II SA/Go 97/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Dziedzic Sędziowie Sędzia WSA Adam Jutrzenka – Trzebiatowski (spr.) Asesor WSA Jarosław Piątek Protokolant sekr. sąd. Magdalena Komar po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 września 2020 r. sprawy ze skargi M.P. na decyzję Wojewody z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie odmowy wyrażenia zgody na zmianę imion i nazwiska I. oddala skargę, II. przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. na rzecz adwokata A.P-O. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, powiększoną o należną stawkę podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] maja 2019 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 4 ust. 1 w zw. z art. 9 ust. 1 oraz art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 10, aktualny t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 707 – określanej dalej jako u.z.i.n.) po rozpoznania wniosku M.J. P. Kierownik Urzędu Stany Cywilnego nie wyraził zgody na zmianę imion i nazwiska wnioskodawcy na imiona D.M. i nazwisko H. W uzasadnieniu organ wskazał, że wniosek o zmianę imion i nazwiska M.J. P. uzasadnił tym, że przez całe jego życie z jego nazwiska i imion szyderczo się śmiano i go przezywano. Pismem z dnia [...] grudnia 2018 r. organ I instancji wezwał wnioskodawcę do złożenia dodatkowych wyjaśnień oraz wskazania przesłanek, którymi kierował się wybierając nowe imiona i nazwisko. W odpowiedzi strona poinformowała: "(...) Moja matka chrzestna gdy żyła chciała bym nosił jej (Nazwisko – H.) ponieważ nigdy nie mogła mieć (Dzieci (...)". Ponadto podał, że z powodu imienia i nazwiska był wyśmiewany, co doprowadziło go do silnej nerwicy. Równocześnie wskazał, iż prosi o zmianę imienia i nazwiska na "D.M. H.". Mając na uwadze, że pismem z dnia [...] stycznia 2019 r. wnioskodawca zmienił wniosek w części dotyczącej imion, Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego wezwał go do podania przesłanek, jakimi kierował się wybierając nowe imiona, tj. "D. M.". Odpowiadając na powyższe pismo strona kolejny raz zmieniła żądanie dotyczące zmiany imion. Wniosła o zmianę imienia i nazwiska na "D.M. H.". Uzasadniając powyższe wnioskodawca wskazał: "(...) Nie życzę sobie nosić (Imion "M. J.) (...) dla mnie jest obelgą i obrazą dla mej osoby w mym życiu (...) ". Dalej organ podał, iż w dniu 19 marca 2019 r. wpłynęło kolejne pismo M.P., w którym wskazał: "(...) wnioskowałem o sprostowanie z dnia [...].12.2018 r. o zmianę nazwiska na (H.,) by podtrzymać tradycję rodzinną mej Matki chrzestnej (...)". Ponadto poinformował, że wniosek o zmianę imion nie jest fanaberią. Powołując się na orzecznictwo organ I instancji stwierdził, że imię i nazwisko są trwałymi atrybutami człowieka, które identyfikują osobę i składają się na jej stan cywilny. W związku z tym powinny być stabilne, a ich zmiana dopuszczalna jest tylko z ważnych powodów, które nie mogą wynikać tylko z subiektywnego przekonania danej osoby, ale muszą sprostać zobiektywizowanym kryteriom oceny tych powodów. W ocenie organu przedstawione przez wnioskodawcę okoliczności nie mają znamion ważnych powodów. Imiona i nazwisko wnioskodawcy nie są ośmieszające albo nielicujące z godnością człowieka, nie zostały nigdy bezprawnie zmienione, wnioskowane nazwisko i imiona nie były przez wnioskodawcę używane, jak również wnioskodawca nie posiada obywatelstwa innego państwa, zgodnie z przepisami którego nosi wnioskowane nazwisko i imiona. Wskazane przez wnioskodawcę powody są w dużej mierze niejasne, nieracjonalne, niewystarczające i nieprzekonujące. Wnioskodawca nie podał żadnych wiarygodnych faktów oraz dowodów istotnych dla sprawy, a samo stwierdzenie, że "całe życie z jego nazwiska i imion szyderczo się śmiano i przezywano" nie jest wystarczające do pozytywnego rozpatrzenia wniosku. Wnioskodawca nie przekonał organu, że zmiana nazwiska i imion wpłynie pozytywnie na jego egzystencję. Subiektywne przekonanie czy też względy emocjonalne wnioskodawcy, nie stanowią wystarczającego uzasadnienia dla dokonania wnioskowanej zmiany. M.P. wniósł odwołanie od powyższej decyzji, w którym wyraził niezadowolenie z podjętego przez organ I instancji rozstrzygnięcia. Postanowieniem z dnia [...] lipca 2019 r. Wojewoda stwierdził uchybienie terminu do wniesienia powyższego odwołania, jednakże na podstawie art. 54 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., aktualny t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. – określanej dalej jako p.p.s.a.) postanowienie to Wojewoda następnie uchylił postanowieniem z [...] sierpnia 2019 r. Po rozpoznaniu odwołania organ II instancji wydał dnia [...] grudnia 2019 r. decyzję nr [...], którą na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2096, ze zm., aktualny t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm. – określanej dalej jako k.p.a. ) w związku z art. 4 ust. 1 u.z.i.n. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Uzasadniając swoje stanowisko organ odwoławczy przywołał treść art. 4 ust. 1 u.z.i.n. podkreślając, że w orzecznictwie sądów administracyjnych powszechnie przyjęty jest pogląd, iż obowiązuje zasada względnej stabilizacji imion i nazwisk. Oznacza ona, iż imię i nazwisko są trwałymi atrybutami człowieka, prawnie mu przypisywanymi poprzez zarejestrowanie w aktach stanu cywilnego. Są to dwa elementy identyfikujące osobę oraz składające się na jej stan cywilny. W związku z czym powinny one być stabilne, a ich zmiana jest dopuszczalna tylko z ważnych powodów. Pojęcie "ważne powody" należy do tzw. pojęć, nieostrych, których wykładnia nie może nosić cech dowolności i nie może przekraczać dopuszczalnej granicy swobody interpretacji tych określeń na tle konkretnego stanu faktycznego. Ocena czy istnieją "ważne powody" nie może wynikać jedynie z subiektywnego przekonania osoby żądającej zmiany, ale musi również sprostać zobiektywizowanym i zracjonalizowanym kryteriom oceny. "Ważne powody" zostały wymienione w art. 4 ust. 1 u.z.i.n. przykładowo, co oznacza, że katalog ten nie ma charakteru zamkniętego. Podstawą do zmiany imienia lub nazwiska winny więc być okoliczności szczególne. Wojewoda uznał, że podane przez M.P. powody chęci zmiany imion i nazwiska nie są wystarczające do pozytywnego załatwienia jego wniosku. Imię i nazwisko strony nie jest ośmieszające albo nielicujące z godnością człowieka. Wnioskodawca nie posługuje się imieniem i nazwiskiem D.M. H., na które zamierza zmienić imię i nazwisko obecnie używane. Jego nazwisko nie zostało nigdy bezprawnie zmienione. Nie posiada obywatelstwa innego państwa. Nie zachodzą zatem ważne powody jednoznacznie określone w art. 4 ust. 1 u.z.i.n. Następnie organ podkreślił, że nazwisko jest elementem określającym stan cywilny danej osoby. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego stanem cywilnym jest sytuacja prawna osoby wyrażona przez cechy indywidualizujące osobę. Na stan cywilny składają się: imię (imiona), nazwisko, data i miejsce urodzenia, pochodzenie od określonych rodziców, pozostawanie w związku małżeńskim z określoną osobą, data i miejsce zawarcia małżeństwa oraz data i miejsce zgonu. Stan cywilny kształtują zdarzenia naturalne, czynności prawne (np. oświadczenie o zawarciu małżeństwa), konstytutywne orzeczenia sądowe (np. dotyczące przysposobienia czy uznania za zmarłego), a także decyzje administracyjne (np. zmieniające nazwisko czy imię). Wobec powyższego zmianę nazwiska uzasadniają tylko te powody, które dotyczą bezpośrednio wnioskodawcy. Zdaniem organu ze zgromadzonego w sprawie materiału wynika, iż na decyzje M.P. w sprawie noszonego nazwiska duży wpływ mają osoby postronne. We wniosku o zmianę nazwiska podał, iż pozostawał przy nazwisku P. ponieważ nie chciał sprawić przykrości ojcu. Ponadto w pismach kierowanych do Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego kilkukrotnie podkreślił, iż powodem złożenia wniosku o zmianę nazwiska jest ostatnia wola jego zmarłej ciotki. Biorąc pod uwagę powyższe argumenty organ wyraził przypuszczenie, iż w przyszłości wnioskodawca złoży kolejne wnioski o zmianę nazwiska, powołując się na "wolę bliskiej osoby". Również okoliczność, iż skarżącemu nie podobają się jego obecne imiona i nazwisko, ponieważ sam ich sobie nie wybierał, nie stanowi ważnego powodu w rozumieniu ustawy o zmianie imienia i nazwiska. Zdecydowana większość obywateli polskich używa imion i nazwisk, na wybór których nie mieli żadnego wpływu, jednak ustawodawca nie uczynił z braku akceptacji własnego imienia i nazwiska samoistnej przesłanki do jego zmiany. M.P. złożył skargę na powyższą decyzję Wojewody, w której podniósł, że nigdy nie zmieniał imion i nazwiska, a obecnie noszone są dla niego ośmieszające i utrudniają mu życie osobiste. W związku z tym w jego ocenie spełnione zostały warunki do zmiany nazwiska na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 1 u.z.i.n. Zwrócił również uwagę na ostatnią wolę jego matki chrzestnej na przybranie przez niego jej nazwiska, wskazując jednocześnie, że "tak się traktuje obywateli Polski żeby doprowadzić do nerwicy i choroby człowieka". W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Pełnomocnik skarżącego na rozprawie w dniu 30 września 2020 r. wnosił i wywodził jak w skardze, domagając się przyznania kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, które nie zostały pokryte ani w całości, ani też w części. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej pod względem legalności była w niniejszej sprawie decyzja Wojewody utrzymująca w mocy decyzję Kierownika USC odmawiającą skarżącemu zmiany imienia i nazwiska z "M.J. P." na "D.M. H.". Podstawę materialną powyższych decyzji stanowił art. 4 ust. 1 u.z.i.n., zgodnie z którym zmiany imienia lub nazwiska można dokonać wyłącznie z ważnych powodów, w szczególności gdy dotyczą zmiany: 1) imienia lub nazwiska ośmieszającego albo nielicującego z godnością człowieka; 2) na imię lub nazwisko używane; 3) na imię lub nazwisko, które zostało bezprawnie zmienione; 4) na imię lub nazwisko noszone zgodnie z przepisami prawa państwa, którego obywatelstwo również się posiada. Niesporne jest w niniejszej sprawie, iż niewątpliwie nie zostały spełnione przesłanki do zmiany skarżącemu imion i nazwiska, określonych w art. 4 ust. 1 pkt 2 – 3 u.z.i.n., gdyż nie nosi on imion i nazwiska "D.M. H.", ponadto dotychczasowe imiona i nazwisko "M.J. P." nie zostało mu bezprawnie zmienione; nosi je bowiem od urodzenia. Nie jest również obywatelem innego państwa, w którym nosiłby imiona i nazwisko, które chciałby przybrać. Skarżący powoływał się przede wszystkim na to, iż noszone przez niego obecnie imiona i nazwisko są ośmieszające i nie licują z godnością człowieka (art. 4 ust. 1 pkt 1 u.z.i.n.). Zdaniem Sądu organy obu instancji prawidłowo uznały, iż również ta przesłanka zmiany imion i nazwiska nie została spełniona w kontrolowanej sprawie. Aktualne imiona skarżącego są bardzo popularne w Polsce, noszone są współcześnie przez wielu ludzi powszechnie znanych i cenionych - przedstawicieli kultury, nauki, sztuki, sportu czy polityki. Również w przeszłości nosiło je wiele znamienitych postaci historycznych m.in. wielu władców Polski i Europy. Nie mają one w sobie żadnego elementu lub nawet kontekstu ośmieszającego albo naruszającego godność człowieka. "M." jest bowiem imieniem starosłowiańskim oznaczającym "tego, który sławi pokój", natomiast "J." jest imieniem starohebrajskim oznaczającym "mającego łaskę Boga". Podobnie jest z nazwiskiem "P.", które nosi w Polsce obecnie ok. 45.000 osób (zob. informacje z lutego 2020 wg. dane.gov. pl). Wywodzi się ono od imienia P. Odnoszenie się natomiast przez skarżącego do fikcyjnej postaci filmowej, która zresztą nie ma wymiaru negatywnego, a wręcz przeciwnie, nie może przesadzać o ośmieszającym charakterze tego nazwiska. Oczywiście przesłanki wymienione w pkt 1-4 art. 4 ust. 1 u.z.i.n. nie tworzą katalogu zamkniętego, a to wobec użycia słowa "w szczególności". W związku z czym zmiany imienia lub nazwiska można dokonać także z innego ważnego powodu. Jak wskazuje się w orzecznictwie, o zaistnieniu ważnych powodów, które dostatecznie uzasadniają zmianę nazwiska lub imienia, mają decydować nie tylko przesłanki subiektywne, ale również obiektywne. W aspekcie ich oceny w każdej jednostkowej sprawie, pożądane byłoby zrównoważenie pierwiastków subiektywnego i obiektywnego, co oznacza, że wnioskodawca powinien przekonać organ administracyjny, że wskazany subiektywnie przez niego powód zmiany jest na tyle istotny, by władza dokonała tej zmiany, uznając go za istotny obiektywnie. Ważne powody przemawiające za zmianą imienia i nazwiska, nie mogą więc wynikać jedynie z subiektywnego przekonania osoby żądającej zmiany, ale muszą również sprostać zobiektywizowanym i zracjonalizowanym kryteriom ich oceny. Granicą rozważań organów administracji państwowej powinno być więc przede wszystkim ustalenie czy motywy żądania nie zawierają elementów oczywistej bezzasadności, np. kaprysu lub przekory (por. wyrok NSA z dnia 11 grudnia 2014 r., II OSK1375/13, W. Hrynicki, Ważne powody administracyjnej zmiany imienia lub nazwiska, "Administracja. T.D.P." 2010, nr 2, s. 66). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy Sąd podziela stanowisko organów obu instancji, iż nie sposób dostrzec również innych ważnych powodów poza wymienionymi wprost w art. 4 ust. 1 u.z.i.n., które uzasadniałyby zmianę imienia i nazwiska skarżącego. Niewątpliwie nie jest taką okolicznością wola jego matki chrzestnej, która zresztą nie została przez niego w żaden sposób wykazana, aby nosił nazwisko "H.". Tego rodzaju oświadczenia, nawet jeśli zostało zawarte na przykład w testamencie, nie wywołuje żadnych skutków prawnych i nie wiąże ani zobowiązanego, ani też organów państwa. Odnosi się ono bowiem do sfery stanu cywilnego, podlegającego szczególnej ochronie prawnej, które nie mogą być w sposób dowolny kreowany oświadczeniami osób trzecich. Także negatywne nastawienie skarżącego do aktualnie noszonych imion i nazwiska nie stanowi wspomnianego ważnego powodu do ich zmiany, gdyż w racjonalny i przekonywujący sposób tej okoliczności nie uargumentował, zwłaszcza jakimiś przeżyciami z przeszłości, zwłaszcza związanych z zachowaniami członków jego rodziny, z którymi nie zamierza się identyfikować. Wręcz przeciwnie – jak sam skarżący podkreślił - do czasu kiedy żył jego ojciec nie chciał czynić mu przykrości zmianą nazwiska, co wskazuje na pozytywne relacje z rodzicem, którego nazwisko nosi. Jak bowiem trafnie podkreśla się w orzecznictwie, nawet gdyby przyjąć, że u osoby wnoszącej zmianę imienia lub nazwiska występuje trwały stan psychiczny wyrażający się w subiektywnym negatywnym nastawieniu do noszonego imienia i nazwiska, dodatkowo nacechowany skoncentrowaniem aktywności życiowej na dążeniu do ich zmiany, to przy braku podstaw do uznania, że istnieją racjonalne, obiektywne powody, które taki stan uzasadniają, nie można uwzględnić wniosku o zmianę imienia lub nazwiska (por. wyrok NSA z dnia 22 września 2017 r., II OSK 69/19). Trafnie ponadto organy zauważyły, iż decyzja o zmianie imienia i nazwiska przez skarżącego nie jest przemyślna, świadczy o tym okoliczność, iż w toku postępowania administracyjnego zmieniał imiona jakie chce przybrać. Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę jako niezasadną (pkt I wyroku). O przyznanych pełnomocnikowi z urzędu kosztach Sąd orzekł w pkt II wyroku na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. w zw. z § 4 ust. 1 i 3 oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu ( t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 18).