II GZ 368/12

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Czesława Socha po rozpoznaniu w dniu 24 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia P. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 września 2012 r. sygn. akt V SA/Wa 847/12 w zakresie oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie radcy prawnego w sprawie za skargi P. M. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o przyznaniu płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego postanawia: oddalić zażalenie UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zaskarżonym postanowieniem z 13 września 2012 r., sygn. akt V SA/Wa 847/12 przyznał P. M. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu WSA podniósł, że P. M. – dalej: skarżący - wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Oświadczył, iż wraz z żoną prowadzi gospodarstwo domowe, a podstawę ich miesięcznego utrzymania stanowią świadczenia emerytalne w wysokości [...] zł oraz [...] zł. Zaznaczył, że posiada dom o powierzchni [...] m² oraz nieruchomość rolną o powierzchni [...] ha. Wyjaśnił, że gospodarstwo rolne zostało wydzierżawione i nie przynosi dochodu. Skarżący posiada I grupę inwalidzką i jest poddawany regularnym dializom. Miesięczne koszty leczenia jego i żony wynoszą [...] zł miesięcznie. Ponadto wymienił następujące miesięczne wydatki na utrzymanie: energia elektryczna -[...] zł, woda - [...] zł, gaz – [...] zł, opał – około [...] zł, podatek [...] zł, PZU – [...] zł. Wezwany do złożenia dodatkowych dokumentów oraz udzielenia dodatkowych informacji skarżący przedstawił kopie decyzji Wojewody Wielkopolskiego z [...] września 2011 r., przyznającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nieruchomości, zaświadczenia lekarskie stwierdzające, że zarówno skarżący jak i jego żona podlegają stałej opiece lekarskiej i przyjmują leki, zaś skarżący jest pacjentem przewlekle dializowanym. Nadesłał wyciąg z rachunku bankowego za okres od [...] marca 2012 r. do [...] czerwca 2012 r. Wpływy na ten rachunek pochodzą z otrzymywanych przez małżonków świadczeń emerytalnych oraz jednorazowej rekompensaty otrzymanej na podstawie decyzji. Referendarz sądowy WSA w Warszawie postanowieniem z 30 lipca 2012 r. przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznając sprzeciw od powyższego postanowienia zaskarżonym postanowieniem z 13 września 2012 r., przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, zaś odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu WSA podniósł, że skarżący prowadzi wraz z żoną wspólne gospodarstwo domowe osiągając łączny dochód ze świadczeń emerytalnych w łącznej wysokości [...] zł. Sąd I instancji podkreślił, że skarżący wraz z małżonką poza comiesięcznymi wydatkami ponoszonymi w każdym gospodarstwie domowym, dodatkowo opłaca koszty leczenia w wysokości [...] zł. Powyższe oznacza, że skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, co jest warunkiem przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Sąd podniósł, że skarżący wraz z małżonką osiąga stały, comiesięczny dochód w postaci świadczenia emerytalnego w łącznej wysokości [...] zł. W związku z tym nie można uznać, że skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, co jest jedyną przesłanką przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Sąd I instancji zważył, że skarżący wskazuje na ponoszone miesięczne koszty utrzymania w wysokości [...] zł, na które składają się opłaty ponoszone na energię elektryczną -[...] zł, wodę - [...] zł, gaz – [...] zł, opał – [...] zł, podatek [...] zł, PZU – 60 zł, Jednocześnie skarżący - pomimo wezwania Sądu - nie udokumentował kosztów związanych z leczeniem. W związku z tym nie można znać, że na gruncie tej sprawy skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W związku z tym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.) WSA orzekł o przyznaniu skarżaemu prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, odmawiając jednocześnie przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. P. M. w zażaleniu na powyższe postanowienie wniósł o jego uchylenie w części odmawiającej przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego. Postanowieniu WSA zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia polegający na wadliwym ustaleniu i ocenie sytuacji materialnej skarżącego. Sąd nie uwzględnił bowiem wydatków na wyżywienie skarżącego wraz z małżonką. Skarżący wskazał, że jego sytuacja materialna uzasadnia przyznanie prawa pomocy również w zakresie ustanowienia radcy prawnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z punktu widzenia art. 246 § 1 p.p.s.a., Sąd rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien uwzględnić nie tylko bieżące dochody i wydatki skarżącego, ale również jego stan majątkowy. W świetle powołanych uregulowań prawnych stronę zwalnia się od kosztów sądowych tylko w sytuacji, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z analizy akt sprawy nie można wyprowadzić wniosku, aby [...] nie był w stanie ponieść kosztów ustanowienia radcy prawnego, bez takowego uszczerbku. Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy Sąd bierze pod uwagę nie tylko wysokość dochodów strony i potrzeb jej rodziny, ale również jej stan majątkowy (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 sierpnia 1971 r., sygn. akt CZ 118/71, LEX nr 6980). W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem, a więc takich osób, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (zob. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05). Taka sytuacja nie odnosi się do skarżącego. Z akt sprawy wynika, iż źródłem miesięcznego utrzymania skarżącego i jego małżonki są świadczenia emerytalne w łącznej wysokości [...] zł. (odpowiednio [...] zł oraz [...] zł). Nadto skarżący we wrześniu 2011 roku otrzymał jednorazową rekompensatę pieniężną w wysokości [...] zł. Co nie mniej istotne rachunek bankowy skarżącego wykazuje dodatnie saldo w wysokości [...] zł. Z powyższego wynika, że skarżący posiada stałe źródło dochodu (świadczenie emerytalne) oraz majątek. Z tych względów nie można uznać, że skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów ustanowienia radcy prawnego, zważywszy że został on zwolniony od kosztów sądowych. Z analizy akt sprawy nie wynika, że skarżący znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (posiada majątek, stałe źródło dochodów oraz oszczędności na rachunku bankowym). NSA zauważa, że wnoszący zażalenie skarżący nie wskazał żadnych nowych okoliczności, nieujawnionych przed WSA, które mogłyby spowodować przyznanie mu prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego. Z uwagi na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.