II SA/Gl 349/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Żurawik, Sędzia WSA Andrzej Matan (spr.), Asesor WSA Tomasz Dziuk, Protokolant Starszy referent Damian Szczurowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 września 2020 r. sprawy ze skargi S. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. UZASADNIENIE Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z dnia [...] r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...] r., znak: [...], którą organ ten odmówił wnioskodawcy S. W. (dalej: skarżący) umorzenia należności z tytułu wypłaconych na rzecz A. W. oraz M. S. (uprzednio W.) świadczeń z funduszu alimentacyjnego w łącznej kwocie 11,781.00 zł. Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym. W dniu 3 czerwca 2019 r. skarżący wystąpił z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego osobom uprawnionym. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, decyzją Prezydenta Miasta B. z dnia [...] r., znak: [...] odmówiono skarżącemu umorzenia wskazanych należności. W dniu 9 sierpnia 2019 r. skarżący wniósł odwołanie od decyzji z dnia [...] r., do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach. Kolegium po rozpoznaniu sprawy decyzją z dnia [...] r., nr [...] uchyliło decyzję organu I instancji przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, że organ I instancji powinien przeprowadzić postępowania mające na celu sprecyzowanie o umorzenie jakich należności wnosił skarżący, a także wnikliwie zbadać sytuację dochodową i rodzinną skarżącego. W trakcie postępowania ustalono, że skarżący prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe oraz utrzymuje się z renty ZUS z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w związku z wypadkiem w wysokości 1.029,80 zł. Dodatkowo otrzymuje pomoc od rodziców w wysokości 100 zł raz na trzy miesiące, uzyskuje środki finansowe ze zbierania surowców wtórnych, a także korzysta z pomocy sióstr zakonnych. Odnośnie spraw życia codziennego, skarżący wykupuje leki, środki czystości w miarę możliwości finansowych. Około 210 zł skarżący przeznacza na czynsz, 68,78 zł na energię elektryczną, 60 zł na leki, 5zł na telefon, a także 515,50 zł na zajęcia komornicze na poczet alimentów. Po dokonaniu opłat skarżącemu pozostaje do dyspozycji około 350 zł. Organ I instancji postanowił odmówić skarżącemu umorzenia w/w należności. Pod uwagę wzięto fakt, że aktualna sytuacja dłużnika jest trudna, jednakże nie jest podstawa do stawiania go w pozycji uprzywilejowanej. Powstanie zadłużenia i obowiązek jego uregulowania jest następstwem zaniechania przez skarżącego w długim czasookresie nie wywiązywania się wobec dzieci z obowiązku alimentacyjnego. Również fakt uzyskiwania niskich dochodów nie może być postrzegana jako okoliczność wyjątkowa i szczególna na tle innych dłużników alimentacyjnych. Sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności musi go więc wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych co oznacza, iż musza zaistnieć szczególne okoliczności przemawiające za przychyleniem się do umorzenia powstałych należności. Organ wyraził pogląd, że umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego zachodzi jedynie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia zobowiązanemu z wywiązania się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Jednakże stan taki powinien być efektem czynników obiektywnych, na które skarżący nie ma wpływu. Wszelkiego rodzaju zwolnienia ze wskazanego obowiązku mają charakter wyjątkowy i powinny być interpretowane w sposób ścisły, a nie rozszerzający, ponieważ obowiązek alimentacyjny ciąży bezwzględnie na każdym z rodziców. W odwołaniu skarżący wskazał na brak możliwości uregulowania zobowiązań wynikających z zasłużenia alimentacyjnego, uzasadniając to trudną sytuacją finansową, a także powołując się na wypadek z 2005 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją wskazaną na wstępie utrzymało w całości rozstrzygnięcie organu I instancji, akceptując poczynione przez niego ustalenia oraz podzielając argumenty przedstawione w jego uzasadnieniu. Kolegium wskazało, że w przedmiotowej sprawie nie zaszły szczególnie uzasadnione okoliczności uzasadniające umorzenie zaliczki alimentacyjnej. W skardze z dnia 10 lutego 2020 r. skarżący podniósł zarzut wypadku z 2005 r., a także powołał się na zasady współżycia społecznego, wskazał też że jest osobą samotną i schorowaną, żyjąca dzięki pomocy innym. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w kwestionowanej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, zważył co następuje: Stosownie do art. 30 ust. 2 dnia 7 września 2007 r. ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz., 670, dalej: ustawa ), organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Kompetencja właściwego organu administracji, wynikająca z tego przepisu, ma niewątpliwie charakter uznaniowy. W ramach uznania organ ma możliwość: po pierwsze – umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części; po wtóre – odroczenia terminu płatności; po trzecie – rozłożenia płatności na raty. Podjęcie jednego z tych rozstrzygnięć, jak należy przyjąć, powinno nastąpić z uwzględnieniem sytuacji dochodowej i rodzinnej wnioskodawcy. Innymi słowy rzecz ujmując, umorzenie należności, odroczenie terminu ich płatności czy też rozłożenie na raty musi znajdować uzasadnienie w sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika alimentacyjnego. Wnioskodawca, występujący o jedną ze wskazanych form ulgi w regulowaniu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, powinien wskazać na rodzaj ulgi, i to będzie zakreślało przedmiot postępowania, oraz na okoliczności związane z jego sytuacją dochodową i rodzinną, uzasadniające skorzystanie z tejże ulgi. Sąd podziela stanowisko prezentowane w orzeczeniach sądów administracyjnych, zgodnie z którym umorzenie należności alimentacyjnych może mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa lub rodzinna nie pozwala dłużnikowi na wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego, a ponadto sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności musi go wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych (wyrok WSA w Poznaniu z dnia 23 stycznia 2020 r., IV SA/Po 1180/18). W rozpoznawanej sprawie ustalenia faktyczne i motywy, które legły u podstaw zaskarżonego rozstrzygnięcia nie dawały - w ocenie Sądu - podstaw do stwierdzenia przekroczenia przez organ granic uznania administracyjnego. Organy dokonały analizy sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącego. Jak wynika z akt sprawy skarżący dysponuje stałym źródłem dochodu (renta ZUS z tytułu całkowitej niezdolności do pracy), nie ma na utrzymaniu innych osób. Mając na względzie powyższe, podzielić należy pogląd organów obu instancji, że wskazywane okoliczności nie uzasadniają uwzględnienia żądania skarżącego umorzenia przedmiotowych należności w całości. W ocenie Sądu organy trafnie przyjęły, że nie są to przesłanki pozwalające na wyjątkowe potraktowanie skarżącego i dające podstawę do całkowitego zwolnienia go z zobowiązania. Należy również podkreślić, że w wielu orzeczeniach sądowoadministracyjnych, wydanych na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r., dotyczących należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, czyli tam, gdzie ustawodawca nakazuje uwzględnić sytuację dochodową i rodzinną, na tle konkretnych przypadków stwierdzano, że powody zdrowotne nie mogą być uznane za wystarczające do zastosowania umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego (zob. wyroki WSA: z dnia 31 maja 2011 r., sygn. akt II SA/Bk 728/10, z dnia 25 listopada 2010 r., sygn. akt II SA/Lu 559/10 - publ. www.nsa.gov.pl). Stwierdzić należy, że sytuacja dochodowa i zdrowotna skarżącego została w pełni uwzględniona przy rozpatrywaniu przesłanek stanowiących podstawę umorzenia, jednakże wybór rozstrzygnięcia po dokonaniu jej analizy, jak już wyżej wskazano, należy ostatecznie do organu administracji, który w rozpatrywanej sprawie przedstawił swoje stanowisko w sposób wyczerpujący i logiczny. Ponadto należy mieć na uwadze fakt, że wszelkiego rodzaju zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego (lub świadczeń z nim związanych) mają charakter wyjątkowy i jako takie, zgodnie z ogólnymi regułami interpretacyjnymi, powinny być interpretowane w sposób ścisły a nie rozszerzający. W związku z tym umorzenie powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Wskazywane przez skarżącego okoliczności, nie czynią jego sytuacji wyjątkową oraz nie mogą stawiać go w sytuacji uprzywilejowanej w stosunku do innych dłużników alimentacyjnych. Końcowo podnieść trzeba, że działające w imieniu państwa organy administracji publicznej nie mogą pochopnie umarzać należności, gdyż sytuacja materialna dłużnika może w przyszłości ulec zmianie w wyniku zaistnienia zdarzeń powodujących przysporzenie w majątku dłużnika. Zatem trudna sytuacja materialna dłużnika w dacie orzekania w przedmiocie umorzenia należności nie musi oznaczać umorzenia tych należności. Ponadto, co istotne, odmowa umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego nie przekreśla jego prawa do ubiegania się o np. o odroczenie terminu spłaty zobowiązania lub ustanowienia spłatę zobowiązania w ratach uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy. W kontekście tych ustaleń Sąd nie podziela zarzutów podnoszonych w skardze, które zmierzały do wykazania, ze sytuacja dochodowa skarżącego uzasadnia umorzenie przedmiotowych zobowiązań. W tym stanie rzeczy skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 155 p.p.s.a.