I OSK 1419/20

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Iwona Bogucka po rozpoznaniu w dniu 22 listopada 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Instytutu [...] z siedzibą w K. o dopuszczenie do udziału w postępowaniu w charakterze uczestnika postępowania w sprawie ze skarg kasacyjnych A. B. i E. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 19 września 2019 r. sygn. akt II SA/Kr 360/19 w sprawie ze skarg K. B., E. C. i A. B. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 20 lutego 2019 r. znak: WS-VI.7534.3.15.2019.BK w przedmiocie odmowy zwrotu udziału w nieruchomości postanawia: dopuścić Instytut [...] z siedzibą w K. do udziału w postępowaniu w charakterze uczestnika postępowania. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 19 września 2019 r., II SA/Kr 360/19, oddalił skargi K. B., E. C. i A. B. na decyzję Wojewody Małopolskiego z 20 lutego 2019 r. znak: WS-VI.7534.3.15.2019.BK, którą utrzymano w mocy decyzję Starosty Krakowskiego z 7 grudnia 2018 r., wydaną na podstawie art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2018 r., poz. 2204; dalej: u.g.n.), o odmowie zwrotu na rzecz A. B., K. B., E. G., E. C., R. G. i L. G. udziału w łącznej wysokości 55/100 części wywłaszczonej nieruchomości obejmującej działki: nr [...] o powierzchni 2,9683 ha, nr [...] o powierzchni 0,4366 ha i nr [...] o powierzchni 0,0118 ha, położonych w K. w obr. [...], jedn. ewid. K., objęte księgą wieczystą nr [...], stanowiącej zespół pałacowo-parkowy o nazwie "W.". Skargi kasacyjne od powyższego wyroku wnieśli A. B. i E. C. Pismem z 5 września 2022 r. Instytut [...] z siedzibą w K. (dalej: wnioskodawca lub Instytut) wystąpił z wnioskiem o dopuszczenie do udziału w postępowaniu. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że sprawa dotyczy odmowy zwrotu udziału wynoszącego 55/100 części m.in. w nieruchomości stanowiącej działkę nr [...], będącą częścią nieruchomości wchodzącej w skład zabytkowego zespołu W. w K Zespół ten stanowi obecnie siedzibę Instytutu. Udział wnioskodawcy w postępowaniu jest uzasadniony w świetle przesłanek wynikających z art. 33 § 2 p.p.s.a. Wnioskodawca użytkuje odpłatnie przedmiotową nieruchomość, zabudowaną zabytkową "W.", oficyną zespołu pałacowego W. zwaną "D.1" i nową oficyną zwaną "D.2" z przeznaczeniem na cele statutowe, na podstawie umowy ustanowienia prawa użytkowania z [...] sierpnia 2019 r., Rep. A nr [...]. Wnioskodawca modernizuje przedmiotowe budynki, dokonuje niezbędnych remontów, uzyskuje dofinansowania na potrzebne prace remontowe zabytkowych nieruchomości, wynajmuje pomieszczenia zgodnie z celami statutowymi i prowadzoną działalnością gospodarczą. Niniejsze postępowanie ma fundamentalne znaczenie dla istnienia Instytutu, prowadzonej działalności oraz dalszych jego losów. Od decyzji Naczelnego Sądu Administracyjnego zależeć będzie, czy w przyszłości ograniczone prawo rzeczowe Instytutu na nieruchomości zostanie utrzymane, czy nie. Instytut w związku z toczącym się postępowaniem musiałby prawdopodobnie zrezygnować z ubiegania się o dofinansowania z uwagi na niemożność składania deklaracji o bezspornym stanie prawnym przedmiotowych nieruchomości, które to zapewnienia są niezbędnym elementem wniosków o dofinansowanie. Ponadto, jednym z celów statutowych, wynikających z § 6 pkt 1 ppkt 9) Statutu jest ochrona i udostępnianie zabytkowego zespołu pałacowo-parkowego W. Skoro zatem przedmiotowe postępowanie ma na celu odebranie kulturze narodowej tak cennego zabytku jakim jest W. w K., jest rzeczą oczywistą, że Instytut o tej samej nazwie, którego jednym z celów jest ochrona przedmiotowego zabytku, winien brać udział w tym postępowaniu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 33 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) udział w charakterze uczestnika może zgłosić również osoba, która nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym, jeżeli wynik tego postępowania dotyczy jej interesu prawnego. Jak wynika z przedłożonych dokumentów, Instytut jest miejską instytucją kultury utworzoną uchwałą Rady Miasta K. w oparciu m. in. o przepis art. 9 ustawy z 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej (Dz. U. z 2020 r., poz. 194 ze zm., dalej: ustawa). Na podstawie art. 14 ust. 1 ustawy, z chwilą wpisu do rejestru prowadzonego przez organizatora, uzyskał osobowość prawną. Ujawnione w księdze wieczystej nr [...] dane dotyczące ograniczonych praw rzeczowych do nieruchomości objętej tą księgą potwierdzają, że Instytutowi przysługuje na udziale wynoszącym 6826/29683 części gminy K., odpłatne prawo użytkowania na okres trzydziestu lat, ograniczone do wykonywania na części o pow. 0,6826 ha zabudowanej zabytkową willą, oficyną zwaną "D.1" i nową oficyną zwaną "D.2", ustanowione umową użytkowania z [...] sierpnia 2019 r. Księga wieczysta o podanym wyżej numerze dotyczy działki o nr [...], objętej wnioskiem o zwrot. Wnioskodawca wywodzi swój interes prawny, o którym mowa w art. 33 ust. 2 p.p.s.a., z przysługującego mu – jako użytkownikowi części przedmiotowej nieruchomości – prawa użytkowania nabytego na podstawie umowy ustanowienia prawa użytkowania. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntował się pogląd, że interes prawny to zobiektywizowana, czyli realnie istniejąca potrzeba ochrony prawnej. Mieć interes prawny w postępowaniu administracyjnym znaczy to samo, co ustalić przepis prawa powszechnie obowiązującego, na którego podstawie można skutecznie żądać czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś potrzeby albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu sprzecznych z potrzebami danej osoby. Źródłem interesu prawnego lub uprawnienia jest przy tym zawsze norma prawna ogólna i abstrakcyjna (akt normatywny) lub jednostkowa i konkretna (decyzja), mająca źródło w przepisach prawa materialnego (nie tylko administracyjnego). Stwierdzenie tego interesu po stronie wnioskującego o dopuszczenie do udziału w postępowaniu wymaga natomiast ustalenia związku o charakterze materialnoprawnym pomiędzy obowiązującą normą prawną a sytuacją prawną konkretnego podmiotu, polegającego na tym, że akt stosowania tej normy (decyzja administracyjna) może mieć wpływ na sytuację prawną tego podmiotu w zakresie prawa materialnego. W świetle zaś art. 138 § 2 u.g.n. oraz orzecznictwa zapadłego na tle tego przepisu, stronami postępowania administracyjnego o zwrot wywłaszczonej nieruchomości są zarządca, użytkownik, najemca, dzierżawca, biorący w użyczenie nieruchomość objętą żądaniem zwrotu (por. wyroki NSA z 10 września 2014 r., I OSK 244/13; z 22 października 2009 r., I OSK 93/09 oraz z 24 lutego 2006 r., I OSK 519/05). Stanowisko to oparte jest na tezie, że wynik postępowania zwrotowego oddziałuje na prawa i obowiązki tych podmiotów, którym służy tytuł prawnorzeczowy bądź obligacyjny do spornej nieruchomości. To stanowisko obecny skład Naczelnego Sądu Administracyjnego podziela. Uzasadnione jest zatem dopuszczenie wnioskodawcy do udziału w niniejszym postępowaniu w charakterze uczestnika postępowania. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 33 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.