I SA/Wa 666/22

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Łukasz Trochym, sędzia WSA Joanna Skiba (spr.), sędzia WSA Przemysław Żmich, Protokolant referent Agnieszka Stefańska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 listopada 2022 r. sprawy ze skargi K. D. na decyzję Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia [...] stycznia 2022 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia i zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego oddala skargę. UZASADNIENIE Minister Rodziny i Polityki Społecznej (dalej również jako Minister) decyzją z 11 stycznia 2022 r., nr DZS-V.5321.1.1465.2021.AC utrzymał w mocy decyzję Wojewody Podkarpackiego z dnia 21 września 2021 r. nr PUW/001619/N/2020. Decyzja Ministra została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Decyzją z dnia 22 listopada 2018 r. Wojewoda Podkarpacki przyznał [...] prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko [...] w wysokości 500 zł miesięcznie za okres m.in. od 1 kwietnia do 30 czerwca 2016 r. oraz przyznał prawo do świadczenia wychowawczego w wysokości dodatku dyferencyjnego w okresie od 1 lipca 2016 r. do 30 listopada 2016 r. oraz od 1 lutego 2017 r. do 30 czerwca 2017 r. Ostateczną decyzją z dnia 4 lutego 2020 r. nr PUW/002703/W/2020 Wojewoda Podkarpacki w pkt I uchylił decyzję Wojewody Podkarpackiego z dnia 22 listopada 2018 r., w pkt II orzekł o przyznaniu [...] świadczenia wychowawczego na dziecko [...] za okres od 1 stycznia 2017 r. do 31 stycznia 2017 r., w pkt III przyznał prawo do świadczenia wychowawczego w wysokości dodatku dyferencyjnego w kwocie 51,78 zł miesięcznie za okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 listopada 2016 r. oraz od 1 lutego 2017 r. do 30 czerwca 2017 r. Decyzją z dnia 21 września 2021 r. Wojewoda Podkarpacki uznał, że świadczenie rodzinne w kwocie 1344 zł wypłacone [...] za okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 czerwca 2016 r. jest świadczeniem nienależnie pobranymi i zobowiązał do zwrotu ww. kwoty wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń do dnia spłaty. Odwołanie od ww. decyzji Wojewody Podkarpackiego z dnia 21 września 2021r. złożyła [...]. Minister, po rozpoznaniu odwołania, decyzją z 11 stycznia 2022 r., utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Przytaczając treść przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych wskazał, że organ I instancji prawidłowo uznał, że w niniejszym postępowaniu organ II instancji nie bada zasadności przyznania skarżącej świadczenia wychowawczego w wysokości dodatku dyferencyjnego, gdyż w tym zakresie postępowanie zostało zakończone wydaniem decyzji Wojewody Podkarpackiego z dnia 4 lutego 2020 r. Zatem w związku z przyznaniem skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego za okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 czerwca 2016 r. wyłącznie w wysokości dodatku dyferencyjnego, należy uznać, iż świadczenia rodzinne wypłacone za ten okres w pełnej wysokości jest świadczeniem nienależnie pobranym i należy zobowiązać skarżącą do ich zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczony mi od pierwszego dnia miesiąca, następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty. Reasumując, Minister w zaskarżonej decyzji uznał, że decyzja organu I instancji nie narusza prawa i jest prawidłowa. Na powyższą decyzję Ministra Pracy i Polityki Społecznej skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła [...] nie zgadzając się z zaskarżonym rozstrzygnięciem. Zaskarżonej decyzji zarzuciła nieprawidłowe ustalenie przez organ, że nienależnie pobrała świadczenie za okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 czerwca 2016 r., gdyż w okresie od 1 kwietnia 2016 r, do 13 czerwca 2016 r. jej mąż nie pracował w [...]. O tym fakcie wielokrotnie informowała organy. Zarzuciła ponadto długi okres prowadzenia postępowania. W odpowiedzi na skargę Minister Pracy i Polityki społecznej o jej oddalenie i jednocześnie podtrzymał stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 stawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 - dalej p.p.s.a.), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Należy również podkreślić, że sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest wyłącznie w granicach danej sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną art. 134 § 1 p.p.s.a.). Przedmiotem objętej skargą decyzji jest nienależne pobranie świadczenia rodzinnego oraz zobowiązanie [...] do jego zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Materialnoprawną podstawę decyzji organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy z dnia 29 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( Dz.U z 2020 r. poz. 111 z późń. zm. dalej u.ś.r.), w tym zwłaszcza jej art. 23a ust. 9, zgodnie z którym Wojewoda ustala i dochodzi zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w sprawach, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Przepis art. 30 stosuje się odpowiednio. Stosownie z kolei do art. 30 ust. 1 ustawy osoba, która pobrała nienależne świadczenie rodzinne, jest obowiązana do jego zwrotu. Przy czym, za nienależnie pobrane świadczenie rodzinne uważa się świadczenie wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania (art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy) oraz świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne (art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy). Pierwszy z cytowanych przepisów, tj. art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy, ma zastosowanie, gdy świadczenie zostało przyznane i w trakcie jego pobierania zajdą okoliczności uzasadniające zawieszenie bądź wstrzymanie ich wypłaty, ewentualnie ustanie prawa do ich pobierania i o tych okolicznościach świadczeniobiorca nie powiadomi organu, pomimo pouczenia w tym zakresie. Z kolei w drugim, tj. art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy chodzi o sytuację, gdy matka, ojciec, opiekun faktyczny lub opiekun prawny dziecka lub członek rodziny tych osób w dniu wydania decyzji przyznającej świadczenie rodzinne lub po dniu jej wydania przebywają poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Wówczas organ właściwy (wójt, burmistrz, prezydent miasta) występuje do wojewody o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Pozytywne ustalenie wojewody w tym zakresie stanowi obligatoryjną przesłankę do wydania przez właściwy organ, który przyznał i wypłacił świadczenie rodzinne decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej to świadczenie od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu wskazanego wyżej innego państwa w zakresie świadczeń na rodzinę w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W takim przypadku świadczenie rodzinne jest nienależne za okres od dnia, w którym wyżej wymienione osoby stały się uprawnione do świadczeń na rodzinę w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie rodzinne. Cytowane wyżej przepisy wyraźnie wskazują, że w granicach materialnych rozpoznawanej sprawy, czego zdaje się nie dostrzegać skarżąca, pozostaje jedynie kwestia orzeczenia przez właściwy organ administracji publicznej o nienależnie pobranym świadczeniu rodzinnym i obowiązku jego zwrotu. W rozpoznawanej sprawie miała miejsce następująca sekwencja zdarzeń: świadczenia rodzinne przyznane skarżącej na dziecko [...] decyzją Wójta Gminy [...] z 22 lutego 2017 r., zostało następnie uchylone decyzją tego organu z 9 stycznia 2019 r. w okresie od 1 kwietnia 2016 r. do 31 maja 2016 r. w związku z zastosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W konsekwencji Wojewoda, jako organ właściwy do wydania rozstrzygnięcia w tym przedmiocie, ostateczną decyzją z 4 lutego 2020 r. przyznał skarżącej prawo do świadczenia wychowawczego w wysokości dodatku dyferencyjnego na syna [...] w kwocie 51,78 zł miesięcznie na okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 listopada 2016 r. oraz od 1 lutego 2017 r. do 30 czerwca 2017 r., której to decyzji skarżąca nie zakwestionowała. Tym samym wskazane powyżej obiektywne elementy stanu faktycznego stanowią obligatoryjne przesłanki dla sprawy stwierdzenia nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego i obowiązku jego zwrotu, a zatem prawidłowo zastosowano w sprawie art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy. Przy czym należy także podkreślić, że niniejsza sprawa jest materialnie i procesowo odrębna (autonomiczna) od sprawy stwierdzenia zaistnienia koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego oraz sprawy uchylenia decyzji przyznającej świadczenia rodzinne (por. wyroki WSA w Opolu z 10 marca 2020 r. sygn. akt II SA/Op 40/20publik CBOSA). Skoro po ponownej weryfikacji prawa do świadczeń rodzinnych, organ rozpatrujący sprawę (tj. Wojewoda) przyznał prawo do świadczenia wychowawczego tylko w wysokości dodatku dyferencyjnego, a wskazane świadczenia zostały w międzyczasie wypłacone w pełnej wysokości tj. 500 zł miesięcznie, Wojewoda jest zobowiązany do dochodzenia powstałej w ten sposób należności, z odsetkami, których wysokość regulują przywołane wyżej przepisy. W świetle zawartej w art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy definicji świadczenia nienależnie pobranego, dla zaistnienia podstaw do obowiązku jego zwrotu konieczne jest kumulatywne spełnienie trzech przesłanek z tego przepisu: po pierwsze - wypłacenia stronie świadczenia rodzinnego (co jest bezsporne), po drugie - uchylenie decyzji, która była pierwotnie podstawą tej wypłaty przy czym uchylenie ma pozostawać w związku z zastosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (ostateczna decyzja Wójta Gminy [...] z 9 stycznia 2019 r.); po trzecie - wypłacone świadczenia dotyczyły okresu od dnia uzyskania uprawnienia do świadczeń rodzinnych w innym państwie do dnia uchylenia decyzji przyznającej świadczenia w kraju. Okoliczności przywołane w skardze, a zwłaszcza kwestia niepobierania świadczeń na terenie [...] czy kwestia niepozostawania w zatrudnienie w spornej dacie nie są w kontrolowanej sprawie istotne. Istotne jest natomiast pod jakie przepisy dotyczące świadczeń rodzinnych podlegała rodzina skarżącego, a to zostało już "przesądzone" w osobnej decyzji administracyjnej Wojewody Podkarpackiego z 4 lutego 2020 r. Odnosząc się do zaś do zarzutów skargi tj. długiego czasu trwania postępowania to należy zauważyć, że ta kwestia nie była przedmiotem oceny sądu. Niezależnie bowiem od okresu czasu, w jakim prowadzone było postępowanie, jego zakończenie poprzez wydanie kwestionowanej decyzji należy uznać za prawidłowe z przyczyn podanych wyżej. Reasumując, wbrew zarzutom skargi, okoliczności faktyczne mające zastosowanie w przedmiotowej sprawie zostały jednoznacznie wyjaśnione, a w konsekwencji organy obu instancji dopełniły obowiązkom wynikającym z art. 7, art. 77§1 oraz art. 80 k.p.a. Przed wydaniem rozstrzygnięcia organy wyczerpująco zebrały bowiem, a następnie rozpatrzyły całość materiału dowodowego, dokonując analizy wszelkich istotnych okoliczności faktycznych występujących w sprawie, a następnie do tak ustalonego stanu faktycznego zastosowały prawidłowe normy prawa materialnego celem podjęcia rozstrzygnięcia, przy czym swoje stanowisko przedstawiły w uzasadnieniu decyzji, odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 k.p.a. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.