maja 2011 r. Sygn. akt II GZ 286/11 wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia należy odrzucić. Wniosek ten jest bowiem niedopuszczalny z uwagi na treść art. 88 p.p.s.a. Zgodnie z tym ostatnim przepisem "spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu sąd odrzuci na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie". Skoro Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 15 grudnia 2010 r. w sprawie o sygn. akt II GZ 224/10 oddalił zażalenie [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 19 maja 2010 r., sygn. akt I SA/Gd 803/09 to postanowienie tego Sądu z dnia 19 maja 2010 r. stało się prawomocne a wniosek pełnomocnika skarżącego o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia na prawomocne postanowienie stał się nieaktualny. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że konsekwencją odrzucenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia jest odrzucenie samego zażalenia z uwagi na jego niedopuszczalność. Zgodnie bowiem z art. 58 § 1 pkt 4 p.p.s.a. Sąd odrzuca skargę, jeżeli sprawa objęta skargą pomiędzy tymi samymi stronami jest w toku lub została już prawomocnie osądzona. Przy czym, stosownie do treści art. 197 § 2 w związku z art. 193 cyt. ustawy, przepis ten stosuję się odpowiednio do zażaleń. Skoro Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 15 grudnia 2010 r. sygn., akt II GZ 224/10 oddalił zażalenie [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 19 maja 2010 r. to sprawa objęta zażaleniem pomiędzy tymi samymi stronami została już prawomocnie osądzona. Ponowne zażalenie jest zatem niedopuszczalne. Pełnomocnik [...] w zażaleniu na powyższe postanowienie wniosła o jego uchylenie postanowienia w całości i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie: - art. 58 § 4 art. 164, art. 168 w związku z art. 193 i art. 197 § 2 p.p.s.a. przez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że zażalenie pełnomocnika z dnia 10 stycznia 2011 r. jest niedopuszczalne, z uwagi na prawomocne osądzenie sprawy, przed terminem wniesienia środa zaskarżenia, podczas gdy strona została zawiadomiona o wydaniu przez NSA postanowienia z dnia 15 grudnia 2010 r. dopiero 2 lutego 2011 r. - art. 88 w związku z art. 134 § 2 p.p.s.a. poprzez niezasadne odrzucenie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia. W uzasadnieniu skarżący podał, że o postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 grudnia 2010 r. sygn. akt II GZ 224/10 oddalającym zażalenie jego mocodawcy na orzeczenie Sądu I instancji odrzucające skargę kasacyjną dowiedział się w dniu 2 lutego 2011 r., tzn. wówczas, kiedy zostało mu ono doręczone. W dacie, gdy pełnomocnik skarżącego sporządzał zażalenie na postanowienie Sądu I instancji z dnia 19 maja 2010 r. tj. w dniu 10 stycznia 2011 r. nie wiedział, że sprawa została już prawomocnie rozstrzygnięta. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności podnieść należy, iż zgodnie z art. 190 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku pozostawał związany oceną prawną wyrażoną przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 31 maja 2011 r., sygn. akt II GZ 286/11. Zgodnie z art. 190 p.p.s.a. sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Nie można oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Oznacza to, że sąd, któremu sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania, nie ma całkowitej swobody przy wydawaniu nowego orzeczenia, lecz zastosować musi wykładnię prawa dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny (tak: wyrok WSA w Warszawie z 2 marca 2005 r., sygn. akt III SA/Wa 2501/04, opublikowany na stronie internetowej - http://orzeczenia.nsa.gov.pl) Zdanie pierwsze art. 190 p.p.s.a. skierowane jest do Sądu pierwszej instancji. Zgodnie bowiem z jego brzmieniem Sąd, któremu sprawa została przekazana - a taka sytuacja wystąpiła w niniejszej sprawie - związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Przywołana norma prawna wskazuje wprost na ograniczenie swobody (także w rozumieniu art. 134 p.p.s.a.) Sądu pierwszej instancji przy wydawaniu nowego orzeczenia, po orzeczeniu NSA przekazującym mu sprawę do ponownego rozpoznania. Zasięg tego rozwiązania wprowadzonego przez ustawodawcę jest jednak szerszy. Należy zważyć, iż użyte w art. 190 p.p.s.a. pojęcie "wykładni prawa" należy rozumieć wąsko, jako wyjaśnienie znaczenia przepisów prawa. Sąd pierwszej instancji rozpoznający sprawę ponownie nie może zatem dokonać interpretacji przepisów w sposób odmienny niż wynikająca z orzeczenia wydanego w wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej, nie może też ocenić prawidłowości rozstrzygnięcia sądu odwoławczego. Jak akcentuje się w orzecznictwie sądowym: "Istnienie możliwości oceny przez sąd pierwszej instancji orzeczenia sądu instancji wyższej stanowiłoby bowiem zaprzeczenie zasady dwuinstancyjności i zasad ustrojowych, wynikających z art. 176 Konstytucji RP oraz przepisów ustrojowych - art. 3 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm., art. 15 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Na wyrażoną w art. 176 ust. 1 Konstytucji RP zasadę postępowania sądowego co najmniej dwuinstancyjnego składa się bowiem m.in. konieczność zapewnienia sprawności sądowej i określenia oznaczonej liczby instancji. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt SK 77/06 (opoubl. W OTK ZU nr 3/A/2008, poz. 39) interpretując ten przepis stwierdził, że w pewnym momencie musi zapaść rozstrzygnięcie, które nie podlega kontroli innych organów i z którym wiąże się domniemanie zgodności z prawem, niepodlegajace obaleniu w dalszym postępowaniu" (por. uzasadnienie wyroku NSA z dnia 4 grudnia 2009 r., sygn. akt II FSK 1064/08 - LEX nr 550070). Trzeba zauważyć, iż odstępstwo od zasady wyrażonej w art. 190 zd. 1 p.p.s.a. dotyczyć może tylko dwóch sytuacji. Pierwsza z nich związana jest z ewentualną zmianą stanu faktycznego. Gdy w trakcie ponownego rozpoznania sprawy sąd pierwszej instancji stwierdzi, że stan faktyczny, który stanowił podstawę faktyczną rozstrzygnięcia dokonanego przez Naczelny Sąd Administracyjny nie został dostatecznie wyjaśniony bądź jest odmienny od przyjętego przez NSA, nie jest związany wyrażoną poprzednio oceną, ponieważ do nowo ustalonego stanu faktycznego należy stosować przepisy odmienne od wyjaśnionych przez Naczelny Sąd Administracyjny (podobnie w wyrokach: SN z dnia 9 lipca 1998 r., sygn. akt I PKN 226/98 - OSNAP 1999, nr 15, poz. 486; NSA z dnia 4 grudnia 2009 r., sygn. akt II FSK 1064/08 - LEX nr 550070; NSA z dnia 14 grudnia 2005 r., sygn. akt II OSK 342/05 - LEX nr 190953; NSA z dnia 4 września 2007 r., sygn. akt I FSK 1130/06 - opublikowany na stronie internetowej - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W postępowaniu przed sądami administracyjnymi sytuacja ta wystąpić może zupełnie wyjątkowo. Sądy te co do zasady orzekają na podstawie akt prawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.), a własnych ustaleń dokonują tylko w ograniczonym zakresie. Drugi z przypadków utraty mocy wiążącej wykładni prawa wyrażonej w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego to podjęcie, po wydaniu przez NSA, a przed rozstrzygnięciem sprawy przez sąd pierwszej instancji, któremu sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania - przez Naczelny Sąd Administracyjny uchwały, w której wyrażona zostanie odmienna wykładnia prawa od przyjętej w wyroku wydanym w tej sprawie w wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej. W takim przypadku moc wiążącą będzie miała wykładnia wynikająca z uchwały (art. 269 § 1 p.p.s.a., por. także: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2006, s. 420-421; B. Gruszczyński (w:) B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Kraków 2006, s. 451; uchwała NSA z dnia 30 czerwca 2008 r., sygn. akt I FPS 1/08 - ONSAiWSA 2008, nr 5, poz. 75). Jeśli którykolwiek ze składów orzekających sądów administracyjnych nie podziela stanowiska wyrażonego w uchwale składu powiększonego to obowiązany jest do zastosowania procedury przewidzianej w art. 269 § 1 p.p.s.a., tzn. musi przedstawić powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi poszerzonemu. Przenosząc te rozważania na grunt tej sprawy stwierdzić należy, iż nie miała miejsca żadna z okoliczności, pozwalająca Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku przy ponownym rozpoznaniu sprawy na odstąpienie od oceny prawnej wyrażonej w prawomocnym postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 maja 2011 r., sygn. akt II GZ 286/11. W ocenie NSA, trafnie Sąd pierwszej instancji odrzucił wniosek skarżącego o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie WSA w Gdańsku z 19 maja 2010 r., o odrzuceniu skargi kasacyjnej z powodu jej sporządzenia przez osobę nie będącą profesjonalnym pełnomocnikiem. Wniosek ten był bowiem niedopuszczalny z uwagi na treść art. 88 p.p.s.a. Skoro Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 15 grudnia 2010 r. w sprawie o sygn. akt II GZ 224/10 oddalił zażalenie [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 19 maja 2010 r., sygn. akt I SA/Gd 803/09 to postanowienie z dnia 19 maja 2010 r. stało się prawomocne. W związku z tym wniosek pełnomocnika skarżącego o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia na takie prawomocne już postanowienie stał się nieaktualny. Zasadnie również WSA w Gdańsku odrzucił zażalenie skarżącego na postanowienie WSA z 19 maja 2010 r., sygn. akt I SA/Gd 803/09, gdyż konsekwencją odrzucenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia jest odrzucenie samego zażalenia z uwagi na jego niedopuszczalność. Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 4 p.p.s.a. Sąd odrzuca skargę, jeżeli sprawa objęta skargą pomiędzy tymi samymi stronami jest w toku lub została już prawomocnie osądzona. Przy czym, stosownie do treści art. 197 § 2 w związku z art. 193 p.p.s.a., przepis ten stosuję się odpowiednio do zażaleń. Skoro Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 15 grudnia 2010 r. sygn., akt II GZ 224/10 oddalił zażalenie [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 19 maja 2010 r. to sprawa objęta zażaleniem pomiędzy tymi samymi stronami została już prawomocnie osądzona. Ponowne zażalenie na postanowienie WSA w Gdańsku z 19 maja 2010 r., jest niedopuszczalne. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.