V SA/Wa 841/08

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący - Izabella Janson po rozpoznaniu w dniu 16 września 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi B. M. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia [...] stycznia 2008 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy nadania statusu uchodźcy oraz nakazania opuszczenia terytorium Rzeczypospolitej Polskiej postanawia: przyznać prawo pomocy w zakresie całkowitym, tj. 1. zwolnić od kosztów sądowych, 2. ustanowić adwokata, o którego wyznaczenie zwrócić się do Okręgowej Rady Adwokackiej w W. UZASADNIENIE W dniu 28 lutego 2008 r. B. M. złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym tj. zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wniosku, jak i w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, iż w Polsce nie posiada żadnego majątku, jego karty kredytowe z [...] zostały zabezpieczone przez Prokuraturę w związku z postępowaniem dotyczącym nielegalnego przekroczenia granicy. W związku z czym oświadczył, iż nie posiada możliwości korzystania z kont, a nie wie co się stało ze środkami tam zgromadzonymi. Wyjaśnił, iż w Polsce korzysta wyłącznie z pomocy socjalnej przyznawanej uchodźcom, która ma charakter rzeczowy plus niewielkie wsparcie finansowe w wysokości 70 złotych miesięcznie. W związku z tym, iż dane zawarte we wniosku okazały się niewystarczające do oceny sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych skarżącego, zarządzeniem z dnia 27 marca 2008 r. wezwano wnioskodawcę do uzupełnienia przedmiotowego wniosku przez udzielenie odpowiedzi na postawione pytania i nadesłanie dokumentów potwierdzających fakt zatrzymania oraz niemożność posługiwania się kartami kredytowymi i środkami finansowymi zgromadzonymi na rachunkach bankowych należących do skarżącego, a także do wypowiedzenia się jaka była ostatnia znana dla wnioskodawcy wysokość zgromadzonych na rachunkach bankowych środków pieniężnych. Ponadto zwrócono się z pytaniem: czy skarżący był jedynym dysponentem ww. środków finansowych, czy też były inne osoby upoważnione do dysponowania nimi, jeśli tak to gdzie te osoby przebywają. W wezwaniu pouczono skarżącego, iż odpowiedzi należy udzielić w terminie siedmiu dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W dniu 15 kwietnia 2008 r. (data złożenia) skarżący wskazał, iż był jedynym dysponentem środków finansowych, zgromadzonych na jego rachunkach. Obecnie środki te nie są już w jego dyspozycji, gdyż zgodnie z regułami macierzystego banku skarżący winien złożyć wniosek o przedłużenie upoważnienia do używania kart za granicą, a to wymaga jego obecności w [...]. Do czasu złożenia stosownych dyspozycji środki pozostają zamrożone. Do pisma skarżący dołączył postanowienie w przedmiocie dowodów rzeczowych, z którego m.in. wynika, iż posiada on również rachunek w Banku BPH S.A. W związku z tym, iż dane zawarte we wniosku i dodatkowym oświadczeniu okazały się niewystarczające do oceny sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych skarżącego, zarządzeniem z dnia 22 kwietnia 2008 r. wezwano wnioskodawcę do uzupełnienia przedmiotowego wniosku przez nadesłanie wyciągów z rachunku bankowego prowadzonego przez Bank BPH S.A. w terminie 7 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pismem z dnia 7 maja 2008 r. pełnomocnik do doręczeń zwrócił się o przedłużenie terminu do złożenia informacji do dnia 12 maja 2008 r. Zarządzeniem z dnia 12 maja 2008r. przedłużono skarżącemu termin o 7 dni do nadesłania pisma. Pismo pełnomocnik do doręczeń otrzymał 27 maja 2008r. W dniu 8 maja 2008r. skarżący złożył pismo z banku, z którego wynika, że skarżący posiada rachunki bieżące i terminowe o nr [...] oraz [...] oraz załączył wyciąg za okres od 1 kwietnia do 4 kwietnia 2008r. z saldem minus 126,13 złotych. Następnie postanowieniem referendarza sądowego z 13 czerwca 2008 r. sygn. akt V SA/Wa 841/08 odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym tj. zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu powyższego postanowienia wskazano, iż wnioskodawca nie wykonując wezwania w zakreślonym terminie nie wykazał, że wystąpiła wobec niego ustawowa przesłanka przyznania prawa pomocy. Uznano, że skarżący nie dąży do rzetelnego wyjaśnienia swojej sytuacji majątkowej, mimo wyznaczenia dodatkowego terminu nie nadesłał wyciągu z rachunku nr [...] oraz wyciągu z rachunku nr [...]. B. M. w dniu 7 lipca 2008 r. wniósł sprzeciw od omawianego postanowienia, a w jego uzasadnieniu podniósł, że nieprzysłanie odpowiednich dokumentów było spowodowane trudnościami w komunikacji językowej między Sądem, pełnomocnikiem, a skarżącym. Do sprzeciwu dołączył wydane w dniu 4 lipca 2008 r. zaświadczenie i wyciągi z rachunku nr [...] . Z zaświadczenia wynika, że od 1 stycznia 2008 r. nie wystąpiły na tym rachunku żadne transakcje, a jego saldo jest ujemne. Skarżący nadesłał również wyciągi z rachunku nr [...], z których wynika, że i na tym rachunku nie dokonano żadnych transakcji i saldo konta jest ujemne. Wojewódzki Sad Administracyjny zważył, co następuje. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.] – dalej: p.p.s.a., ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Natomiast instytucja prawa pomocy stanowi od niej wyjątek i przyznanie prawa pomocy następuje tylko w określonych w cytowanej ustawie przypadkach. Treść i warunki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym określa art. 245 §3 i art. 246 §1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. W myśl art. 245 §3 ustawy p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a, może być przyznane osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Określenie "gdy osoba fizyczna wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stosowana jest w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Do osób tych można zaliczyć bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Ponadto ubiegający się o pomoc winien najpierw poczynić oszczędności we własnych wydatkach, a dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa. Udzielenie bowiem stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą. Analiza podanych przez skarżącego okoliczności dokonana w związku z przepisami ustawy uzasadnia stwierdzenie, iż sytuacja materialna skarżącego jest trudna i stanowi pozytywną przesłankę do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Dokonując takiej oceny, kierowano się przede wszystkim tym, iż cudzoziemiec nie posiada wystarczającego źródła dochodu, które pozwoliłoby mu ponieść koszty związane z postępowaniem sądowym. Już sama okoliczność, iż otrzymuje pomoc od państwa polskiego świadczy o jego trudnej sytuacji materialnej. Jednocześnie podnieść należy, iż owa pomoc jest pożytkowana na wydatki związane z koniecznym utrzymaniem, zaś jej wysokość nie pozwala na czynienie oszczędności przeznaczonych na koszty sądowe. Ponadto wzięto pod uwagę, iż skarżący nie posiada nieruchomości, oszczędności pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. W tym stanie rzeczy i na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.