VII SA/Wa 2377/16

SENTENCJA Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie - Ewa Kowalska - Hupko po rozpoznaniu w dniu 29 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi J. M. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego postanawia: odmówić J. M. przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. UZASADNIENIE J. M. po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od skargi złożyła na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Z treści wniosku wynika, że we wspólnym gospodarstwie domowym ze skarżącą pozostaje mąż, córka, wnuk i wnuczka. Skarżąca jest współwłaścicielką domu o powierzchni 185 m² i działki o powierzchni 536 m2. J. M. wskazała, że jej 14-letnia wnuczka jest nieuleczalnie chora i wymaga całodobowej opieki. Córka skarżącej jest samotną matką i nie może podjąć pracy z uwagi na konieczność opieki nad swą córką. Skarżąca oświadczyła, że wnuk od niedawna podjął pracę. Z treści wniosku wynika, że skarżąca oraz jej mąż uzyskują emerytury w wysokości odpowiednio: 1032 zł i 2500 zł, córka skarżącej otrzymuje zasiłek opiekuńczy w kwocie 1670 zł, natomiast wnuk skarżącej uzyskuje wynagrodzenie za pracę w wysokości 1700 zł. J. M. do zobowiązań i stałych wydatków zaliczyła: opłaty za energię elektryczną – 220 zł, za gaz – 300 zł, za wodę – 110 zł, odbiór śmieci – 55 zł, wydatki na paliwo – 200 zł, wydatki na leki – 200 zł, koszty rehabilitacji wnuczki – 1500 zł miesięcznie. W piśmie z dnia 25 listopada 2016 r., w odpowiedzi na skierowane do skarżącej wezwanie z dnia 15 listopada 2016 r. do uzupełnienia danych zawartych we wniosku, J. M. oświadczyła, że jej córka nie uzyskuje alimentów, otrzymuje świadczenie wychowawcze na dziecko ("500 plus"). Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm.) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślenia jednocześnie wymaga, że co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie (art. 199). Zatem prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winno być stosowane jedynie w przypadkach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Podkreślić też trzeba, że koszty związane z prowadzonym postępowaniem sądowym, zainicjowanym przez stronę, nie mogą być stawiane jako ostatnie w kolejności do zaspokojenia (por. postanowienia NSA z dnia 22 lutego 2012 r. sygn. akt II OZ 72/12 - Lex nr 1121302 oraz sygn. akt II OZ 81/12 - Lex nr 1121304, z dnia 3 marca 2011 r. sygn. II OZ 130/11 Lex nr 1080416, z dnia 17 maja 2011 r. II FZ 174/11 LEX nr 1081459). Celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie dostępu do sądu osobom znajdującym się w sytuacji, w której poniesienie kosztów postępowania spowodowałoby uszczerbek dla utrzymania koniecznego wnioskodawcy i jego rodziny. Przez uszczerbek dla utrzymania koniecznego, o którym mowa w art. 246 ustawy, należy natomiast rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych wydatków, a więc kosztów wyżywienia, ubrania, zamieszkania i leczenia. Uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem stopy życiowej, nie uzasadnia natomiast przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy mogą zatem otrzymać wyłącznie osoby znajdujące się w wyjątkowo ciężkim położeniu materialnym, pozbawione dochodów oraz te, które co prawda uzyskują dochody, ale w wysokości pozwalającej im jedynie na zaspokojenie elementarnych potrzeb egzystencjalnych. Informacje przedstawione w złożonym wniosku nie wskazują natomiast, aby J. M. znajdowała się w takiej sytuacji. We wspólnym gospodarstwie domowym ze skarżącą pozostają mąż, córka, wnuk i wnuczka. Z treści wniosku uzupełnionego pismem z dnia 25 listopada 2016 r. wynika, że łączne dochody rodziny wynoszą 7402 zł netto miesięcznie. Deklarowane przez wnioskodawcę comiesięczne koszty utrzymania domu oraz wydatki związane z leczeniem oraz z rehabilitacją wnuczki wynoszą łącznie 2585 zł. Po odliczeniu ww. wydatków na wyżywienie pozostaje zatem skarżącej i jej rodzinie kwota ok. 4800 zł miesięcznie. W ocenie referendarza sądowego pozwala to na stwierdzenie, że poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie i kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika nie pozbawi skarżącej i jej rodziny możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, a tylko w takiej sytuacji możliwe byłoby przyznanie prawa pomocy. Zauważyć jednocześnie warto, że w postępowaniu administracyjnym J. M. reprezentowana była przez radcę prawnego ustanowionego z wyboru. Okoliczność ta potwierdza, że z uzyskiwanych dochodów skarżąca jest w stanie wygospodarować środki na poniesienia kosztów postępowania sądowego. W ocenie referendarza sądowego skarżąca nie wykazała zatem, iż znajduje się w wyjątkowo trudnej sytuacji finansowej, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy. Niewątpliwie konieczność zapłaty kosztów sądowych czy opłacenia wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika zawsze powoduje uszczerbek w finansach strony i ewentualnie konieczność ograniczenia innych wydatków, jednakże nie każdy wydatek, który subiektywnie postrzegany jest przez stronę jako dolegliwy finansowo, wiąże się z uszczerbkiem w utrzymaniu koniecznym strony i jej rodziny. Zastosowanie instytucji przyznania prawa pomocy możliwe jest zaś wyłącznie w sytuacji powstania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu, a takiego uszczerbku, w ocenie referendarza sądowego, poniesienie przez skarżącą kosztów sądowych w niniejszej sprawie i kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika nie spowoduje. W związku z powyższym orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.