II OSK 2690/20

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Leszek Kiermaszek po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. K. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 lipca 2020 r. sygn. akt VII SA/Wa 1075/20 o odrzuceniu skargi J. K. na postanowienie Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] maja 2020 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 14 lipca 2020 r., sygn. akt VII SA/Wa 1075/20 odrzucił skargę J. K. na postanowienie Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] maja 2020 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania, a także orzekł o zwrocie uiszczonego wpisu od skargi. Odrzucając skargę jako niedopuszczalną na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, ze zm.; dalej zwanej P.p.s.a.) Sąd podał, że skarżący w dniu 25 maja 2020 r. wniósł skargę na opisane wyżej postanowienie Wojewody Mazowieckiego, które zostało mu doręczone w dniu 27 maja 2020 r. W konsekwencji, zdaniem Sądu, termin do wniesienia skargi rozpoczął swój bieg 28 maja 2020 r., zatem złożona w dniu 25 maja 2020 r. skarga została wniesiona przedwcześnie. Skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika będącego adwokatem, wniósł skargę kasacyjną od postanowienia z dnia 14 lipca 2020 r., zaskarżając to orzeczenie w całości. Skarga kasacyjna zawiera po jednym zarzucie procesowym i materialnym. W pierwszym podniesiono naruszenie art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a. w związku z art. 53 § 1 i art. 58 § 1 pkt 2 P.p.s.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie przejawiające się w uznaniu, że skarga wniesiona przez skarżącego po wydaniu decyzji i po doręczeniu tej decyzji małżonkowi skarżącego, a przed wydaniem tej decyzji skarżącemu podlega odrzuceniu w sytuacji, gdy należy uznać skargę za wniesioną w terminie. Drugi zarzucił niezastosowanie przez Sąd pierwszej instancji art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 2, art. 31 ust. 3, art. 45 ust. 1, art. 78 Konstytucji RP poprzez pozbawienie skarżącego prawa do rzetelnego procesu sądowego, prawa do sądu, zastosowanie pozakodeksowych przesłanek odrzucenia skargi i odrzucenie skargi jako przedwczesnej, co stanowi niedopuszczalne ograniczenie praw obywatela. W oparciu o tak postawione zarzuty pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Pełnomocnik wniósł także o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. Katalog przesłanek odrzucenia skargi określony został w art. 58 § 1 P.p.s.a. Jedną z przyczyn niedopuszczalności skargi pozostaje stwierdzenie, że została ona wniesiona z uchybieniem terminu jaki ustawa wyznacza stronie na zaskarżenie kierowanego do niej aktu. Termin ten może zostać przekroczony, co uzasadnia odrzucenie skargi z tej przyczyny (art. 58 § 1 pkt 2 P.p.s.a.), ale także może zostać naruszony wskutek złożenia skargi przedwcześnie, tj. zanim został otwarty termin do jej wniesienia. W orzecznictwie podkreślono, że termin do wniesienia skargi biegnie od dnia następnego po dniu doręczenia rozstrzygnięcia (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 stycznia 2011 r., sygn. akt I OSK 2044/10, Lex nr 741615, wyrok tego Sądu z dnia 27 marca 2019 r., sygn. akt I GSK 323/19, Lex nr 2637596). Skarga wniesiona przedwcześnie podlega zaś odrzuceniu jako niedopuszczalna z innych przyczyn (art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a.). Co do zasady Naczelny Sąd Administracyjny pogląd ten podziela. Niemniej jednak w okolicznościach rozpoznawanej sprawy, przyjęcie powyższego założenia, a w konsekwencji odrzucenie skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a. z tej przyczyny, że wniesiona została przedwcześnie, było przejawem nadmiernego formalizmu, który mógł zamknąć skarżącemu prawo do sądu. Skarżący stoi na stanowisku, że skarga złożona w dniu 25 maja 2020 r. została wniesiona w terminie przewidzianym dla tej czynności, bowiem postanowienie, którego próbę zakwestionowania podjął, wcześniej doręczono jego małżonce w związku z czym znana mu była jego treść. Twierdzenie to znajduje odzwierciedlenie w aktach sprawy. Zauważyć trzeba, że w niniejszym postępowaniu oprócz skarżącego stroną tego postępowania jest m.in. jego małżonka K. K. Jak wynika z akt sprawy oboje zamieszkują pod adresem [...] [...] w [...], na który organ wysyłał kierowaną do skarżącego korespondencję. Przesyłkę zawierającą postanowienie Wojewody Mazowieckiego doręczono skarżącemu w dniu 27 maja 2020 r. w trybie doręczenia zastępczego, przewidzianego w art. 72 § 1 P.p.s.a. Jak wynika z Urzędowego Poświadczenia Doręczenia, postanowienie to zostało doręczone również małżonce skarżącego za pośrednictwem ePUAP w dniu 24 maja 2020 r. W tej sytuacji uprawniona jest konstatacja, że złożona przez skarżącego w dniu 25 maja 2020 r. skarga wniesiona została w terminie. Nie sposób odeprzeć twierdzeń skarżącego, że zapoznał się z zaskarżonym postanowieniem po doręczeniu go jego małżonce. Odrzucenie skargi w okolicznościach tej konkretnej sprawy, a zatem uniemożliwienie jej merytorycznego rozpoznania, byłoby zbyt daleko idącą konsekwencją złożenia skargi do Sądu przed jej faktycznym otrzymaniem. Nie można bowiem tracić z pola widzenia konstytucyjnego prawa do sądu przewidzianego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, które - w powiązaniu z nakazem wykładni prokonstytucyjnej - prowadzi do odrzucenia wyników wykładni zbyt rygorystycznej, zamykającej stronie drogę do rozpoznania jej sprawy przez sąd przez nadmierny formalizm (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2013 r., sygn. akt II OSK 1656/11, Lex nr 1361579). Koresponduje z tym także dorobek orzeczniczy Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, w świetle którego sądy muszą, stosując przepisy proceduralne, unikać zarówno nadmiaru formalizmu, który mógłby podważyć rzetelność postępowania, jak i nadmiernej elastyczności, która prowadziłaby do zniesienia wymogów proceduralnych ustanowionych przez prawo (wyrok ETPC z dnia 11 października 2018 r. w sprawie Parol przeciwko Polsce, pkt 38 i przytoczone tam orzecznictwo). W związku z powyższym trafny okazał się zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 2, art. 31 ust. 3, art. 45 ust. 1, art. 78 Konstytucji RP poprzez pozbawienie skarżącego prawa do sądu i rzetelnego procesu sądowego, a w konsekwencji art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie. Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniosku o rozpoznanie sprawy na rozprawie i na podstawie art. 182 § 1 P.p.s.a. skargę kasacyjną rozpoznał na posiedzeniu niejawnym.