II FZ 1122/13

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jerzy Rypina, po rozpoznaniu w dniu 12 grudnia 2013. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia na zarządzenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 września 2013 r., sygn. akt III SA/Wa 1724/13 w przedmiocie prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia 25 kwietnia 2013 r., nr (...) w przedmiocie ustalenia wymiaru podatku od nieruchomości na 2012 rok postanawia oddalić zażalenie. UZASADNIENIE A. (dalej: "Skarżący"), wniósł na formularzu PPF z dnia 25 lipca 2013 r. do Sądu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podniósł, że prowadzona przez niego działalność gospodarcza za 2012 r. przyniosła straty, których powodem były ciążące na Skarżącym: spłata kredytu, wysoki czynsz oraz podatek od nieruchomości. Ponad to Skarżący oświadczył, iż nie uzyskuje żadnych dochodów. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego do przedłożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń obrazujących sytuację majątkową, Skarżący przedłożył jedynie zeznania podatkowe za 2012 r. oraz oświadczenie, że nie korzysta z pomocy społecznej. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z dnia 1 sierpnia 2013 r. odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Od wyżej wymienionego postanowienia Skarżący złożył sprzeciw. Wskazał w nim, iż podstawą orzekania o prawie pomocy jest rzeczywista sytuacja materialna Skarżącego, zaś przez "wydatki utrzymania koniecznego" należy rozumieć wydatki pokrywające zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, takich jak żywność i mieszkanie, odzież, środki czystości i comiesięczne opłaty stałe związane z zaspokojeniem potrzeb mieszkaniowych. W opinii Skarżącego wydatki te należy odnosić do kosztów minimalnych w skali kraju, a nie kosztów jakie ponosi cała rodzina. Skoro wydatki utrzymania koniecznego należy odnosić nie do konkretnej rodziny lecz dokonywać ich oceny w skali kraju, wystarczające jest odwołanie się w tym zakresie do publikowanych przez Główny Urząd Statystyczny wskaźników minimum socjalnego. Skarżący podniósł iż jego sytuację, finansową dokumentuje rozliczenie podatkowe za 2012 rok, które to zawiera zestawienie dochodów osiąganych ze wszystkich źródeł zarobkowania. Skarżący wskazał też, że na dzień składania wniosku o zwolnienie od kosztów sadowych brak było osób, które pozostawałyby na jego utrzymaniu. Zgodnie z relacją Skarżącego pozostaje on w nieformalnym związku, zaś jego partnerka utrzymuje się samodzielnie. Zarządzeniem z dnia 22 sierpnia 2013 r. Skarżący został wezwany do złożenia informacji o sytuacji majątkowej. W odpowiedzi na nie Skarżący nadesłał jedynie swoje zeznanie podatkowe za 2012 rok oraz kserokopię wyciągu z rachunku bankowego za miesiące od czerwca do sierpnia 2013 r. Postanowieniem z 30 września 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienie od kosztów sadowych. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że Skarżący nie wykonał w pełni, kierowanych do niego wezwań Sądu do przedłożenia stosownych dokumentów obrazujących w pełni jego sytuacje materialną. Jak już bowiem wykazano Skarżący odpowiadając na wezwanie Sądu z dnia 22 sierpnia 2013 r. nadesłał przy swoim piśmie z dnia 10 września 2013 r. ponownie swoje zeznanie podatkowe za 2012 rok oraz dodatkowo kserokopię wyciągu z rachunku bankowego za miesiąc od czerwca do sierpnia 2013r. Od postanowienia w dniu 18 października Skarżący wniósł zażalenie. Wskazał w nim, iż podstawą orzekania o prawie pomocy jest rzeczywista sytuacja materialna Skarżącego, zaś przez "wydatki utrzymania koniecznego" należy rozumieć wydatki pokrywające zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, takich jak żywność i mieszkanie, odzież, środki czystości i comiesięczne opłaty stałe związane z zaspokojeniem potrzeb mieszkaniowych. W opinii Skarżącego wydatki te należy odnosić do kosztów minimalnych w skali kraju, a nie kosztów jakie ponosi cała rodzina. Skoro wydatki utrzymania koniecznego należy odnosić nie do konkretnej rodziny lecz dokonywać ich oceny w skali kraju, wystarczające jest odwołanie się w tym zakresie do publikowanych przez Główny Urząd Statystyczny wskaźników minimum socjalnego. Skarżący podniósł iż jego sytuację, finansową dokumentuje rozliczenie podatkowe za 2012 rok, które to zawiera zestawienie dochodów osiąganych ze wszystkich źródeł zarobkowania. Ponadto wskazał, iż po wniesieniu przez niego sprzeciwu zawarł związek małżeński, a także, iż w dniu 13 października jego żona urodziła syna, co wpłynęło na jego sytuację finansową zwiększając wydatki konieczne dla utrzymania rodziny Skarżącego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr. 153, poz. 1270 ze zm. dalej: "p.p.s.a."), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych przyznanie prawa pomocy następuje, w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny ( pkt. 2 cyt. wyżej przepisu ). Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że wnoszenie opłat sądowych jest zasadą natomiast zwolnienie z ich uiszczenia stanowi odstępstwo od niej. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona – ze względu na swój stan majątkowy – nie jest w stanie ponieść jej kosztów. Prawo pomocy jest przyznawane osobom charakteryzującym się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia ). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, iż w sprawie brak jest podstaw dla pozytywnego załatwienia wniosku strony. Należy przede wszystkim wskazać, że przepis art. 246 § 1 p.p.s.a. nakłada na stronę obowiązek wykazania (podkr. własne), tj. - przyjmując za Słownikiem języka polskiego (pod redakcją naukową prof. M. Szymczaka, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 2002, t. III, s. 749) - udowodnienia, czy też przedstawienia w sposób przekonywający, że zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest zatem uprawnieniem, dla którego realizacji strona obowiązana jest dokonać pewnych czynności, w tym przedstawić określone informacje bądź złożyć na wezwanie Sądu dokumenty służące ich weryfikacji. Możliwość wezwania strony do złożenia takich informacji bądź dokumentów (z której to możliwości skorzystano w niniejszej sprawie) daje przepis art. 255 p.p.s.a. (zob. postanowienie NSA z 23 grudnia 2005 r., II FZ 794/05, niepubl.). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Skarżący nie wykonał w pełni, kierowanych do niego wezwań Sądu co do przedłożenia stosownych dokumentów przedstawiających w pełni jego sytuację materialną. Skarżący odpowiadając na wezwanie Sądu z dnia 22 sierpnia 2013 r. nadesłał przy swoim piśmie z dnia 10 września 2013 r. ponownie swoje zeznanie podatkowe za 2012 rok oraz dodatkowo kserokopię wyciągu z rachunku bankowego za miesiące od czerwca do sierpnia 2013 roku. Nie przedłożył jednakże mimo, że był do tego zobowiązany: wyciągów z rachunków bankowych, wskazania wszystkich źródeł utrzymania, wskazania (wyliczenia) wysokości kosztów miesięcznego utrzymania (np. czynsz, leki, energia elektryczna itp.), a także dokumentów świadczących o posiadanych zobowiązaniach (np. kredyty bankowe itp.). Wniosek o przyznanie prawa pomocy należało zatem rozpoznać w oparciu o przedłożone informacje oraz akta sprawy. Instytucja "prawa pomocy" stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 p.p.s.a., zasady odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Jest to zatem swoista forma dotowania strony przez Państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w tym postępowaniu. Stąd też – jak również z uwagi na nieostre kryteria sformułowane w art. 246 § 1 p.p.s.a. - szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej strony (por. postanowienie NSA z 12 czerwca 2007 r., II FZ 214/07, niepubl.). W tym celu strona zobligowana jest przedstawić Sądowi nie tylko subiektywny opis zaistniałych faktów, ale przede wszystkim obiektywne dowody na ich potwierdzenie. Innymi słowy fakty te powinny być uwiarygodnione (a najlepiej udokumentowane), tak aby sąd miał przekonanie ( a najlepiej pewność ), co do trafności swojej oceny możliwości finansowych strony. Z przedstawionych informacji wynika, że Skarżący prowadzi działalność gospodarczą ( fitness klub ). Z działalności tej za 2012 r. uzyskał przychód w kwocie 111.038 zł, koszty uzyskania przychodu wyniosły 291.320 zł, a strata 180.282,28 zł. W opinii Naczelnego Sądu Administracyjnego przedstawionych informacji nie można też było uznać za wiarygodne, bowiem Skarżący musi posiadać jakiekolwiek środki, chociażby na wyżywienie. Jeśli jednak Skarżący nie uzyskuje żadnych dochodów, a środki na żywność i inne niezbędne wydatki uzyskuje np. z pomocy osób trzecich ( rodziny lub przyjaciół ) to informację taką Skarżący powinien przedstawić. Niemożliwa zatem była ocena kondycji finansowej Skarżącego i ocena czy Skarżący jest w stanienie ponieść należne w sprawie koszty sądowe. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w świetle którego niemożliwa była rzetelna analiza zdolności płatniczych Skarżącego, a w konsekwencji ustalenie czy sytuacja, w której się znalazł wypełnia przesłanki z art. 246 § 1 p.p.s.a. Dopiero bowiem po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią dokumentów i oświadczeń złożonych w trybie art. 255 p.p.s.a., można wydać prawidłowe orzeczenie co do przyznania bądź też odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 19 stycznia 2005 r., OZ 1115/04, niepubl.). W tym stanie Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że Skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku koniecznego utrzymania. Również sytuacja rodzinna wnioskodawcy nie została w sposób przekonywujący udokumentowana. Skoro podatnik jest żonaty należało wskazać na źródło dochodu żony. Ponadto urodzenie dziecka należało również udokumentować w sposób przewidziany prawem. Z uwagi na powyższe na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.