II SA/Łd 945/15

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca: Sędzia WSA Jolanta Rosińska Sędziowie: Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska (spr.) Sędzia NSA Anna Stępień Protokolant: Sekretarz sądowy Magdalena Rząsa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 grudnia 2015 r. przy udziale - sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego oddala skargę. LS UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., po rozpatrzeniu odwołania M.S., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz.U. z 2013 r., poz. 267 – w dalszej części uzasadnienia przywoływana jako: k.p.a.) w związku z art. 16a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2015 r., poz. 114 – w dalszej części uzasadnienia przywoływana jako: ustawa) utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] o przyznaniu prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad C.S. na okres od dnia 1 marca 2015 r. do dnia 30 kwietnia 2015 r. Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, po wystąpieniu M.S. organ przeprowadził czynności wyjaśniające w wyniku których stwierdził, iż spełnione są przesłanki z art. 16a ust. 1 ustawy. Jednocześnie jednak ustalił, na podstawie pisma MOPS w Ł. [...] Wydział Pracy Środowiskowej zawierającego oświadczenie C. S., iż w dniu 1 maja 2015 r. syn M.S. wyjechał za granicę. Z uwagi na to ustalenie organ I instancji przyznał stronie specjalny zasiłek opiekuńczy od dnia 1 marca 2015 r. do dnia 30 kwietnia 2015 r. W odwołaniu od powyższej decyzji M.S. oświadczył, iż nie wyjechał za granicę i opiekuje się mamą. Natomiast w dniu kiedy przeprowadzany był wywiad środowiskowy doszło do nieporozumienia, ponieważ mama ma kłopoty z słuchem i przez niezrozumienie pewnych słów nieświadomie odpowiadała na pytania podczas chwilowej nieobecności odwołującego, który był wówczas na zakupach w hipermarkecie. Odwołujący dodał, iż pracownik socjalny uniemożliwił mamie zapoznanie się z treścią wywiadu, co za tym nie został on przez mamę sprostowany. Przywołaną na wstępie decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ wyjaśnił warunki nabycia przedmiotowej pomocy, wskazał na brzmienie art. 16a ustawy, który przewiduje, że specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2012r., poz. 788) ciąży obowiązek alimentacyjny jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Stwierdził jednocześnie, iż nie budzi wątpliwości, że C.S. orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności z dnia 6 listopada 2014 r. została zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, orzeczenie zostało wydane na czas określony do dnia 6 listopada 2016 r. Bezspornym jest również, iż na M. S. ciąży obowiązek alimentacyjny względem matki C.S. Nadto, iż odwołujący spełnia przesłankę kryterium dochodowego, gdyż dochód na osobę w rodzinie wynosi 617,28zł. Niemniej jednak, w toku wywiadu środowiskowego organ ustalił, iż M.S. zamieszkuje z matką, prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. C.S. porusza się po domu samodzielnie, z domu wychodzi tylko w towarzystwie innej osoby, lokal mieszkalny nie jest dostosowany do potrzeb osób niepełnosprawnych. Z kolei M.S. jest osobą zarejestrowaną w PUP od dnia 7 maja 2013 r. bez prawa do zasiłku, rodzina utrzymuje się z emerytury C.S. w wysokości 1498,20zł. W toku czynności wyjaśniających organ powziął informację, iż M.S. w dniu 1 maja 2015 r. wyjechał za granicę. W dniu 12 maja 2015 r. pracownik socjalny podjął próbę weryfikacji tej informacji, ale nie zastał wnioskodawcy pod wskazanym adresem. Z kolei w dniu 14 maja 2015 r. C.S. oświadczyła, iż syn wyjechał za granicę 1 maja 2015 r. prawdopodobnie na pół roku, nie wie dokładnie dokąd. Na podstawie zgromadzonych danych organ I instancji stwierdził, iż M.S. w okresie od dnia 1 marca 2015 r. do dnia 30 kwietnia 2015 r. spełniał przesłankę do przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego i takie świadczenie zostało mu przyznane. Kolegium dało wiarę ustaleniom organu I instancji i oświadczeniu złożonemu przez C.S. która została zapoznana z treścią tego oświadczenia, podpisała je i została również pouczona, że złożyła oświadczenie pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń. Za potwierdzeniem nieobecności syna przemawia w ocenie Kolegium również zachowanie M.S., gdyż mimo dwukrotnych prób wejścia w środowisko w maju 2015 r. pracownik socjalny nie zastał wnioskodawcy w miejscu zamieszkania, nie towarzyszył mamie podczas wizyty w siedzibie organu w dniu 28 maja 2015 r., a wszelką korespondencję kierowaną do odwołującego odbierała C. S., o czym świadczy podpis na zwrotnym potwierdzeniu odbioru korespondencji. Organ odwoławczy stwierdził, iż trudno uwierzyć, że M.S. wedle deklaracji troszczący się o matkę i stale się nią opiekujący pozwala jej na samodzielną wizytę w siedzibie organu, a później w rozmowie telefonicznej w dnu 26 czerwca 2015 r. odpowiadając na wezwanie organu stwierdza, iż nie może stawić się na wezwanie, gdyż nie może zostawić swej mamy samej na co najmniej 3 godziny, a taki czas potrzebowałby aby dojechać do organu, i prosi o przeprowadzenie wywiadu w miejscu zamieszkania. Kolegium nie dało wiary oświadczeniu C.S. z dnia 28 maja 2015 r., złożonemu po wydaniu decyzji przez organ I instancji, iż "syn opiekuje się nią każdego dnia, źle zrozumiała pytanie pracownika socjalnego MOPS, ponieważ źle słyszy i ma problemy z pamięcią, nadto, iż syn nigdzie nie wyjechał tylko wyszedł z domu załatwić jej sprawy. Podsumowując przeprowadzone postępowanie organ odwoławczy stwierdził, iż wnioskodawca spełniał przesłanki przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego wyłącznie w okresie od dnia 1 marca 2015 r. do dnia 30 kwietnia 2015 r., a od dnia 1 maja 2015 r. już nie, gdyż w tym czasie opieka ta nie miała charakteru stałego i osobistego, zaś sprawowanie takiej opieki na odległość, bądź sporadycznie nie wypełnia przesłanek z art. 16 a ust. 1 ustawy. Kolegium dodało, iż omawiane świadczenie nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, która wynika z prawnego i moralnego obowiązku osób obowiązanych do alimentacji, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu sprawowania tej opieki. Nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu i podleganiu ubezpieczeniom społecznym. Reasumując, przepis art. 16a ust. 1 ustawy należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Zasadnie zatem organ I instancji, po przeprowadzeniu wnikliwego postępowania wyjaśniającego, ograniczył odwołującemu czasookres przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego do czasu, gdy spełniał przesłanki i mógł faktycznie sprawować stałą, osobistą opiekę nad niepełnosprawną matką. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi M.S. wniósł o uchylenie decyzji organu II instancji. Oświadczył, iż opiekę nad mamą sprawuje od kilku lat bowiem z uwagi na swoje schorzenia nie jest w stanie sama funkcjonować i wymaga stałej opieki. Zdaniem skarżącego w sposób rażący i niesprawiedliwy nie uwzględnił organ oświadczenia mamy złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej w dniu 28 maja 2015 r., w którym przyznała, iż sprawuje on stałą opiekę, załatwia niezbędne sprawy, zaś oświadczenie złożone w dniu 14 maja 2015 r. zostało źle zrozumiane przez pracownika socjalnego. W ocenie skarżącego powstałe w dniu 14 maja 2015 r. nieporozumienie wiąże się również z zachowaniem pracownika, który znając schorzenia mamy i jej wiek winien dołożyć szczególnej staranności przy czynnościach i dokładnie wyjaśnić starszej osobie, nieświadomej co podpisuje, jakie są następstwa jej mylnie sformułowanego oświadczenia. Skarżący przyznał, iż zdarza mu się okazjonalnie, sporadycznie zostawić mamę samą w domu, ale wówczas prosi o pomoc swego syna lub sąsiadkę, z którą to w dniu 28 maja 2015 r. stawiła się w organie. Dodał, iż nie rozumie dlaczego pozostawiona została bez odpowiedzi jego prośba przekazana pracownikowi urzędu w trakcie rozmowy telefonicznej w dniu 26 czerwca 2015 r. o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2014 r., poz. 1647) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – w dalszej części uzasadnienia przywoływana jako: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zatem zmienić zaskarżonej decyzji, a jedynie uwzględniając skargę może ją uchylić, stwierdzić jej nieważność lub niezgodność z prawem. W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 p.p.s.a. skarga podlega oddaleniu stosownie do art. 151 p.p.s.a. W ocenie Sądu, tego rodzaju naruszeń prawa nie można przypisać wydanej w sprawie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] utrzymującej w mocy decyzję organu I instancji o przyznaniu skarżącemu prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką na okres od dnia 1 marca 2015 r. do dnia 1 maja 2015 r. Kwestią budzącą zastrzeżenia skarżącego a co za tym skutkującą zaskarżeniem przedmiotowej decyzji do Sądu jest przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres krótszy niż wynikający z zapisów ustawy. Nie budzi bowiem wątpliwości tak stron postępowania jak i Sądu, iż opisane w przepisie art. 16a ust. 1 ustawy przesłanki zostały we wskazanym okresie łącznie spełnione przez skarżącego. Stosownie bowiem do art. 16a ust. 1 ustawy, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788, ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeżeli: 1) nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub 2) rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej - w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Omawiane świadczenie jest oczywiście uzależnione od spełnienia kryterium dochodowego i przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2 ustawy. Ponieważ jednak kwestie związane z dochodem nie były problematyczne w toku postępowania administracyjnego, to nie ma powodu aby się do nich bliżej odnosić w niniejszym uzasadnieniu. W niniejszej sprawie istotne jest jednakże, iż przedmiotowe świadczenie nie jest przyznawane na normatywny okres zasiłkowy, ale na okres ważności orzeczenia o niepełnosprawności osób wymagających opieki. Prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, albo bezterminowo - w przypadku orzeczeń o trwałej znacznej niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, albo do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia o niepełnosprawności - w przypadku niepełnosprawności czasowej (art. 16a ust. 1 w związku z art. 24 ustawy). Zdaniem Sądu analiza materiału zgromadzonego w toku czynności wyjaśniających, oświadczeń stron postępowania uzasadniała ocenę, iż skarżący spełniał przesłanki do przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego od dnia 1 marca 2015 r., gdyż niewątpliwie w dniu 19 marca 2015 r. złożył stosowny wniosek i załączył niezbędne dokumenty potwierdzające sytuację rodzinną, zawodową i dochodową. Jednakże nie budzi zastrzeżeń Sądu również ocena organów, iż jedynie do dnia 1 maja 2015 r., nie zaś do dnia 6 listopada 2016 r. do którego to Miejski Zespół do spraw Orzekania o Niepełnosprawności zaliczył C.S. do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, należało orzec o przyznaniu skarżącemu omawianego świadczenia. W okolicznościach sprawy nie budzi bowiem wątpliwości, że skarżący jedynie do dnia 1 maja 2015 r. swój wolny czas poświęcał matce a to wobec ustalenie organów, iż w dniu 1 maja 2015 r. skarżący wyjechał za granicę. A ponieważ informację o wyjeździe skarżącego organ uzyskał anonimowo, podjął niezbędne kroki celem ustalenia, czy rzeczywiście skarżący opuścił kraj. W tym celu pracownicy socjalni dwukrotnie udali się do domu C.S., który jest również miejscem zamieszkania skarżącego, jednakże z uwagi na nieobecność skarżącego nie udało się nawiązać kontaktu osobistego. Przy czym w toku drugiej wizyty, w dniu 14 maja 2015 r., C.S. złożyła, pouczona, iż składa oświadczenie pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń, wyjaśnienie, iż syn M.S. wyjechał za granicę w dniu 1 maja 2015 r. prawdopodobnie na pół roku, ale nie wie dokładnie dokąd. Dodać należy, iż C.S. została zapoznana z treścią swego oświadczenia i podpisała je bez zastrzeżeń. I owszem w dniu 28 maja 2015 r. C.S. stawiła się w organie i złożyła kolejne oświadczenie wyjaśniając, iż wcześniejsze z dnia 14 maja 2015 r. nie jest zgodne z prawdą, gdyż syn nie wyjechał za granicę a jedynie w tym czasie, w czasie wizyty pracownika socjalnego, wyszedł z domu celem załatwienia jej spraw, to jednak w ocenie Sądu całokształt okoliczności faktycznych niniejszej sprawy uzasadnia ocenę, iż skarżący w maju 2015 r. nie sprawował stałej i osobistej opieki nad matką. Uzasadnieniem dla takiej oceny są opisane fakty, jak również ustalenie, iż korespondencję kierowaną do skarżącego odbierała C.S., o czym świadczy podpis na potwierdzeniu odbioru wezwania skarżącego do osobistego stawiennictwa w terminie 7 dni od daty otrzymania pisma celem złożenia wyjaśnień dotyczących sytuacji życiowej. Nadto, w toku rozmowy telefonicznej w dniu 26 czerwca 2015 r. skarżący poinformował pracownika organu, iż nie może stawić się na wezwanie, gdyż nie może zostawić mamy samej. Jednocześnie poinformowany został, iż w przypadku nie stawienia się w organie do dnia 29 czerwca 2015 r. odwołanie strony zostanie przekazane do organu II instancji. Zauważyć należy, iż po tej rozmowie telefonicznej, w dniu 26 czerwca 2015 r., skarżący nie nawiązał już żadnego kontaktu z organami. Zarówno zatem w maju jak i w czerwcu nie było możliwości nawiązania ze skarżącym kontaktu osobistego, celem wyjaśnienia sytuacji, która zdaniem skarżącego jest wynikiem niezrozumienia ze strony starszej i schorowanej matki oraz braku należytej staranności w odebraniu oświadczenia ze strony pracownika socjalnego. Godzi się jednakże zauważyć, iż z jednej strony skarżący podkreśla, iż sprawuje stałą i osobistą opiekę nad matką, zaznaczając, iż nie może przybyć do siedziby organu, gdyż nie może zostawić matki samej. Z drugiej zaś strony nie towarzyszył matce w dniu 28 maja 2015 r. w siedzibie organu, gdzie przybyła celem złożenia odpowiednich wyjaśnień, jak twierdził załatwiał wówczas sprawy matki, nie był jednak obecny również w czasie wizyt pracownika i w czasie odbioru korespondencji. Niemniej jednak wydaje się, iż dążąc do wyjaśnienia rzeczywistego stanu faktycznego, do czego niezbędna była osobista obecność skarżącego, winien był towarzyszyć matce lub samemu przybyć osobiście a w tym czasie pozostawić matkę pod opieką swego syna lub sąsiadki, z których pomocy, jak sam oświadczył, korzysta. Z tych wszystkich względów zdaniem Sądu w kontrolowanej sprawie organy prawidłowo uznały, że skarżący po dniu 30 kwietnia 2015 r. nie spełniał jednej z przesłanek warunkujących przyznanie omawianego świadczenia, tj. nie sprawował stałej opieki nad matką legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Do wniosku takiego organy doszły opierając się na przeprowadzonym rodzinnym wywiadzie środowiskowym oraz dowodach zgromadzonych w toku postępowania wyjaśniającego zgodnie z art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. Jednocześnie umożliwiono stronie czynny udział w postępowaniu wyjaśniającym, z którego jednakowoż skarżący nie skorzystał. Wobec powyższego, Sąd uznał działanie organów administracji w sprawie za zgodne z regulacją prawa materialnego. Skład orzekający nie dopatrzył się również naruszenia przepisów procedury w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, wobec czego, na podstawie art. 151 p.p.s.a., należało orzec o oddaleniu skargi. IB