II FZ 1050/13

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jan Rudowski, , , po rozpoznaniu w dniu 4 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia N. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 września 2013 r. sygn. akt VIII SA/Wa 497/13 w zakresie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi N.S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 18 kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r. postanawia oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 2 września 2013 r., sygn. akt VIII SA/Wa 497/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, zwolnił N. S. (dalej zwanego: "skarżącym") od wpisu od skargi ponad kwotę 750 zł i odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie w sprawie ze skargi skarżącego na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 18 kwietnia 2013 r. W formularzu PPF skarżący wskazał, że jest osobą bezrobotną, pobiera zasiłek dla bezrobotnych w wysokości ok. 500 zł oraz zamieszkuje wraz z rodziną w wynajmowanym domu. Wskazał także, że na jego utrzymaniu pozostaje dwoje małoletnich dzieci, a jego małżonka prowadzi działalność gospodarczą, z której osiąga niewielki dochód o zmiennej wysokości w poszczególnych miesiącach, za 2012 r. dochód ten wyniósł ok. 34.000,00 zł. Jako stałe wydatki skarżący wymienił opłaty za energię elektryczną – 300 zł/2 miesiące, wodę – 250 zł/kwartał, wywóz śmieci 98 zł/kwartał, butla z gazem – 50 zł/miesiąc, telefon – 100 zł/miesiąc oraz zakup opału – 3.000 zł/sezon. Skarżący przedłożył także kopie rachunków potwierdzających bieżące wydatki, wyciąg z rachunku bankowego żony za okres od 1 kwietnia do 18 czerwca 2013 r. oraz wniósł o dopuszczenie dowodu z dokumentów w postaci zeznań podatkowych za lata 2011 – 2012 oraz aktu notarialnego z dnia 29 grudnia 2011 r., Rep. [...], znajdujących się w aktach sprawy VIII SA/Wa 344/12 Postanowieniem z dnia 6 sierpnia 2013 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Od tego postanowienia skarżący złożył sprzeciw, w którym wniósł o uchylenie postanowienia w całości oraz o zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłaty sądowej od złożonej skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny wspomnianym na wstępie postanowieniem zwolnił skarżącego od wpisu od skargi ponad kwotę 750 zł i odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W uzasadnieniu postanowienia sąd wskazał że okoliczności przedstawione przez skarżącego we wniosku o udzielenie prawa pomocy, jak również wynikające z akt sprawy, pozwalają uznać, że sytuacja skarżącego uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od uiszczenia wpisu od skargi ponad kwotę 750 zł. Zestawiając wysokość wpisu od skargi (1.500 zł), który na obecnym etapie jest jedynym kosztem sądowym wymaganym w sprawie, z wysokością wykazanych przez skarżącego, uzyskiwanych miesięcznie dochodów (ok. 3.500 zł) oraz obowiązkiem utrzymania dwójki małoletnich dzieci, sąd zważył, że zwolnienie strony z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi powyżej kwoty 750 zł zapewni jej pełnię realizacji prawa dostępu do sądu. Uzasadniając, iż nie ma podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy w pełnym zakresie złożonego wniosku, tj. zwolnienia w całości od kosztów sądowych, sąd wskazał, że skarżący nie jest pozbawiony źródeł utrzymania, uzyskuje zasiłek dla bezrobotnych, a jego żona prowadzi działalność gospodarczą, wykazując znaczne przychody, co potwierdza zeznanie podatkowe za 2012 r. Powyższe postanowienie skarżący zaskarżył w zakresie dotyczącym częściowej odmowy prawa pomocy, wniósł o uchylenie postanowienia w tej części oraz zwolnienie z opłaty od wpisu od skargi w całości. W uzasadnieniu zażalenia skarżący wskazał, iż dochody uzyskiwane miesięcznie w wysokości ok. 3.500 zł nie są dochodami stałymi. W każdym miesiącu dochody są zróżnicowane, a więc zdaniem skarżącego zasadnym jest przyjęcie, że uiszczenie opłaty sądowej od złożonej skargi w chwili obecnej przekracza jego możliwości finansowe. Skarżący zwrócił uwagę także na wysokie koszty utrzymania rodziny, w skład której wchodzi dwójka małoletnich dzieci oraz stwierdził, że odmowa przyznania mu prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w całości stanowi dla jego rodziny w obecnej sytuacji majątkowej duże obciążenie finansowe. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Należy przede wszystkim zaznaczyć, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu podmiotom, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie musi być jednak postrzegane jako wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania (por. art. 199 p.p.s.a.), co należy mieć na uwadze przy rozstrzyganiu o zastosowaniu tej instytucji. W związku z tym strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania oraz wyjątkowości zwolnienia z tego obowiązku, czego konsekwencją powinno być wykazanie w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., w którym mowa o przyznaniu prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, wynika w sposób jednoznaczny, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie jej prawa pomocy. Z zawartego w tym przepisie określenia "gdy wykaże" wynika, że to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, sąd pierwszej instancji zasadnie wskazał, że na tym etapie postępowania sądowego skarżący nie jest zobligowany do poniesienia dodatkowych kosztów związanych z prowadzeniem swoich spraw przed sądami administracyjnymi poza obowiązkiem uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 1.500 zł. Sąd pierwszej instancji, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w sposób prawidłowy dokonał oceny sprawy i analizy dokumentów przedstawionych przez skarżącego, o czym świadczy treść uzasadnienia zaskarżonego postanowienia. Zestawiając wysokość wpisu z przedstawioną przez skarżącego wysokością miesięcznie uzyskiwanych dochodów (ok. 3.500 zł), uwzględniając obowiązek utrzymania dwójki małoletnich dzieci, sąd uznał, że zwolnienie strony z obowiązku uiszczenia wpisy od skargi powyżej kwoty 750 zł zapewni jej pełnię realizacji prawa dostępu do sądu. Słusznie sąd uznał, że nie występują przesłanki do przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący nie jest bowiem pozbawiony źródeł utrzymania, pomimo faktu, iż aktualnie nie pracuje to otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych, a jego małżonka prowadzi działalność gospodarczą, która przynosi dochód udokumentowany znajdującymi się w aktach sprawy zeznaniami podatkowymi. Warto też zwrócić uwagę, iż skarżący, wezwany przez referendarza sądowego w trybie art. 255 p.p.s.a. m.in. do przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych (lokat) osobistych i związanych z prowadzoną przez żonę skarżącego działalnością gospodarczą, zawierających historię operacji (potwierdzonych przez bank) za ostatnie sześć miesięcy, przedstawił dwa wyciągi, które dotyczą okresów krótszych niż wskazany w wezwaniu (w odniesieniu do wyciągu z rachunku w P. – 1 dzień; w A. – okres od 1 kwietnia 2013 r. do 18 czerwca 2013 r.). Dodatkowo, z przedstawionego przez skarżącego wyciągu bankowego żony z rachunku w A., wynika, iż w tym okresie nie był on w istocie wykorzystywany (nie wpływały na ten rachunek uzyskiwane przez nią dochody, z wyjątkiem zwrotu podatku PIT za 12/2012 r.; nie były dokonywane z niego żadne przelewy; jedyną wypłatą jaką odnotowano we wskazanym okresie jest wypłata 150 zł). W związku z tym należy uznać, że wezwanie zostało w tym zakresie wypełnione w sposób, który w żaden sposób nie przyczynia się do wzbogacenia wiedzy rozstrzygającego wniosek sądu na temat rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego. Odnosząc się do argumentu, iż uzyskiwane przez rodzinę skarżącego dochody miesięczne nie mają charakteru stałego, należy wskazać, iż skarżący nie wskazał na żadne okoliczności pozwalające na potwierdzenie tej tezy. Samo twierdzenie o zróżnicowaniu dochodów – bez wskazania żadnych konkretnych kwot – nie może przemawiać za uwzględnieniem stanowiska skarżącego o spełnieniu przesłanek do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. W takiej sytuacji, skoro nie przedstawiono wyciągów z rachunków bankowych, z których wynikałaby wysokość środków pozostających do dyspozycji skarżącego, sąd, ustalając wysokość miesięcznych dochodów rodziny skarżącego, zasadnie przyjął dochód miesięczny w wysokości uśrednionej, opierając się na danych dostarczonych przez skarżącego i wynikających ze znajdujących się w aktach sprawy zeznań podatkowych. Końcowo należy zauważyć, iż podnoszone przez skarżącego okoliczności odnoszące się do sytuacji majątkowej rodziny zostały już uwzględnione w zaskarżonym postanowieniu, jako uzasadniające przyznanie stronie zwolnienia z obowiązku uiszczenia połowy wpisu od skargi. Z kolei stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego stwierdzające, że brak jest podstaw do zastosowania zwolnienia od kosztów sądowych w zakresie całkowitym nie zostało w żaden sposób podważone. Taki zakres zwolnienia świadczy, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, o prawidłowym wyważeniu przez sąd pierwszej instancji konieczności zapewnienia skarżącemu prawa do sądu i interesów Skarbu Państwa, Sytuacja finansowa skarżącego nie wskazuje bowiem na to, by uiszczenie połowy należnego od skargi wpisu sądowego stanowiło zbyt duże obciążenie w porównaniu z dochodami i wydatkami korzystającymi z pierwszeństwa zaspokojenia w świetle art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. (tj. kosztami utrzymania koniecznego). W konsekwencji uznać należy, że przytoczone przez skarżącego okoliczności nie wskazują, iż spełnia on przesłanki do przyznania mu prawa pomocy w szerszym zakresie niż przyznane w zaskarżonym postanowieniu. Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.