II GZ 440/21

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zbigniew Czarnik po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia A.S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 października 2020 r. sygn. akt VI SA/Wa 1235/19 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi A.S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] marca 2019 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia postanowienia nadającego decyzji nakazującej przywrócenie pasa drogowego do stanu poprzedniego rygoru natychmiastowej wykonalności postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Postanowieniem z 22 października 2020 r. o sygn. akt VI SA/Wa 1235/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: WSA, sąd pierwszej instancji), działając na podstawie art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej cyt. jako: p.p.s.a.), odmówił A.S. (dalej: skarżący) przywrócenia terminu do wniesienia skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie (dalej: SKO, Kolegium) z [...] marca 2019 r. nr [...] uchylające w całości postanowienie Prezydenta m. st. Warszawy z [...] czerwca 2017 r. w sprawie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji tego organu z [...] maja 2017 r. nakazującej skarżącemu przywrócenie pasa drogowego do stanu poprzedniego w terminie 14 dni od daty odebrania decyzji. Wyjaśniając motywy podjętego rozstrzygnięcia sąd pierwszej instancji wskazał, że postanowieniem z 23 września 2019 r., sygn. akt VI SA/Wa 1235/19 WSA odrzucił skargę na opisane wyżej postanowienie SKO z uwagi na wniesienie jej po upływie ustawowego terminu. W terminie do wniesienia zażalenia, skarżący złożył zarówno zażalenie, jak i wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. W uzasadnieniu wniosku podał, że "decyzja o natychmiastowej wykonalności była ukryta podstępnie w tekście w sposób nieuchwytny dla osoby nieznającej prawa administracyjnego. Uzasadnienie wniosku powinien sporządzić adwokat A.D."). Zarządzeniem Zastępcy Przewodniczącego Wydziału VI z 22 października 2019 r., skarżący został wezwany do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi poprzez wskazanie: numeru PESEL; okoliczności z której by wynikał brak winy w uchybieniu terminu oraz daty, w której dowiedział się o złożeniu skargi po terminie, w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. W odpowiedzi skarżący podał numer PESEL oraz stwierdził, że okoliczności już opisał, a daty dokładnie nie pamięta, ale był to dzień kiedy złożył zażalenie, a dopiero z odpowiedzi WSA dowiedział się, że należy też złożyć niniejszy wniosek. Odmawiając przywrócenia terminu do wniesienia skargi WSA stwierdził, że skarżący nie uprawdopodobnił okoliczności wskazujących na brak jego winy w uchybieniu terminu, nawet pomimo skierowanego do niego wezwania sądu o uzupełnienie wniosku, skarżący nie wskazał żadnych faktów, na podstawie których sąd mógłby uznać, że zostały spełnione przesłanki z art. 86 § 1 p.p.s.a., a zatem sąd musiał odmówić przywrócenia terminu do dokonania uchybionej czynności. Na powyższe rozstrzygnięcie skarżący wniósł zażalenie, wnosząc jednocześnie o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie przydzielenia adwokata A.D. celem sporządzenia profesjonalnego zażalenia oraz zwolnienia z kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazał, że postanowienie WSA "jest napisane tak jakby sędzia udawał, iż nie rozumie argumentacji wniosku strony i konsekwencji ukrywania ważnych treści w pismach przed osobami, które nie są prawnikami.". Do zażalenia skarżący dołączył wyrok SA w Katowicach II Wydział Karny z 30 września 2010 r. sygn. akt II AKa 162/10 dotyczący przyznania skarżącemu zadośćuczynienia za niewątpliwie niesłuszne zatrzymanie w 2007 r. Pismem z 30 czerwca 2021 r. ustanowiony pełnomocnikiem z urzędu skarżącego adwokat A.D. wniósł pismo zatytułowane: "Zażalenie na postanowienie WSA w Warszawie z 23 września 2019 r. o odrzuceniu skargi sygn. akt VI SA/Wa 1235/19, uzupełnienie zażalenia z 11 listopada 2020 r., wnioski różne". Jako ustanowiony pełnomocnik, po udostępnieniu akt sprawy w dniu 28 czerwca br., zaskarżył w całości ww. postanowienie sądu i wniósł o jego uchylenie w całości i przyjęcie skargi do rozpoznania przez sąd pierwszej instancji. Zarzucił naruszenie przepisów postępowania mogące mieć wpływ na wynik sprawy w postaci: - art. 133 § 1 p.p.s.a. przez nierozpoznanie istoty sprawy; - art. 86 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przez wydanie zaskarżonego postanowienia przed rozpoznaniem kwestii ewentualnego uchybienia terminu skarżącego. Z ostrożności procesowej, na wypadek gdyby niniejsze zażalenie było spóźnione, pełnomocnik wniósł o przywrócenie terminu do jego wniesienia, gdyż ewentualne uchybienie terminu mogło nastąpić jedynie bez winy tak skarżącego, jak i jego pełnomocnika. Ponadto pełnomocnik z urzędu wniósł o zasądzenie od Skarbu Państwa kosztów postępowania zażaleniowego według norm przepisanych i oświadczył, że opłaty te nie zostały zapłacone w całości lub w części. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. W piśmie z wnioskiem o przywrócenie terminu (art. 87 § 2 p.p.s.a.) należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Jak wskazuje się w orzecznictwie NSA, instytucja przywrócenia terminu ma zastosowanie w tych wszystkich sytuacjach, gdy strona nie dokonała w terminie czynności. Wówczas, nie kwestionując faktu bezskutecznego upływu terminu, strona uprawdopodobnia brak zawinienia w nieterminowym dokonaniu czynności (zob. np. postanowienie NSA z 28 grudnia 2018 r., sygn. akt II GZ 452/18; to i kolejne cytowane orzeczenia dostępne w Internecie w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z powołanego przepisu wynika ponadto, że równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie, co – jak wskazuje się w orzecznictwie sądowym – jest podstawowym warunkiem umożliwiającym rozpoznanie wniosku o przywrócenie terminu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej: NSA), kontrolowane postanowienie sądu pierwszej instancji jest zgodne z prawem, a oceny tej nie podważają zarzuty i twierdzenia podniesione w zażaleniu skarżącego oraz piśmie procesowym pełnomocnika z urzędu. Należy podkreślić, że stanowią one w istocie polemikę skarżącego i jego pełnomocnika z treścią zapadłej w dniu [...] maja 2017 r. decyzji Prezydenta m. st. Warszawy nakazującej skarżącemu przywrócenie pasa drogowego do stanu poprzedniego w terminie 14 dni od daty odebrania decyzji. Tymczasem, jak wynika z treści zaskarżonego postanowienia sądu pierwszej instancji przedmiotem wniesionej skargi, złożonej do sądu w dniu 16 kwietnia 2019 r. (data nadania pisma), jest postanowienie SKO z [...] czerwca 2019 r. nr [...] uchylające w całości postanowienie Prezydenta m. st. Warszawy z [...] czerwca 2017 r. w sprawie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji tego organu z [...] maja 2017 r. Skarga ta, jak wynika z prawomocnego postanowienia NSA o sygn. akt II GZ 439/21, została prawidłowo odrzucona przez sąd pierwszej instancji z powodu uchybienia terminu do jej wniesienia. Natomiast ani w zażaleniu, ani w piśmie procesowym z 30 czerwca 2021 r. strona nie wykazała braku swojej winy w uchybieniu terminowi do wniesienia skargi, a zatem uchybiony termin nie mógł zostać przywrócony. W tej sytuacji należy uznać, że podniesione zarzuty są całkowicie chybione, a uzasadnienie wniesionego zażalenia jest nieadekwatne do rozstrzygnięcia WSA w Warszawie w tej sprawie i świadczy o niezrozumieniu istoty niniejszego postępowania i rozstrzyganego w nim zagadnienia. Błędny jest bowiem zarzut naruszenia art. 133 § 1 p.p.s.a. dotyczący nierozpoznania istoty sprawy. Zgodnie z tym przepisem sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy, chyba że organ nie wykonał obowiązku, o którym mowa w art. 54 § 2 tj. nie przekazał akt sprawy. Orzekanie "na podstawie akt sprawy" oznacza, że sąd przy ocenie legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia organu bierze pod uwagę okoliczności, które z akt tych wynikają i które legły u podstaw zaskarżonego aktu. Obowiązek wydania wyroku na podstawie akt sprawy oznacza bowiem jedynie zakaz wyjścia poza materiał znajdujący się w aktach sprawy (por. wyrok NSA z dnia 7 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2374/11, LEX nr 1296049). W rozpoznawanej sprawie w ogóle nie doszło do merytorycznego badania skargi, bowiem na wstępnym etapie sąd – badając dopuszczalność jej wniesienia – stwierdził, że została wniesiona z uchybieniem terminu, co obligowało sąd do jej odrzucenia. Chybiony jest również zarzut naruszenia art. 86 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przez wydanie zaskarżonego postanowienia przed rozpoznaniem kwestii ewentualnego uchybienia terminu skarżącego. Podkreślić należy, że instytucję przywrócenia terminu uregulowaną w art. 86 i art. 87 p.p.s.a. stosuje się wtedy, gdy strona nie neguje uchybienia terminowi i wskazuje przyczyny usprawiedliwiające to uchybienie. Wniosku o przywrócenie terminu nie można bowiem opierać na twierdzeniu, że termin ten został zachowany, gdyż istotą tej instytucji, jak wskazano wyżej, jest właśnie twierdzenie przeciwne, że termin ten nie został zachowany bez winy strony (np. postanowienie NSA z 14 stycznia 2020 r., sygn. akt II FZ 893/19). Całkowicie niezrozumiały jest też wskazany w uzasadnieniu zażalenia zarzut naruszenia art. 194 § 4 p.p.s.a. Przepis ten został błędnie przytoczony, bowiem dotyczy on obowiązku sporządzenia przez adwokata lub radcę prawnego zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej, a nie jak mylnie wskazał pełnomocnik skarżącego – zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi. W rozpoznawanej sprawie dotyczącej odmowy przywrócenia terminu zażalenie mógł wnieść osobiście skarżący. W tych okolicznościach w ocenie NSA stanowisko sądu pierwszej instancji, że w sprawie nie zaistniała przesłanka przywrócenia terminu, jest prawidłowe. W zażaleniu nie wskazano żadnych okoliczności, które mogłyby uzasadniać przywrócenie terminu i zakwestionować zgodność z prawem zaskarżonego postanowienia. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny postanowił jak w sentencji. Odnosząc się do zawartego w zażaleniu wniosku pełnomocnika skarżącego, ustanowionego w ramach prawa pomocy, o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego, NSA wskazuje, że orzekanie o wynagrodzeniu dla pełnomocnika z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) należy do właściwości wojewódzkich sądów administracyjnych w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a. Z tego powodu NSA nie zawarł w postanowieniu rozstrzygnięcia dotyczącego tej kwestii.