I SAB/Wa 294/22

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Monika Sawa, asesor WSA Anna Fyda-Kawula (spr.), asesor WSA Mateusz Rogala, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 24 października 2022 r. sprawy ze skargi W. B., E. B., L. B. i E. B. na bezczynność Ministra Rozwoju i Technologii w przedmiocie rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji 1. zobowiązuje Ministra Rozwoju i Technologii do rozpoznania wniosku z dnia 8 grudnia 2017 r. o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 13 lutego 1976 r. nr GKM.IV.632/13/76, utrzymującej w mocy decyzję Naczelnika Dzielnicy [...] z dnia 9 stycznia 1976 r., nr T-V-632/1081/75/AB, pozostawiającej bez rozpoznania wniosek o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną w W. przy ul. [...], ozn. nr hip. [...] w terminie trzech miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy; 2. stwierdza, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3. zasądza od Ministra Rozwoju i Technologii na rzecz W. B., E. B., L. B. i E. B. solidarnie kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. UZASADNIENIE W.B., E.B., L.B. i E.B. (Skarżący) pismem z 15 lipca 2022 r. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Ministra Rozwoju i Technologii w przedmiocie rozpoznania wniosku z [...] grudnia 2017 r. o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy z dnia [...] lutego 1976 r. nr [...], utrzymującej w mocy decyzję Naczelnika Dzielnicy [...] z dnia [...] stycznia 1976 r., nr [...], pozostawiającej bez rozpoznania wniosek o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną w W. przy ul. [...], ozn. nr hip. [...]. Skarżący zarzucili organowi rażące naruszenie art. 35 § 1-3 oraz art. 36 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., zwanej dalej: k.p.a.) poprzez przekroczenie terminów załatwienia sprawy. Na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 i 3 oraz § 1a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., zwanej dalej: p.p.s.a.) Skarżący wnieśli o zobowiązanie organu administracji publicznej do wydania decyzji merytorycznej w terminie określonym przez Sąd, stwierdzenie, że organ dopuścił się bezczynności oraz że miała ona miejsce z rażącym naruszeniem prawa, zasądzenie od organu na rzecz Skarżących zwrotu kosztów postępowania na podstawie art. 200 p.p.s.a. i rozpoznanie skargi w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 4 p.p.s.a. W uzasadnieniu skargi Skarżący podnieśli, że organ administracji, który obowiązany jest do działania na podstawie i w granicach prawa, a także do pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej, w oczywisty sposób ignorował oraz ignoruje normy wynikające z art. 12, art. 35 § 1 - 3 oraz art. 36 k.p.a. Sprawa z wniosku z 8 grudnia 2017 r. nie została zakończona pomimo, że do wniosku ją wszczynającego załączono wszelkie dowody, na podstawie których możliwe jest wydanie decyzji merytorycznej w sprawie. Dlatego zdaniem Skarżących należy stwierdzić, że bezczynność Ministra Rozwoju i Technologii nastąpiła z rażącym naruszeniem prawa. Ponadto, Minister Rozwoju i Technologii pismem z [...] czerwca 2022 r. nr [...] poinformował Skarżących o umorzeniu z dniem 16 września 2021 r. z mocy prawa toczącego się postępowania administracyjnego na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 1491). Zdaniem Skarżących, fakt umorzenia postępowania administracyjnego na podstawie art. 2 ust. 2 powołanej ustawy zmieniającej k.p.a. powinien zostać stwierdzony przez organ w drodze decyzji administracyjnej, jako gwarantującej stronie jak najpełniejszą ochronę jej interesów oraz zapewniającej drogę weryfikacji rozstrzygnięcia organu. W konkluzji stwierdzili, że Minister Rozwoju i Technologii pozostaje w bezczynności, gdyż do tej pory nie wydał merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie. W odpowiedzi na skargę Minister Rozwoju i Technologii wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu stwierdził, że postępowania dotyczące decyzji wydanych na podstawie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy są postępowaniami dotyczącymi decyzji wydanych przed kilkudziesięciu laty, stan prawny nieruchomości jest złożony, ustalenia stron czasochłonne, a materiał dowodowy niepełny. Wskazane okoliczności powinny wpłynąć na ocenę zaistnienia bezczynności oraz ewentualnego stopnia tego naruszenia. Z uwagi na to, że postępowanie w sprawie zostało umorzone z mocy prawa na podstawie art. 2 ust. 2 ww. ustawy nowelizującej, o czym Skarżący zostali powiadomieni, za bezzasadne organ uznał zawarte w skardze żądanie zobowiązania organu do wydania decyzji w tej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 3 § 2 pkt 8 i pkt 9 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a oraz bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V, VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Stosownie do treści art. 149 § 1 pkt 1-3 p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy, zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.). Z ogólnych zasad postępowania administracyjnego wynika, że organy administracji publicznej mają obowiązek działać wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do załatwienia sprawy, zgodnie z art. 12 § 1, a także zobowiązane są podejmować wszelkie kroki niezbędne do jej wyjaśnienia i załatwienia w myśl art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Zgodnie z treścią art. 35 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym – w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (art. 35 § 3 k.p.a.). W myśl art. 36 § 1 k.p.a. o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia. Ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 § 2 k.p.a.). Organ administracji publicznej pozostaje zatem w bezczynności w każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a., jeżeli nie dopełnił czynności określonych w art. 36 k.p.a. lub nie podjął innych działań wynikających z przepisów procesowych, mających na celu usunięcie przeszkody w wydaniu decyzji. W sprawie ze skargi na bezczynność organu Sąd zobowiązany jest nie tylko do ustalenia, że organ nie podjął w terminie przewidzianym dla załatwienia sprawy czynności, do których był zobowiązany, lecz także do ustalenia i wyjaśnienia przyczyn, z powodu których ich nie wykonał. Należy przy tym wziąć pod uwagę zarówno charakter sprawy, jak i specyfikę obowiązującego trybu jej załatwienia. Odnosząc się w pierwszej kolejności do żądania skargi co do zobowiązania organu do wydania rozstrzygnięcia w sprawie z wniosku Skarżących z 8 grudnia 2017 r. o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy z dnia [...] lutego 1976 r. nr [...], utrzymującej w mocy decyzję Naczelnika Dzielnicy [...] z dnia [...] stycznia 1976 r., nr [...], pozostawiającej bez rozpoznania wniosek o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną w W. przy ul. [...], ozn. nr hip. [...], stwierdzić należy, że wniosek ten musi zostać załatwiony przez organ. Sąd nie podziela przy tym twierdzenia organu wyrażonego w odpowiedzi na skargę, zgodnie z którym w aktualnym stanie prawnym nie ma podstawy do zobowiązania organu do wydania rozstrzygnięcia w tej sprawie, w związku z wejściem w życie zmiany k.p.a. wprowadzonej ustawą z 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego. Organ podniósł, że postępowanie to zostało umorzone z mocy prawa, o czym Skarżący zostali powiadomieni. Stosownie do treści art. 2 pkt 2 powołanej wyżej ustawy z dnia 11 września 2021 r. postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa. Oceniane postępowanie zostało wszczęte na wniosek Skarżących z 8 grudnia 2017 r. dotyczący stwierdzenia nieważności ww. decyzji. Zdaniem Sądu, "umorzenie z mocy prawa" postępowania wszczętego wnioskiem Skarżących z 8 grudnia 2017 r. w rozumieniu ww. przepisu wymaga potwierdzenia odpowiednim aktem – decyzją administracyjną (o charakterze deklaratoryjnym). Tego wymagają bowiem względy pewności prawa i bezpieczeństwa prawnego. Dlatego w pkt 1 sentencji wyroku Sąd zobowiązał organ do rozpoznania wniosku Skarżących z dnia 8 grudnia 2017 r. o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy z dnia [...] lutego 1976 r. nr [...], utrzymującej w mocy decyzję Naczelnika Dzielnicy [...] z dnia [...] stycznia 1976 r., nr [...], pozostawiającej bez rozpoznania wniosek o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...], ozn. nr hip. [...] w terminie trzech miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy. Sąd uznał jednocześnie, że w rozpoznawanej sprawie bezczynność organu miała charakter rażącego naruszenia prawa. O rażącym naruszeniu prawa można mówić, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako unikanie podejmowania rozstrzygnięcia bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu, które to czynności organ prowadzi w sposób nieefektywny poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu bądź wykonywanie czynności pozornych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 stycznia 2017 r., sygn. akt I OSK 1792/16). Sytuacja taka zaszła w rozpoznawanej sprawie, bowiem Minister Rozwoju (obecnie Minister Rozwoju i Technologii) po otrzymaniu wniosku z 8 grudnia 2017 r. (co nastąpiło zawiadomieniem z 27 marca 2019 r.) dopiero pismem z 11 marca 2020 r. poinformował o wszczęciu postępowania z wniosku z 8 grudnia 2017 r., wyznaczając jednocześnie przewidywany termin rozstrzygnięcia sprawy do 30 czerwca 2020 r. Sprawa wszczęta wskazanym powyżej wnioskiem nie została więc załatwiona od ponad 2 lat. W ocenie Sądu z powyższego wynika, że Minister Rozwoju i Technologii prowadził to postępowanie z rażącym naruszeniem art. 7, art. 8, art. 9, art. 12 i art. 35 k.p.a. Organ w sprawie działał niesprawne i nieskutecznie, co w sposób nieuzasadniony przedłużyło termin jej załatwienia. Organ nie tylko nie dotrzymał terminów załatwienia sprawy wynikających z Kodeksu postępowania administracyjnego, ale również nie zastosował się do obowiązku wynikającego z art. 36 k.p.a., bowiem pierwsze pismo informujące Skarżących o przyczynach zwłoki i przewidywanym terminie załatwienia sprawy wystosował do nich dopiero po roku od otrzymania wniosku wszczynającego postępowanie. Z podanych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 i § 1a p.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 i 2 sentencji wyroku. O kosztach (na które składają się 100 zł wpisu od skargi oraz 480 zł tytułem wynagrodzenia pełnomocnika) orzeczono w pkt 3 sentencji wyroku na podstawie art. 200, art. 202 § 2 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 265). Rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 4 w zw. z art. 120 p.p.s.a.