II SA/Gl 1161/22

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędziowie Asesor WSA Tomasz Dziuk, Sędzia WSA Edyta Kędzierska (spr.), Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 października 2022 r. sprawy ze skargi P. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 4 lipca 2022 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1851/2022/9531 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta D. z dnia 2 czerwca 2022 r. nr [...]. UZASADNIENIE Decyzją z dnia 4 lipca 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, w wyniku rozpoznania odwołania wniesionego przez skarżącego P.D., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji w przedmiocie odmowy przyznania wyżej wymienionemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał przede wszystkim, że matka skarżącego legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe, jednakże pozostaje w związku małżeńskim i jej małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ podniósł, że według art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W skardze wniesionej od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący podniósł przede wszystkim, że jego ojciec ma ponad 87 lat i jest zbyt schorowany aby opiekować się matką. Podkreślił, że z powodu przepukliny jego ojciec nie może dźwigać. Ponadto obszernie przedstawił sytuację zdrowotną jego matki. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację. Na rozprawie skarżący podtrzymał skargę i dodał, że zrezygnował z pracy w 2020 r., po powrocie z pracy w [...] i od tego czasu sprawuje opiekę nad rodzicami. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 329), zwanej dalej P.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zaskarżoną decyzją organ odmówił przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką, ze względu na to, że matka skarżącego pozostaje w związku małżeńskim i jej małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podstawę powyższego rozstrzygnięcia stanowił art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm.), zgodnie z którym, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podkreślenia wymagało, że według poglądu wielokrotnie wyrażonego w orzecznictwie - który podzielił Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę - pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim z osobą nie legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie może być uważane za przesłankę odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdy małżonek obowiązany do sprawowania opieki nie jest obiektywnie zdolny tego obowiązku wypełnić, a zrealizować tę pomoc jest w stanie osoba zobowiązana do alimentacji w dalszej kolejności. Obowiązkiem organów jest zatem dokonanie ustaleń i ich ocena, czy istnieją obiektywne przeszkody (wiek, stan zdrowia) po stronie współmałżonka, uniemożliwiające mu wykonywanie obowiązków nałożonych przez art. 23 i art. 27 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Z akt niniejszej sprawy wynika, że w dacie wydania zaskarżonej decyzji małżonek osoby wymagającej opieki, tj. matki skarżącego – według ustaleń wywiadu środowiskowego, był osobą schorowaną i nie będącą w stanie zapewnić żonie niezbędnej opieki. W odwołaniu skarżący podniósł, że jego ojciec ma 87 lat i w związku z tym skarżący jest jedyną osobą, zapewniającą matce opiekę całodobową. Jednakże organ odwoławczy – pomimo podniesienia powyższych argumentów w odwołaniu – pominął analizę tych okoliczności w kontekście powstania obowiązku opieki osób zobowiązanych w dalszej kolejności. Podobnie - organ I instancji nie dokonał żadnych ustaleń dotyczących możliwości sprawowania opieki przez męża osoby wymagającej opieki. Podkreślenia zaś wymagało, że zgodnie z art. 132 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności – w tym wypadku dziecka osoby wymagającej opieki – powstaje wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi. Mając na uwadze powyższe Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja - podobnie jak i decyzja organu pierwszej instancji - zostały wydane z naruszeniem art. 7 K.p.a., art. 8 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a. i art. 80 K.p.a. Decyzje te naruszają przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż pominięta analiza okoliczności dotyczy kluczowych w sprawie ustaleń. Ponadto przy wydaniu decyzji doszło do nieprawidłowej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż – jak już była o tym mowa wyżej - pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim z osobą nie legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie może być uważane za przesłankę odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdy małżonek obowiązany do sprawowania opieki nie jest obiektywnie zdolny tego obowiązku wypełnić, a zrealizować tę pomoc jest w stanie osoba zobowiązana do alimentacji w dalszej kolejności. Stanowiło to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bowiem dotyczyło podstawy prawnej rozstrzygnięcia wniosku skarżącego inicjującego postępowanie administracyjne. Wobec tego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 P.p.s.a. należało uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględni wskazania dotyczące wykładni wymienionego wyżej przepisu prawa materialnego oraz przeprowadzi analizę okoliczności faktycznych we wskazanym wyżej zakresie.